Teknik Resim Eğitimi 3. Ders: Geometrik Çizimler, Teğetlik, Çokgen ve Elips

İlk iki derste kâğıdı ve çizgiyi öğrendik. Şimdi o çizgilerin nasıl doğru yerlere konduğuna bakıyoruz. Geometrik çizim, teknik resmin el işçiliği tarafıdır: bir şeklin nerede düz gidip nerede yay olduğunu, yayın nerede başlayıp nerede bittiğini pergel ve cetvelle doğru şekilde kurmak.

Bu çizimlerin hepsi yalnızca pergel ve cetvelle yapılır. Açıölçer veya başka bir ölçü aleti gerekmez — geometri kendi kendini kurar.

Teğetlik: konturun gizli kavşakları

İki geometrik eleman birbirine teğet geçiyorsa, birleşme noktasında köşe oluşmaz — hareket yumuşak devam eder. Teğet olmayan birleşmede ise keskin bir köşe vardır.

Bu ayırım sadece estetik değil. Teğet nokta, bir elemanın bitip diğerinin başladığı yerdir. Yanlış bulursan çizimde kırık bir geçiş oluşur ve parçanın şekli bozulur.

Teğetliğin üç temel kuralı

İki temel çizim: açıortay ve dik indirme

Teknik resimde en sık kullanılan iki geometrik işlem bunlar. İkisi de sadece pergel ve cetvelle yapılır, ölçü aleti gerekmez.

Açıortay pah ve simetri eksenlerinde, dik indirme ise referans yüzeyi belirlemede işe yarar. Resimde bir eksen çizgisi görüyorsan büyük ihtimalle bu iki yöntemden biriyle bulunmuştur.

Düzgün çokgen çizimleri

Somun başları, flanşlar, kama yuvaları — makine parçalarında çokgenler sıkça karşımıza çıkar. Bir çokgeni çizmenin iki yolu vardır: daire içine (çevrel çember verilmişse) veya kenar uzunluğundan.

Altıgen: en kolay çokgen

Düzgün altıgenin özel bir özelliği var: kenar uzunluğu, çevrel çemberin yarıçapına eşittir. Bu yüzden pergeli R açıklığında tutup daire üzerinde altı kez işaretlemek yeterlidir. Başka hiçbir hesap gerekmez.

Aynı mantıkla üçgen (bir atlayarak) ve on iki gen (araları ikiye bölerek) de çizilebilir.

Beşgen ve diğer çokgenler

Beşgende kenar uzunluğu yarıçapa eşit değildir, ayrı bir yapı gerekir: yatay yarıçapın orta noktası bulunur, oradan üst köşeye pergel açılır ve bulunan açıklık daire üzerinde beş kez taşınır.

Yedigen, dokuzgen gibi çokgenler için genel çokgen yöntemi kullanılır: daire çapı istenen kenar sayısı kadar eşit parçaya bölünür, çapın uçlarından yarıçap açıklığıyla yaylar çizilir ve kesişim noktasından bölüm noktalarına doğrular çekilir.

Elips ve oval çizimleri

Eğik duran dairesel yüzeyler görünüşlerde elips olarak görünür. Elips, pergelle tek hamlede çizilemez — nokta nokta kurulur.

• İki daire yöntemi: Büyük ve küçük eksen çaplarında iç içe iki daire çizilir. Merkezden bir ışın çıkarılır; büyük daireyi kestiği noktadan dikey, küçük daireyi kestiği noktadan yatay çizgi çekilir. Kesiştikleri nokta elips üzerindedir. Yeterince ışın çizilip noktalar birleştirilir.
• Paralelkenar yöntemi: Elipsin sığacağı dikdörtgen çizilir, kenarlar eşit parçalara bölünür ve bölüm noktaları çaprazlanarak birleştirilir.

Oval ise elipse benzer ama farklı bir şeyi tarif eder: dört yay parçasından oluşur ve tamamen pergelle çizilebilir. Elips sürekli değişen bir eğrilik, oval ise dört sabit yarıçap taşır. Bu yüzden ikisi birbirinin yerine kullanılmaz.

Çözümlü örnek: pergelle altıgen çizimi

Atölyede en çok karşınıza çıkacak çokgen altıgendir (cıvata başları, somunlar). Çizimi üç adımdır: çapı belli çemberi çiz, pergeli aynı yarıçap açıklığıyla çember üzerinde adımlat (tam altı nokta çıkar), noktaları birleştir. Bu, “altıgenin kenarı = çemberin yarıçapı” özelliğinin doğrudan sonucudur:

Kendini test et

1. Bir doğru ile R20 yay teğet geçiyor. Yayın merkezi doğruya kaç mm uzaklıktadır?
2. İki dış teğet yay: R30 ve R12. Merkezler arası mesafe kaç mm?
3. Düzgün bir altıgenin kenar uzunluğu ile çevrel çemberin yarıçapı arasında nasıl bir ilişki vardır?
4. Elips çiziminde kaç daire kullanılır ve çapları neye eşittir?
5. Bir açıyı iki eşit parçaya bölmek için hangi araçlar yeterlidir?

Sonraki ders

4. derste izdüşüm ve görünüş çıkarma var. Bir parçaya hangi yönden bakıldığını, görünüşlerin kâğıtta neden o sırayla dizildiğini ve 1. açı ile 3. açı arasındaki farkı işleyeceğiz. Bu farkı bilmemek, resmi ayna görüntüsü gibi okumaya yol açar.