FANUC Program Ekranı, G/M Kodları ve Çevrim Kontrolü: G96/G97, G70-G76, G81-G89

Tahmini okuma süresi: 7 dakika

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste:

• FANUC program ekranındaki bilgileri okumayı,
• Aktif ve yürütülen program bloğunu ayırt etmeyi,
• G, M, S, T ve F adreslerini kontrol etmeyi,
• Modal G kodlarını izlemeyi,
• Tornaya özgü G70-G76, G96 ve G97 fonksiyonlarını,
• Frezeye özgü G54-G59 ve G81-G89 fonksiyonlarını,
• Çevrim satırlarında operatörün kontrol etmesi gereken alanları

öğreneceğiz.

Bu ders bütün G ve M kodlarını öğretmez. Amaç, program komutlarının FANUC ekranında nerede görüldüğünü ve operatörün programı çalıştırmadan önce neleri doğrulaması gerektiğini açıklamaktır.

FANUC Program Ekranını Açma

CNC belleğindeki programlar genellikle PROG fonksiyon tuşuyla görüntülenir.

Kontrol serisine göre şu ekranlarla karşılaşılabilir:

• Program içeriği
• Aktif program
• Program kontrol veya CHECK ekranı
• Program listesi
• MDI programı
• Aktif G kodları
• Sonraki program bloğu
• Modal durum bilgileri

Program ekranında çoğunlukla şu bilgiler bulunur:

• O: Program numarası
• N: Sıra numarası
• İmlecin bulunduğu kelime
• Yürütülen program bloğu
• Aktif çalışma modu
• Aktif G kodları
• M, S, T ve F bilgileri
• Programın çalışma veya bekleme durumu

İmleç ile Yürütülen Bloğu Karıştırmayın

EDIT modunda ekrandaki imleç, düzenlenecek kelimeyi veya bloğu gösterir. MEMORY/AUTO modunda ise ekran, yürütülen program bloğunu farklı bir renkle veya vurguyla gösterebilir.

Bu iki konum aynı olmak zorunda değildir:

• İmleç: Operatörün ekranda seçtiği düzenleme veya inceleme konumu
• Yürütülen blok: CNC’nin o anda işlediği program satırı

Bazı kontroller mevcut blokla birlikte sonraki bloğu da gösterebilir. Ayrıca FANUC kontrolü program bloklarını önceden okuyabilir. Bu nedenle yalnız imlecin bulunduğu satıra bakarak makinenin hangi komutu yürüttüğüne karar verilmemelidir.

Operatör şu üç bilgiyi birlikte kontrol etmelidir:

1. Aktif O programı
2. Yürütülen N sıra numarası
3. Ekranda vurgulanan aktif blok

Program Adreslerini Okuma

Örnek bir program bloğu şu şekilde olabilir:

N100 G01 X50.0 Z-20.0 F0.20;

Bu satırda:

• N100: Sıra numarası
• G01: Hareket türünü belirleyen hazırlık fonksiyonu
• X50.0 ve Z-20.0: Hedef koordinatlar
• F0.20: İlerleme değeri
• ;: Blok sonu

Başka bir blokta şu adresler görülebilir:

• M: Yardımcı makine fonksiyonu
• S: İş miliyle ilişkili değer
• T: Takım veya takım-ofset seçimi
• H: Frezede çoğunlukla takım boyu ofset numarası
• D: Frezede çoğunlukla kesici yarıçap ofset numarası
• P, Q, R: Çevrime göre farklı görevler taşıyan yardımcı adresler

Bir harfin anlamı bütün G kodlarında aynı olmayabilir. Örneğin R, bir blokta yay yarıçapını, başka bir blokta geri çekilme seviyesini veya çevrime ait farklı bir değeri belirtebilir.

Bu nedenle bir adres yalnız harfine bakılarak değil, bulunduğu G kodu ve program bağlamıyla birlikte değerlendirilmelidir.

