Bu ücretsiz G0/G1 temel hareketler simülatörü ve NC kod üretici aracıyla; ham ve hedef çapı, boyu ve paso derinliğini girip hazır çevrim KULLANMADAN, yalnızca G0 ve G1 ile yazılmış boyuna tornalama programını satır satır canlı simülasyonda izleyebilirsiniz. Her satır işlenirken kod pencersinde vurgulanır — G0/G1 mantığını, modal komutları ve güvenli geri çıkışı öğrenmek için idealdir. Teori için CNC Torna Eğitimi 6. Ders: Temel Programlama (G ve M Kodları) dersimize, aynı işin hazır çevrimle yapılışı için G90 Torna Simülatörü ve G71 Kaba Tornalama Simülatörü araçlarına bakabilirsiniz.
G0 ve G1: CNC torna programlamanın iki temel taşı
Hangi kontrol ünitesini kullanırsanız kullanın, bir CNC torna programının yüzde doksanı iki komuttan oluşur. G0 (G00) takımı tezgâhın izin verdiği en yüksek hızda, kesme yapmadan, bir noktadan diğerine taşır; F değeri yok sayılır ve bu yüzden G0 yalnızca malzemenin dışında kullanılır. G1 (G01) takımı F ile verilen ilerleme hızında düz bir çizgi boyunca hareket ettirir ve talaş kaldırır. G71, G90, G94 gibi hazır çevrimlerin arkasında da bu iki komutun kombinasyonu vardır; simülatör o örtüyü kaldırıp Ø50 çubuğu Ø30'a indiren bir işi yalnızca G0 ve G1 ile, satır satır ve vurgulayarak gösterir. CNC torna programlamayı öğrenmeye buradan başlamak, hazır çevrimlere geçildiğinde tezgâhın ne yaptığını anlamayı sağlar. Kodların tam listesi için CNC Torna Eğitimi 6. Ders ve FANUC G-M kodları listesine bakın.
G0, G1 ve hazır çevrimler: ne zaman hangisi?
| Komut | Hareket | F gerekir mi? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|---|
| G0 | Hızlı, kesme yok | Hayır | Parçaya yaklaşma, geri çekilme, takım değiştirme noktasına gitme |
| G1 | Doğrusal, ilerlemeli | Evet (modal) | Alın kesme, boyuna kesme, pah, konik |
| G2 / G3 | Dairesel | Evet | Radyüs ve yay |
| G90 / G94 | Tekli çevrim (4 hareket tek satırda) | Evet | Az pasolu kademe ve alın |
| G71 / G72 / G73 | Çoklu tekrarlı kaba çevrim | Evet | Profil boşaltma, çok paso |
Bu araçtaki beş pasoluk iş G90 ile beş satırda, G71 ile iki satırda yazılır. Buna rağmen G0/G1 ile yazılmış açık program üç durumda vazgeçilmezdir: öğrenirken, hazır çevrimin desteklemediği özel bir hareket gerekince ve tezgâh başında bir satırı elle düzeltirken.
Simülatörü adım adım kullanma
- Ham Ø ve hedef Ø: Ø50 çubuktan Ø30 mile inmek varsayılan örnektir. Araç güvenli başlangıç noktasını çapta 6 mm dışarıda (X56) seçer.
- Boy: Tornalanacak uzunluk; 40 girerseniz kesme Z-40'ta biter.
- Paso Δr: Yarıçapta paso derinliği. 2 mm, çapta her pasoda 4 mm demektir; 20 mm çap farkı beş pasoya bölünür.
- f ve S: İlerleme mm/dev, devir dev/dak. Araç G97 sabit devir yazar; öğrenme aşamasında devir sabitken hesabı takip etmek daha kolaydır.
- İşleme sırası panelinde alın temizliği ve pasolar listelenir; Simülasyonu başlat dediğinizde kod penceresinde işlenen satır vurgulanır, canvas'ta takım yolu çizilir.
- Kodu kopyalayın veya .nc indirin; satır sonlarındaki parantez içi açıklamalar FANUC'un yorum biçimidir, tezgâh onları okumaz.
Üretilen programı satır satır okuma
Varsayılan değerlerle (Ø50 → Ø30, boy 40, Δr 2, f 0,2, S 800) aracın ürettiği programın ilk bölümü ve bir paso:
O0001
G21 G99 (METRIK, MM/DEVIR)
G97 S800 M03 (MIL AC, SABIT DEVIR)
T0101 M08 (TAKIM VE SOGUTMA AC)
G0 X56. Z10. (GUVENLI BASLANGIC)
(---- ALIN TEMIZLIK ----)
G0 X56. Z0.5 (ALINA YAKLAS)
G1 X-2. F0.200 (ALIN KES, MERKEZI GEC)
G0 X56. Z1. (GERI CIK - GUVENLI)
(---- PASO 1/5 - D46 ----)
G0 X46. Z1. (PASO 1 - YAKLAS)
G1 Z-40. F0.200 (BOYUNA KES)
G0 X47. Z1. (GUVENLI GERI CIKIS - X+1MM, Z ONE)
(---- PASO 2/5 - D42 ----)
G0 X42. (PASO 2 - YAKLAS, Z=1)
G1 Z-40. F0.200 (BOYUNA KES)
G0 X43. Z1. (GUVENLI GERI CIKIS - X+1MM, Z ONE)
...
