CNC Malzeme Kodları ve Türkiye’de Kullanılan Karşılıkları
DIN EN, malzeme numarası, AISI/SAE/ASTM, JIS, BS, SS, AFNOR, UNI ve UNE kodlarını tek tabloda arayın. Türkiye’de yaygın kullanılan adı, ISO talaşlı imalat grubu, MC/CMC sınıfı, nominal sertlik, özgül kesme direnci ve karşılık güven düzeyini birlikte görün.
Malzeme karşılaştırma aracı
Örnek aramalar: 42CrMo4, 4140, SCM440, GG25, EN-GJL-250, 316L, Ti-6Al-4V.
| Karşılaştır | Türkiye’de yaygın ad | ISO | DIN / EN | W.-Nr. | AISI / ASTM | JIS | MC / CMC | Sınıf sertliği | Detay |
|---|
Türkiye’de malzeme isimleri nasıl kullanılır?
Türkiye’de teknik şartname ve sertifikalarda çoğunlukla TS EN/EN adları kullanılır; sanayi piyasasında ise eski DIN veya AISI isimleri yaşamaya devam eder. Örneğin S235JR için “St37”, S355 için “St52”, C45 için “CK45 veya 1045”, 42CrMo4 için “4140”, EN-GJL-250 için “GG25” ve EN-GJS-400-15 için “GGG40” ifadeleri sık duyulur.
Bu sayfa hem resmi/modern kodu hem de atölyede yaygın kullanılan adı gösterir. “Referans” etiketi, karşılığın katalog tablosuna göre yakın sınıf olduğunu; “Yüksek” etiketi ise piyasada çok yaygın ve güçlü biçimde kabul edilen adlandırmayı belirtir.
Sertlik, kc1 ve mc ne anlama gelir?
- HB: Brinell sertlik değeri; yumuşak ve orta sert metal sınıflarında yaygındır.
- HRC: Rockwell C sertliği; sertleştirilmiş çelik ve takım çeliklerinde kullanılır.
- Rm: Çekme dayanımıdır; titanyum satırlarında sertlik yerine MPa olarak verilmiştir.
- kc1: 1 mm² talaş kesiti için özgül kesme direnci başlangıç değeridir. Tezgâh gücü ve kesme kuvveti tahmininde kullanılır.
- mc: Talaş kalınlığının özgül kesme kuvvetine etkisini ifade eden üs değeridir.
İşlenebilirlik nedir?
İşlenebilirlik, bir malzemenin kesme sırasında ne kadar “uyumlu” davrandığını anlatır: kesici kenarda ne kadar aşınma yaratır, talaş nasıl oluşur, ne kadar kuvvet ve güç ister. Tek bir sayıyla ifade edilmez; pratikte aynı koşullarda yapılan kesme testlerinin karşılaştırılmasıyla belirlenir. “İyi işlenebilirlik” sorunsuz kesme ve makul takım ömrü demektir; bu yüzden düşük alaşımlı karbon çeliği, östenitik paslanmaz çeliğe göre iyi işlenebilir sayılır.
İşlenebilirliği belirleyen üç ana faktör vardır: malzemenin metalürjik/mekanik sınıfı (alaşım, ısıl işlem, sertlik, dövme/döküm yapısı); kesici kenar geometrisi (makro ve mikro); kesici takım malzemesi (kaplamalı karbür, sermet, seramik, CBN, PCD). Kesme değerleri, yüzey kabuğu, kalıntılar ve bağlama rijitliği de sonucu etkiler.
Alaşım elemanlarının etkisi kısaca: karbon arttıkça sertlik ve aşınma artar, %0,2’nin altında karbon ise yapışma ve talaş yığılmasına yol açar; kükürt (S) işlenebilirliği iyileştirir (otomat çelikleri); paslanmaz çeliklerde azot (N) ve molibden (Mo) işlenebilirliği düşürür.
ISO P, M, K, N, S ve H grupları
P çelikleri, M paslanmaz çelikleri, K dökme demirleri, N alüminyum ve diğer demir dışı malzemeleri, S nikel/kobalt/titanyum esaslı süper alaşımları, H ise sertleştirilmiş malzemeleri gösterir. Her grubun işleme karakteri farklıdır:
| Grup | Malzeme | Talaş | kc1 (N/mm²) | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|---|
| P | Alaşımsız → yüksek alaşımlı çelik, çelik döküm, ferritik/martensitik paslanmaz | Uzun, kontrolü kolay | 1400–3100 | Düşük karbonda yapışkan talaş; sertlik arttıkça plastik deformasyon |
| M | Östenitik ve duplex paslanmaz çelik | Uzun, zor kırılır | 1800–2850 | Isı, talaş yığılması (BUE), işleme sertleşmesi, çentik aşınması |
| K | Gri (GCI), temper (MCI), sfero (NCI), CGI, ADI | Kısa | 790–1350 | SiC ve kum kalıntıları aşındırıcı; NCI/CGI/ADI daha zor; negatif uç, kalın Al₂O₃ kaplama |
| N | Alüminyum, bakır, pirinç | Uzun; alaşımlıysa kolay | 350–700 | Saf Al yapışkan → keskin kenar, yüksek vc; Si > %12 çok aşındırıcı → PCD |
| S | Ni/Co/Fe esaslı süper alaşımlar, titanyum | Bölünmüş, zor | HRSA 2400–3100; Ti 1300–1400 | Yüksek kuvvet ve ısı, işleme sertleşmesi, kısa takım ömrü; yaşlandırma durumu belirleyici |
| H | 45–65 HRC çelik, 400–600 HB sert dökme demir | Kısa, düzgün | 2550–4870 | Çok yüksek güç; CBN ile tornalama, ~60 HRC’ye kadar karbürle freze/delme |
Takım seçimi ve kesme değerleri yalnız ISO harfine göre yapılmamalıdır. Malzemenin alt sınıfı, sertliği, ısıl işlem durumu, döküm/dövme yapısı, bağlama rijitliği ve takım üreticisinin güncel verisi birlikte değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
42CrMo4 ile 4140 aynı malzeme midir?
Türkiye’de genellikle aynı ıslah çeliği ailesinin karşılığı olarak kullanılır. Ancak kimyasal tolerans, teslim durumu ve ısıl işlem şartı sertifikadan doğrulanmalıdır.
GG25’in yeni kodu nedir?
Yaygın modern EN gösterimi EN-GJL-250’dir. Gri dökme demir sınıfındadır.
GGG40’ın yeni kodu nedir?
Yaygın modern EN gösterimi EN-GJS-400-15’tir. Sfero veya küresel grafitli dökme demir olarak bilinir.
Katalog sertliği gerçek parça sertliği midir?
Hayır. Tablodaki değer, kesme verisi seçimi için malzeme sınıfının nominal referansıdır. Gerçek değer sertlik ölçümü veya malzeme sertifikasıyla belirlenir.
Kaynak ve kapsam: Malzeme kodları, MC/CMC sınıfları ve ülke karşılıkları 2015 tarihli dönen takım kataloğunun “Malzeme karşılaştırma referans listesi” ile kesme değeri tablolarından derlenmiştir. Türkiye’deki yaygın adlar, TS EN/EN kullanım biçimi ve yerel sanayi terminolojisi esas alınarak açıklanmıştır. Bu içerik mühendislik ön seçimi ve eğitim içindir; nihai teknik şartname veya malzeme sertifikası yerine geçmez.