G Kodları ve Modal Durum

G kodları FANUC kontrolüne hareket, koordinat sistemi, ilerleme biçimi veya çevrim gibi çalışma durumlarını bildirir.

Bazı G kodları yalnız bulundukları blokta etkilidir. Bazıları ise başka bir kodla değiştirilene veya iptal edilene kadar aktif kalır. Bunlara modal G kodları denir.

Örneğin kontrol, programın önceki bloklarında seçilmiş şu durumları koruyor olabilir:

• Hareket modu
• Koordinat sistemi
• Düzlem seçimi
• İlerleme biçimi
• Sabit çevrim
• Takım kompanzasyonu
• İş mili hız modu

Aktif G kodları bazı FANUC kontrollerinde program, konum veya kontrol ekranındaki MODAL, CHECK ya da benzeri sayfalardan görülebilir.

Yaygın hata: Yalnız yürütülecek tek satırı okumak. Bloğun davranışı daha önce seçilmiş modal G kodlarından etkilenebilir.

Program ortasından başlatma yapılacaksa gerekli modal durumların daha önce hangi bloklarda kurulduğu özellikle kontrol edilmelidir.

M, S, T ve F Bilgileri

FANUC ekranında program satırından ayrı olarak aktif veya komut edilmiş M, S, T ve F bilgileri gösterilebilir.

M kodu

M kodları yardımcı makine fonksiyonlarını çağırır. Yaygın örnekler:

• M00: Programlanmış duruş
• M01: İsteğe bağlı duruş
• M03 ve M04: İş mili dönüş yönleri
• M05: İş mili duruşu
• M30: Program sonu ve yeniden başlatma işlemi

Ancak özellikle ayna, punta, taret, canlı takım, palet, magazin ve soğutma fonksiyonlarına ait M kodları tezgâh üreticisi tarafından belirlenebilir.

Bir makinede belirli görevi yapan M kodu başka bir makinede farklı işlev taşıyabilir.

S bilgisi

S, çoğunlukla iş mili hızıyla ilişkili komut değeridir. Tornada G96 kullanılırken programdaki S değeri kesme hızı anlamına gelebilir; G97 kullanılırken devir/dakika değerini belirtir.

Bu nedenle ekranda görülen komut edilmiş S değeriyle gerçek iş mili devri aynı şey olmayabilir.

T bilgisi

T, takım seçimini belirtir. Tornada takım ve ofset numarası aynı T kodu içinde bulunabilir. Frezede T kodu takım seçerken takım değişimi ayrıca M06 gibi bir komutla uygulanabilir.

F bilgisi

F, programlanmış ilerleme değeridir. Değerin dakikadaki ilerleme mi yoksa devir başına ilerleme mi olduğu aktif ilerleme moduna bağlıdır.

FANUC torna G kod sistemi ile FANUC freze G kod sisteminde ilerleme modu kodları farklı olabilir. Aktif G kodları kontrol edilmeden F değerinin birimi varsayılmamalıdır.

FANUC Tornada Program Kontrolü

G96 ve G97

FANUC tornada yaygın kullanım şöyledir:

• G96: Sabit kesme hızı kontrolünü etkinleştirir.
• G97: Sabit iş mili devrini seçer ve G96’yı iptal eder.

Örnek:

G96 S180;

Bu satırda S180, kontrolün programlama birimine göre sabit kesme hızı değeridir. X konumu değiştikçe kontrol, kesme hızını korumak için iş mili devrini değiştirebilir.

Örnek:

G97 S1200;

Bu satırda iş mili için sabit devir komutu verilir.

Operatör şu bilgileri kontrol etmelidir:

• G96 mı G97 mi aktif?
• Programdaki S değeri hangi anlamda kullanılıyor?
• Gerçek iş mili devri ekranda kaç?
• Azami devir sınırı tanımlanmış mı?
• Ayna, parça bağlama ve kullanılan ekipman bu devre uygun mu?

Dikkat: G96 aktifken takım merkez eksenine yaklaştıkça hesaplanan devir çok yükselebilir. Bu nedenle azami iş mili devri sınırı kritik bir kontroldür.

