Teknik Resim 4. Ders: Görünüş Çıkarma ve 1./3. Açı

Bir parça üç boyutludur, kâğıt iki boyutlu. Teknik resim bu sorunu izdüşüm ile çözer: parçaya farklı yönlerden bakıp, her bakışı ayrı bir düzleme düşürür. Ortaya çıkan düz resimlere görünüş denir.

Bu ders, resmi okumanın kalbidir. Görünüşleri doğru eşleştiremezsen ölçüler de toleranslar da işe yaramaz.

Bu derste öğreneceklerin: İzdüşüm mantığı · Altı temel görünüş ve yerleşimi · 1. açı ve 3. açı yöntemleri arasındaki fark · Antetteki izdüşüm sembolü · Perspektiften görünüş çıkarma · Kaç görünüş yeterlidir

İzdüşüm nedir?

Parçayı bir cam kutunun içine koyduğunu düşün. Her yüzeyine dik olarak bakıp gördüğünü o cama çiziyorsun. Sonra kutuyu açıp düzleştiriyorsun. Elde ettiğin altı resim, altı temel görünüştür.

Kritik nokta: bakış doğrultusu yüzeye diktir. Eğik bakılmaz. Bu yüzden bu yönteme “dik izdüşüm” denir ve parçanın gerçek ölçüleri korunur.

Altı temel görünüş ve 1. açı yöntemine göre yerleşimi

1. açı mı, 3. açı mı? Resmi ters okumanın en kısa yolu

Cam kutuyu düzleştirirken iki farklı gelenek vardır ve ikisi birbirinin ayna görüntüsüdür.

1. açı (Avrupa) ve 3. açı (Amerikan) yöntemlerinin sembolleri ve görünüş yerleşimleri

	1. Açı (Avrupa / Türkiye)	3. Açı (Amerikan)
Soldan bakılan görünüş	Sağa çizilir	Sola çizilir
Üstten bakılan görünüş	Aşağıya çizilir	Yukarıya çizilir
Kullanan bölgeler	Türkiye, Avrupa, Asya’nın çoğu	ABD, Kanada, Japonya
Sembol	Koni geniş tarafı solda	Koni geniş tarafı sağda

Resim eline geldiğinde ilk bakacağın yer antettir. İzdüşüm sembolü oradadır. Sembolü görmeden görünüş yorumlamaya başlama — 1. açı sanıp 3. açı resmi okursan parçayı ayna simetriği olarak algılarsın.

Perspektiften görünüş çıkarma

Şimdi tersini yapalım: elimizde parça var, görünüşlerini çıkaracağız. Basit bir L blok üzerinden:

Bir L bloğun perspektifi ve ondan çıkarılan üç görünüş

Hizalama kuralı

Ön görünüşteki her yükseklik, yan görünüşte de aynı yerdedir.
Ön görünüşteki her genişlik, üst görünüşte de aynı yerdedir.
Yan görünüşteki derinlik ile üst görünüşteki derinlik aynıdır.

Bu yüzden bir görünüşte bulamadığın ölçüyü diğerinden hizayı takip ederek bulabilirsin. Resim okurken en çok işine yarayacak alışkanlık budur: parmağını bir kenara koy ve diğer görünüşlerde nereye denk geldiğine bak.

Kaç görünüş gerekir?

Altı görünüş çizmek zorunda değilsin. Kural: parçayı tam olarak tarif edecek en az sayı.

Parça tipi	Genelde yeterli görünüş
Silindirik parça (mil, burç)	1 görünüş + Ø sembolü
Levha / plaka	1 görünüş + kalınlık notu
Basit prizmatik parça	2 görünüş
Çoğu makine parçası	3 görünüş (ön, üst, yan)
Karmaşık parça	3 görünüş + kesit(ler) + detay görünüşler

Ön görünüş nasıl seçilir?

Parçayı en iyi anlatan yüzey ön görünüş olur.
Mümkünse parçanın işlenme veya kullanım konumundaki duruşu seçilir.
Kesik çizgi (gizli kenar) sayısını en aza indiren duruş tercih edilir.
Uzun parçalar genelde yatay yerleştirilir.

Çözümlü örnek: delikli L-blok

Aşağıdaki parça, izdüşüm mantığının sınav klasiğidir: L biçimli blok ve tam ortasından önden arkaya delip geçen bir delik. Önce çizime bakmadan üç görünüşü kafanızda kurun, sonra karşılaştırın. Kritik noktalar: delik ön görünüşte daire, üst ve yan görünüşlerde kesik çizgili iki paralel çizgi olur; yan görünüşte basamak kenarı tam derinlik boyunca arkada kaldığı için görünmeyen kenar olarak çizilir; eksenler her görünüşte noktalı-kesik çizgiyle gösterilir.

Kendini test et

Antette koninin geniş tarafı solda. Hangi yöntem kullanılmış?
1. açı yönteminde soldan bakılan görünüş kâğıdın neresine çizilir?
Ön görünüşteki bir yükseklik ölçüsünü hangi görünüşte aynı hizada bulursun?
Bir mil resmi tek görünüş çizilmiş. İkinci boyut nereden okunur?
3. açı ile çizilmiş bir resmi 1. açı sanarak okursan ne olur?

Cevaplar: 1) 1. açı (Avrupa / Türkiye). 2) Sağa. 3) Yan görünüşte — yükseklikler ön ve yan görünüş arasında hizalıdır. 4) Ø sembolünden; çap ölçüsü ikinci boyutu verir. 5) Parçayı ayna simetriği olarak algılarsın — sağ ve sol yer değiştirir.

Sonraki ders

5. derste kesit görünüşlere geçiyoruz. Parçanın içi kesik çizgiyle anlatılamayacak kadar karmaşıksa ne yapılır, kesit düzlemi nasıl gösterilir, tarama neyi anlatır ve hangi parçalar kesitte taranmaz — hepsini işleyeceğiz.