FANUC G ve M Kodları Listesi: Torna (Sistem A/B/C) ve İşleme Merkezi Tam Referans

FANUC’ta G kodu ve M kodu ne işe yarar?

Bir NC programında iki farklı komut ailesi vardır. G kodları (hazırlık fonksiyonu) kontrol ünitesine nasıl hareket edeceğini söyler: hızlı mı gidecek, doğrusal mı dairesel mi interpolasyon yapacak, hangi düzlemde çalışacak, hangi telafiyi kullanacak. M kodları (yardımcı fonksiyon) ise tezgâhın kendisine komut verir: mili çalıştır, soğutma sıvısını aç, takım değiştir, programı bitir.

Aradaki fark önemlidir: G kodlarının anlamını FANUC belirler, M kodlarının büyük kısmını ise makine üreticisi belirler. Kaynak kılavuz bunu net yazar: hangi M kodunun hangi makine fonksiyonuna karşılık geldiğini makine üreticisi tanımlar. Bu yüzden bir tezgâhta M19 mil oryantasyonu yaparken, başka bir tezgâhta bambaşka bir iş yapabilir.

Tornada kritik ayrıntı: üç farklı G kod sistemi (A, B, C)

Sahada en çok kafa karıştıran konu budur. FANUC torna kontrollerinde aynı işi yapan komut, tezgâhın G kod sistemine göre farklı numarayla yazılır. Üç sistem vardır: A, B ve C. Hangisinin aktif olduğunu makine üreticisi parametreyle seçer.

Türkiye’deki tezgâhların büyük çoğunluğunda Sistem A aktiftir. Aşağıdaki torna listesinde üç sistem de yan yana verilmiştir.

FANUC İşleme Merkezi (Freze) G Kod Listesi

Series 0i-MODEL F işleme merkezi sistemi. Parantez içindekiler alternatif yazımlardır.

FANUC Torna G Kod Listesi (Sistem A / B / C)

Üç sütun üç farklı G kod sistemini gösterir. Tezgâhınızda hangisi aktifse o sütunu okuyun.

FANUC M Kod Listesi — ve neden “standart liste” diye bir şey yok

İnternette dolaşan “FANUC M kodları listesi” tablolarının büyük kısmı yanıltıcıdır. Kaynak kılavuz konuyu net koyar: M adresinden sonra bir sayı yazıldığında kontrol, tezgâha bir kod sinyali ve bir strobe sinyali gönderir. Hangi M kodunun hangi makine fonksiyonuna karşılık geldiğini makine üreticisi belirler.

Yani M kodlarının çok büyük kısmı FANUC’un değil, tezgâhı yapan firmanın tanımıdır. Doğru liste her zaman makine üreticisinin kılavuzundadır.

FANUC’un kendi sabitlediği M kodları

Kontrol tarafından işlenen, üreticiye bırakılmayan M kodları şunlardır:

Sektörde yaygın ama üreticiye bağlı M kodları

Aşağıdakiler çoğu tezgâhta aynı anlama gelir, ama garanti değildir. Kendi tezgâhınızın kılavuzundan doğrulayın:

Bir blokta kaç M kodu yazılabilir?

Normalde bir blokta tek M kodu yazılır. Ancak parametreyle bu sınır genişletilebilir:

• Parametre 3404 bit 7 (M3B) = 1 → bir blokta 3 M kodu
• Parametre 11630 bit 5 (M5B) = 1 → bir blokta 5 M kodu

Bir blokta yazılan M kodları tezgâha aynı anda gönderilir; bu da çevrim süresini kısaltır.

Modal ve tek seferlik (one-shot) G kodları

G kodları gruplara ayrılır ve iki türlü davranır:

• Modal kodlar — yazıldığı blokta geçerli olur ve aynı gruptan başka bir kod yazılana kadar geçerli kalır. Örnek: G01 yazıldıktan sonra alt satırlarda tekrar yazmaya gerek yoktur.
• Tek seferlik (00 grubu) kodlar — sadece yazıldığı blokta etkilidir. Örnek: G04 bekleme, G28 referansa dönüş, G65 makro çağırma.

Aynı gruptan iki kod bir bloka yazılırsa sonuncusu geçerli olur. Farklı gruplardan kodlar ise aynı blokta birlikte yazılabilir — G90 G54 G00 X0 Y0 geçerli bir satırdır.

Sahada en sık karıştırılan kodlar

Frezede G90 ≠ tornada G90

Frezede G90 mutlak programlamadır. Sistem A torna kontrolünde G90 tekli tornalama çevrimidir. İki tezgâh arasında program taşırken en çok bu hata yapılır.

G98 / G99 iki ayrı anlama gelir

Frezede G98/G99 delik çevriminin dönüş seviyesini belirler (başlangıç seviyesi / R noktası). Sistem A tornada ise G98/G99 ilerleme birimidir (mm/dak / mm/dev).

G20 / G21 ve G70 / G71 karışıklığı

Sistem A ve B’de G20/G21 inç/mm girişidir. Sistem C’de aynı iş G70/G71 ile yapılır — oysa Sistem A’da G70/G71 finiş ve kaba tornalama çevrimleridir. Yanlış sistemde yazılan tek satır, tezgâhın bambaşka bir iş yapmasına yol açar.