Azami İş Mili Devri Sınırı

FANUC torna G kod sistemi A’da azami iş mili devri çoğunlukla şu biçimde sınırlandırılır:

G50 S2500;

Bu örnek, kontrolün G96 sırasında iş mili devrini belirlenen üst değerin üzerine çıkarmamasını amaçlar.

FANUC G kod sistemi B veya C’de aynı görev için farklı bir G kodu kullanılabilir. Bazı sistemlerde G92 bu işleve karşılık gelebilir.

Bu nedenle operatör:

1. Kontrolün kullandığı G kod sistemini,
2. Programdaki devir sınırı satırını,
3. Ekrandaki gerçek iş mili devrini,
4. Tezgâh ve bağlama elemanlarının izin verilen sınırını

doğrulamalıdır.

G70-G76 Torna Çevrimleri

FANUC torna programlarında G70-G76 aralığındaki kodlar, kullanılan G kod sistemine göre bitirme, kaba işleme, profil tekrarı, kanal/delme ve diş çekme gibi çevrimlerde kullanılabilir.

Yaygın FANUC G kod sistemi A düzeninde:

• G70: Bitirme çevrimi
• G71: Boyuna kaba işleme çevrimi
• G72: Alın yönünde kaba işleme çevrimi
• G73: Profil tekrar çevrimi
• G74: Kanal veya gagalama türü çevrim
• G75: Dış/iç çap kanal türü çevrim
• G76: Çoklu diş çekme çevrimi

Bu ders çevrimlerin talaş kaldırma mantığını öğretmez. Operatör açısından kontrol edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Doğru çevrim kodu kullanılmış mı?
• Çevrimin çağırdığı P ve Q sıra numaraları programda var mı?
• P-Q arasındaki profil blokları doğru sırada mı?
• X, Z, U ve W değerlerinin işaretleri doğru mu?
• F, P, Q ve R değerleri kullanılan çevrim formatına uygun mu?
• Başlangıç konumu güvenli mi?
• Bitirme veya diş çekme çevrimi doğru ofsetle mi çalışıyor?

G76 için özel dikkat

G76 diş çekme çevriminin:

• Tek satırlı veya iki satırlı yazımı,
• P, Q ve R adreslerinin anlamı,
• Ondalık kullanım biçimi,
• Derinlik ve paso değerlerinin birimi

kontrol serisine ve desteklenen çevrim formatına göre değişebilir.

Bir G76 satırı başka bir FANUC makinesinden doğrulamadan kopyalanmamalıdır.

Benzer şekilde G70-G75 kodlarının numaraları veya ayrıntılı biçimleri G kod sistemi A, B ve C arasında değişiklik gösterebilir.

FANUC Freze/Dik İşlemede Program Kontrolü

G54-G59 İş Parçası Koordinatları

FANUC freze programında G54 ile G59, Work Offset ekranındaki iş parçası koordinat sistemlerinden birini seçer.

Örnek:

G54

Bu komut verildiğinde kontrol, Work Offset tablosundaki G54 satırında bulunan X, Y ve Z değerlerini kullanır.

Operatör şu eşleşmeyi kontrol etmelidir:

• Program hangi G54-G59 sistemini çağırıyor?
• Parça kurulumu hangi ofset satırına ölçüldü?
• Seçilen satırdaki X, Y ve Z değerleri doğru mu?
• Program ortasında başka bir Work Offset seçiliyor mu?

G54 değerleri doğru olsa bile program G55 çağırıyorsa takım yanlış koordinat sistemine göre hareket edebilir.

G81-G89 Delik Çevrimleri

FANUC freze ve dik işleme kontrollerinde G81-G89 aralığı yaygın olarak delik işleme sabit çevrimlerinde kullanılır.