(---- PASO 5/5 - D30 ----)
G0 X30. (PASO 5 - YAKLAS, Z=1)
G1 Z-40. F0.200 (BOYUNA KES)
G0 X31. Z1. (GUVENLI GERI CIKIS - X+1MM, Z ONE)
G0 X100. Z200. (BITIS, GUVENLI KONUM)
M09 (SOGUTMA KAPAT)
M05 (MILI DURDUR)
M30 (PROGRAM SONU)
%| Satır | Ne yapar? |
|---|---|
O0001 | Program numarası. FANUC'ta O ve dört hane; % işareti dosyanın başında ve sonunda iletim işaretidir. |
G21 G99 | Metrik birim ve devir başına ilerleme. Bu iki satır olmadan F0.2, dakikada 0,2 mm olarak yorumlanabilir. |
G97 S800 M03 | Sabit 800 dev/dak, saat yönünde dönüş. Ø50'de kesme hızı π·50·800/1000 ≈ 126 m/dak. |
T0101 M08 | 1 numaralı takım, 1 numaralı ofset; soğutma açık. |
G0 X56. Z10. | Güvenli başlangıç: çapta 6 mm dışarıda, alından 10 mm önde. İki eksen aynı satırda hareket eder; tezgâh X ve Z'yi eşzamanlı sürer, yol düz çizgi olmayabilir. |
G1 X-2. F0.200 | Alın temizliği: takım merkezi 1 mm geçer, ortada tırnak kalmaz. F burada bir kez yazılır, sonraki G1 satırları aynı F ile çalışır. |
G0 X46. Z1. → G1 Z-40. → G0 X47. Z1. | Bir paso: yaklaş, kes, çık. Çıkışta X önce 1 mm büyütülür ki takım işlenmiş yüzeyi sürtmeden Z'de geri gelsin. |
G0 X42. | İkinci pasodan itibaren Z yazılmaz; takım zaten Z1'dedir. Modal mantık: yazılmayan eksen olduğu yerde kalır. |
G0 X100. Z200. … M30 | Takım değiştirme noktasına çıkış, soğutma kapalı, mil durur, program başa sarar. |
Modal komutlar ve ondalık nokta: iki kritik ayrıntı
FANUC'ta G0, G1, F, S ve T modaldır: bir kez yazıldıktan sonra değiştirilene kadar geçerlidir. Bu yüzden ikinci pasodan sonra G1 Z-40. yerine yalnızca Z-40. yazılsa bile takım kesme ilerlemesiyle gider; araç öğrenme amacıyla her satırda G0/G1'i açıkça yazar. Aynı grup içinde (01 grubu: G0, G1, G2, G3) yeni bir kod eskisini iptal eder. İkinci ayrıntı ondalık noktadır: X30. ile X30 aynı şey değildir. Ondalık noktasız değer, parametreye bağlı olarak en küçük giriş birimi (mikron) olarak okunabilir; X30 = 0,030 mm demek olur ve takım parçanın içine dalar. Programlarda her koordinatı noktayla yazma alışkanlığı bu yüzden vardır; araç da bütün değerleri X46., Z-40. biçiminde üretir.
X çap mı, yarıçap mı? U ve W ne zaman?
Tornada X ekseni çap olarak programlanır: X46 yazdığınızda takım ucu merkezden 23 mm uzaklıktadır. Paso derinliği ise yarıçapta düşünülür; 2 mm paso, X değerinin 4 azalması demektir. Bu ikili, yeni başlayanların en sık karıştırdığı şeydir ve araçtaki "Paso Δr" alanı bu yüzden yarıçap olarak etiketlenmiştir. Mutlak X/Z yerine artışlı U/W da kullanılabilir: G1 W-40. mevcut Z'den 40 mm ileri, G0 U-4. çapta 4 mm içeri demektir. Artışlı yazım tekrar eden pasolarda kısa görünür ama bir hata sonraki tüm satırlara taşınır; öğrenirken mutlak koordinat daha güvenlidir. Koordinat sistemleri ve sıfır noktaları için eksenler ve sıfır noktaları dersi iyi bir tamamlayıcıdır.