G43 H numarası ile D numarasını karıştırmak

G43 H.. takım boyu telafisidir; G41/G42 D.. takım yarıçap telafisidir. H yerine D yazılan bir satır, Z ekseninde beklenmedik dalışa sebep olur.

G96 kullanırken G50 / G92 devir sınırı koymamak

Sabit kesme hızında (G96) çap küçüldükçe devir yükselir. Alın tornalamada merkeze yaklaşırken devir tezgâhın sınırına dayanır. Sistem A’da G50 S...., Sistem B/C’de G92 S.... ile maksimum devri sınırlayın.

Sık sorulan sorular

FANUC G kodları her seride aynı mı?

Temel kodlar (G00, G01, G02, G03, G04, G17–G19, G40–G43, G54–G59, G80–G89, G90/G91) tüm serilerde aynıdır. Fark gelişmiş ve opsiyonel kodlardadır: G05.1 AI kontur kontrolü, G68.2 eğik düzlem indeksleme, G51.4 senkron kontrol gibi kodlar eski serilerde bulunmaz veya opsiyon olarak satın alınmamış olabilir. Bu sayfadaki listeler Series 0i-MODEL F esas alınarak hazırlanmıştır.

Tezgâhımın hangi G kod sisteminde olduğunu nasıl anlarım?

En pratik yol: mevcut bir programa bakın. Diş çekme G32 ile yazılmışsa Sistem A, G33 ile yazılmışsa Sistem B veya C’dir. İlerleme birimi G99 ile devir başına ayarlanıyorsa Sistem A, G95 ile ayarlanıyorsa B/C’dir. Kesin bilgi makine üreticisinin kılavuzundadır; sistem seçimi parametreyle yapılır.

M kodlarının tam listesini nereden bulabilirim?

FANUC kılavuzunda tam M kod listesi yoktur, çünkü M kodlarının çoğunu makine üreticisi tanımlar. Kontrolün kendi işlediği kodlar sadece M00, M01, M02, M30, M98, M99 ve M198’dir. Diğerleri için tezgâhınızın üretici kılavuzuna bakmalısınız. İnternetteki genel M kod listeleri sadece yaygın kullanımı gösterir, bağlayıcı değildir.

Bir blokta birden fazla M kodu yazabilir miyim?

Varsayılan olarak hayır, bir blokta tek M kodu yazılır. Parametre 3404 bit 7 (M3B) ayarlanırsa 3, parametre 11630 bit 5 (M5B) ayarlanırsa 5 M kodu aynı blokta yazılabilir. Bu kodlar tezgâha aynı anda gönderildiği için çevrim süresi kısalır.

G54 ile G92 arasındaki fark nedir?

G54–G59 ofset tablosunda kayıtlı parça koordinat sistemlerini seçer; değer ekrandan girilir ve kalıcıdır. Frezede G92 (tornada Sistem A’da G50) ise koordinat sistemini program içinden ayarlar ve takımın o anki konumunu referans alır. Modern uygulamada G54–G59 tercih edilir; G92/G50 çoğunlukla maksimum mil devri sınırlaması için kullanılır.

Modal kod ne demek?

Yazıldığı blokta geçerli olan ve aynı gruptan başka bir kod yazılana kadar geçerli kalan koddur. G01 bir kez yazıldıktan sonra takip eden satırlarda tekrar yazmaya gerek yoktur. 00 grubu kodlar ise tek seferliktir: G04, G28, G65 gibi.

G81 ile G83 arasındaki fark nedir?

G81 tek pasoda deler ve geri çıkar — sığ delikler ve punta için. G83 gaga delme çevrimidir: belirlenen Q derinliği kadar iler, geri çıkar, talaşı kırar ve tekrar dalar. Derin deliklerde talaş tahliyesi ve matkap ömrü için G83 kullanılır. G73 ise yüksek hızlı gaga delmedir; delikten tam çıkmaz, kısa bir geri çekilme yapar.

Programın başına hangi G kodlarını yazmalıyım?

Güvenli bir emniyet satırı modal durumu bilinen bir hale getirir. Frezede yaygın kullanım: G17 G21 G40 G49 G80 G90 G54. Tornada (Sistem A): G21 G40 G97 G99 ve gerekiyorsa G50 S.... ile devir sınırlaması. Böylece bir önceki programdan kalan telafi veya çevrim modu taşınmaz.

Kaynaklar

• FANUC — Series 0i-MODEL F, Common to Lathe System / Machining Center System, OPERATOR’S MANUAL, doküman no B-64604EN/01: Bölüm 3.1 İşleme merkezi sisteminde G kod listesi, Bölüm 3.2 Torna sisteminde G kod listesi (Sistem A/B/C), Bölüm 11.1 Yardımcı fonksiyon (M fonksiyonu), Bölüm 11.2 Bir blokta çoklu M komutu, Bölüm 13.3 Alt program (M98, M99)
• FANUC — Series 0i-MODEL F For Lathe System OPERATOR’S MANUAL, B-64604EN-1/01
• FANUC — Series 0i-MODEL F For Machining Center System OPERATOR’S MANUAL, B-64604EN-2/01