Teknik Resim Eğitimi 2. Ders: Çizgi Çeşitleri, Kalınlıkları ve Yazı Standartları

1. derste kâğıdı, anteti ve ölçeği öğrendik. Artık kâğıdın üzerine bakmaya başlıyoruz. Ve orada gördüğün her şey — parçanın kenarı, deliğin ekseni, ölçü oku, kesit izi — bir çizgi.

Teknik resimde çizgi sadece bir işaret değil, kelimenin kendisidir. Aynı yerden geçen iki çizgi, tipleri farklıysa iki ayrı şey anlatır. Bu dersten sonra bir resme baktığında “burada bir çizgi var” demeyeceksin; “burada gizli bir kenar var” diyeceksin.

Çizgi neden bu kadar önemli?

Bir parçanın fotoğrafını çekersen sadece dışını görürsün. İçindeki deliği, kanalı, cep boşluğunu göremezsin. Teknik resim bu sorunu çizgi tipiyle çözer: görebildiğin kenarı kalın sürekli çizgiyle, göremediğin kenarı kesik çizgiyle çizer. Böylece tek bir görünüşte hem dışı hem içi anlatılır.

Kaynak kitabın ifadesiyle: teknik resimde çizgiler hem harftir, hem kelimedir, hem de cümledir. Resmi çizen ve okuyan kişinin aynı alfabeyi bilmesi gerekir — yoksa cümle anlaşılmaz.

Sekiz çizgi tipi

Teknik resimde kullanılan çizgiler tip ve kalınlık olarak standarda bağlanmıştır. Ezberlemen gereken sekiz tanesi şunlar:

Kalınlık nasıl seçilir?

Kalın ve ince çizgi arasındaki oran 2:1‘dir. Kalın çizgiyi d seçersen ince çizgi d/2 olur. Kâğıt boyu büyüdükçe kalınlık da büyür:

Çizgileri bir arada okumak

Şimdi asıl işe geliyoruz. Aşağıda aynı parçanın iki görünüşü var. Ortada bir delik olan basit bir blok. Delik iki görünüşte iki farklı çizgi tipiyle anlatılıyor:

Üstten baktığında deliği doğrudan görüyorsun — bu yüzden sürekli kalın daire. Önden baktığında delik parçanın içinde kalıyor, göremiyorsun — bu yüzden iki kesik çizgi. İkisi aynı deliği anlatıyor.

Nokta-kesik çizgi ise deliğin eksenini gösteriyor. Eksen çizgisi imalatta bir şey değildir — kesilecek bir kenar değil, referans. Ama senin için kritik: deliğin merkezi orasıdır. Ölçüler genelde eksenden verilir.

Kesik çizgi gördüğünde ne düşünmelisin?

• Bir şey içeride. Delik, cep, kanal ya da kademe var ama bu görünüşten görünmüyor.
• Başka bir görünüşe bak. O elemanın gerçek şekli mutlaka başka bir görünüşte veya kesitte sürekli çizgiyle çizilmiştir.
• Kesit arıyorsan doğru yerdesin. Çok fazla kesik çizgi varsa çizen kişi muhtemelen bir kesit görünüş de koymuştur; onu bul.
• Ölçü kesik çizgiye verilmez. Gizli bir kenarın gerçek ölçüsü, o kenarın görünür olduğu görünüşte veya kesitte yazılıdır.

Çizgiler üst üste gelirse hangisi çizilir?

Bazen bir kenarda birden fazla çizgi çakışır. Örneğin görünen bir kenar tam da eksenin geçtiği yerdeyse. Bu durumda standart bir öncelik sırası vardır:

Sıralama mantıklıdır: gerçekten var olan ve görülen kenar en önemlidir, referans çizgisi en az önemlidir. Bu yüzden görünen kenar diğerlerini örter.

Yazı ve rakam standartları

Resmin üzerindeki ölçü rakamları ve yazılar da standarda bağlıdır. Ölçü rakamının okunamaması, çizginin yanlış olması kadar tehlikelidir.

Yazı yüksekliği (h)

Her şeyin ölçüsü yazı yüksekliğinden türetilir. Kullanılabilecek standart yükseklikler: 2,5 · 3,5 · 5 · 7 · 10 · 14 · 20 mm. 2,5 mm’den küçük yazı kullanılmaz — fotokopi ve tarama sonrası okunmaz hâle gelir.

Dik mi eğik mi, A tipi mi B tipi mi?

• Dik yazı 90°, eğik yazı 75° eğimlidir.
• A tipi ince çizgilidir (1/14·h), B tipi daha kalındır (1/10·h).
• Teknik resimde genellikle B tipi eğik yazı tercih edilir — daha kolay okunur ve elle yazıldığında daha derli toplu durur.

Çizgi çizerken dikkat edilecekler

Çizgi tipini doğru seçmek yetmez; çizginin nasıl çizildiği de standarda bağlıdır. Bunlara uyulmayan bir resim, doğru çizgileri kullansa bile okunması zor olur.

• Kesik çizgiler daima çizgiyle başlar ve çizgiyle biter — boşlukla değil. İki kesik çizgi bir köşede birleşiyorsa, köşede çizgi parçaları çakışır.
• Kesik çizginin boşluk oranı resmin her yerinde aynıdır. Bir yerde sık, başka yerde seyrek çizilmez.
• Eksen çizgisi parça sınırından 3–5 mm taşar ve daima uzun parçayla biter; kısa noktayla bitmez.
• Eksen çizgileri dairenin merkezinde kısa parçalarla kesişir, boşlukla değil.
• Çok küçük dairelerde eksen çizgisi kesiksiz ince çizgiyle çizilebilir.
• Bir kesik çizgi, sürekli çizginin devamı konumundaysa aralarında boşluk bırakılır — birbirine değdirilmez.
• Tarama çizgileri, ölçü çizgileri ve kılavuz çizgiler parça kenarlarıyla karışmayacak kadar ince çizilir.

Kendini test et

1. Bir görünüşte kesik çizgi görüyorsun. Bu ne anlama gelir ve ne yapman gerekir?
2. Kalın çizgiyi 0,7 mm seçtin. İnce çizgi kaç mm olmalı?
3. Bir kenarda hem görünen kenar hem eksen çizgisi çakışıyor. Hangisi çizilir?
4. h = 7 mm seçildi. Küçük harf yüksekliği (c) kaç mm olur?
5. Zikzak çizgi ne anlatır ve parçanın gerçek boyunu nereden okursun?

Sonraki ders

3. derste geometrik çizimlere geçiyoruz: dik ve paralel çizme, açı bölme, teğet geçişler, çokgen çizimleri ile elips ve oval çizimleri. Bunlar teknik resmin el işçiliği tarafıdır ve her çizimin adım adım bir yöntemi vardır.