Güvenli yaklaşma ve geri çekilme kuralları
Araçtaki üç alışkanlık gerçek tezgâhta çarpmayı önler. Birincisi, G0 ile parçaya yaklaşırken önce X'i stok çapının dışında bir değere getirip sonra Z'de alına yaklaşmak; iki ekseni aynı satırda yazarken takımın izlediği yol ayna ya da punta ile kesişebilir, bu yüzden araç ilk yaklaşmayı X56 Z10 gibi tamamen dışarıdaki bir noktaya yapar. İkincisi, alın temizliğini boyuna pasolardan önce yapmak; alın düz olmadan Z0 referansı güvenilir değildir. Üçüncüsü, her kesme sonunda X'i 1 mm büyütüp Z'de geri çekilmek; Z1'e doğrudan G0 ile dönmek işlenmiş yüzeye sürtme izi bırakır. Programı yeni yazdığınızda ilk çalıştırmayı tek satır (single block) modunda ve hızlı hareket override'ı %25'te yapmak, bu kuralları atladığınız yeri size çarpmadan gösterir.
Alarmlar ve sahada karşılaşılan sorunlar
| Belirti | Sebep | Çözüm |
|---|---|---|
| PS0011 FEED ZERO (COMMAND) | G1 satırından önce hiç F verilmemiş | İlk G1 satırına F ekleyin |
| Takım parçanın içine daldı | Ondalık nokta unutulmuş (X30 = 0,030 mm) veya yarıçap değeri çap olarak yazılmış | Her koordinatı X30. biçiminde yazın; X = çap |
| Takım G0 ile parçaya çarptı | Malzeme içinde G0 kullanılmış veya iki eksenli G0 yolu parçayı kesiyor | Önce X'i dışarı, sonra Z'yi yaklaştırın; kesme bölgesinde daima G1 |
| OT0500/0501 aşırı hareket | Bitiş noktası (X100 Z200) tezgâh kursunu aşıyor | Bitiş noktasını referans konumuna göre küçültün |
| Yüzeyde spiral sürtme izi | Geri çekilme X büyütülmeden Z'de yapılmış | Çıkışta X+1 mm, sonra Z |
| Ölçü her pasoda kayıyor | U/W artışlı yazımda bir satır hatalı | Mutlak X/Z kullanın veya satırı düzeltin |
| İlerleme çok yavaş/hızlı | G98 (mm/dak) ile G99 (mm/dev) karışmış | Program başına G99 yazın |
Sık yapılan altı hata
- G0 satırına F yazmak; zararsızdır ama G0'ın F'yi yok saydığını bilmediğinizi gösterir, hızlı hareket yavaşlamaz.
- Program başında G21 G99 yazmamak; tezgâh son kullanılan durumu hatırlar, bir öncekinin G98'i sizin F0.2'nizi dakikada 0,2 mm yapar.
- Alın temizliğini atlayıp doğrudan boyuna kesmek; ham alın çarpıksa boy ölçüsü tutmaz.
- Yorumları noktalı virgülle yazmak; FANUC'ta ";" satır sonu (EOB) işaretidir, yorum parantez içine yazılır.
- Takım değiştirme noktasına Z'yi önce yazmak; büyük çaplı parçada takım çıkarken punta ya da parçaya sürtebilir, önce X sonra Z veya birlikte ama güvenli.
- M03/M04 yönünü takımın bağlanış yönüne göre kontrol etmemek; ters dönüş kesici ucu kırar.
Sık sorulan sorular
G0 ile G00 arasında fark var mı?
Yok. FANUC baştaki sıfırları yok sayar; G0, G00 ve G000 aynı komuttur. Aynı şey G1/G01 ve M3/M03 için geçerlidir. Bazı eski kontroller ve bazı Siemens/Heidenhain sistemleri iki haneli yazımı bekler; taşınabilirlik için G00/G01 yazmak zararsızdır.
G0 hareketi neden düz çizgi olmayabilir?
G0'da her eksen kendi hızlı hız değerine göre bağımsız sürülür; X ve Z farklı hızlarda olduğu için yol köşeli bir çizgi olabilir (parametre 1401 ile doğrusal interpolasyon seçilmemişse). G1 ise her zaman düz çizgidir. Bu yüzden G0 ile parçanın yanından geçerken yolun nereden geçtiğini bilmediğinizi varsayın ve yaklaşmayı iki adımda yapın.
Neden alın kesmede X-2'ye kadar gidiliyor?
Takım ucunun yarıçapı vardır; tam X0'da durunca merkezde küçük bir tırnak kalır. Merkezi uç yarıçapının iki katı kadar geçmek (0,8 mm uç için X-1.6, araçta yuvarlanmış X-2) tırnağı temizler. Bu sırada devrin G50 ile sınırlanması G96 kullanılıyorsa şarttır; araç G97 sabit devir kullandığı için burada sorun yoktur.
Bu programı gerçek tezgâhta çalıştırabilir miyim?
Yapı olarak evet, ama önce takım ofsetlerini, iş parçası sıfırını, bitiş noktasının tezgâh kursunda olduğunu ve kesme değerlerinin malzemenize uyduğunu doğrulayın; ardından kuru çalışma (dry run) ve tek satır modunda ilk parça. Araç eğitim amaçlı genel değerlerle yazar, katalog değerleri her zaman önceliklidir.