Çevrimin türüne göre blokta şu adresler bulunabilir:

• X, Y: Delik konumu
• Z: İşlem derinliği veya hedef düzlem
• R: Yaklaşma/geri çekilme düzlemi
• Q: Kademe miktarı
• P: Bekleme süresi veya çevrime özgü değer
• F: İlerleme
• L veya K: Tekrar sayısı, kontrol sistemine göre

Temsili bir satır:

G81 X40. Y25. Z-15. R2. F120;

Bu satır yalnız ekran okuma örneğidir; doğrudan makinede kullanılacak hazır program değildir.

Operatör şu kontrolleri yapmalıdır:

1. Aktif Work Offset doğru mu?
2. Doğru takım ve H ofseti aktif mi?
3. X ve Y delik konumu doğru mu?
4. Z hedef değeri güvenli mi?
5. R düzlemi parça ve bağlama elemanlarının üzerinde mi?
6. F ilerleme değeri uygun mu?
7. Çevrim G80 ile doğru yerde iptal ediliyor mu?
8. G98 veya G99 geri dönüş seçimi doğru mu?

Standart FANUC freze G kod sisteminde:

• G98: Genellikle çevrim başlangıç düzlemine dönüş
• G99: Genellikle R düzlemine dönüş

anlamına gelir.

Bu kodlar FANUC torna G kod sistemi A’daki G98/G99 ilerleme anlamlarıyla karıştırılmamalıdır. Aynı G kodu, torna ve freze kontrolünde farklı görev taşıyabilir.

Takım Ofsetlerinin Programdan Kontrolü

Freze programında takım çağrısı, boy ofseti ve yarıçap ofseti ayrı adreslerle yönetilebilir:

T01 M06
G43 H01
G41 D01

Operatör şu bilgileri karşılaştırmalıdır:

• Fiziksel olarak çağrılan takım hangisi?
• H numarası hangi Tool Length Offset satırını seçiyor?
• D numarası hangi Cutter Radius Offset satırını seçiyor?
• Programda ofset iptal komutları (G49, G40) doğru yerde mi?
• Ekranda aktif takım ve ofset bilgileri beklenen değerleri gösteriyor mu?

Takım T01 olduğu için H ve D numaralarının otomatik olarak 01 olacağı varsayılmamalıdır.

Programı Kontrol Ederken İzlenecek Sıra

Program çalıştırılmadan önce şu kontrol sırası uygulanabilir:

1. Aktif O programını doğrulayın.
2. Programın başlangıç bloklarını okuyun.
3. Aktif ve programlanan G kodlarını karşılaştırın.
4. Takım ile T, H veya D numaralarını kontrol edin.
5. S ve F değerlerinin hangi modda kullanılacağını belirleyin.
6. Torna programında G96/G97 ve azami devir sınırını kontrol edin.
7. Freze programında aktif G54-G59 Work Offset’i doğrulayın.
8. Çevrimlerin P, Q, R ve diğer adreslerini ilgili kontrol kılavuzuyla karşılaştırın.
9. Çevrim iptalinin doğru yerde olduğunu kontrol edin.
10. Programı grafik, Single Block ve düşük yüzdesel ayarlarla doğrulayın.

Grafik, Dry Run ve program yeniden başlatma işlemleri Ders 10’da ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

FANUC Notu

FANUC torna kontrollerinde G kod sistemi A, B veya C kullanılabilir. Aynı numaralı G kodunun görevi veya çevrim biçimi sistemler arasında değişebilir. Özellikle G50/G92, G70-G76 ve G76 yazım biçimi doğrulanmalıdır.

M kodlarının önemli bir bölümü FANUC kontrolünden çok tezgâh üreticisinin PMC yapılandırmasına bağlıdır. Başka bir makinedeki M kodu, yalnız FANUC kontrol modeli benzer olduğu için kopyalanmamalıdır.

Kısa Özet

• PROG ekranı aktif programı ve yürütülen blokları izlemeyi sağlar.
• İmleç konumuyla yürütülen program bloğu aynı şey değildir.
• G kodları önceki bloklardan kalan modal durumlarla birlikte değerlendirilmelidir.
• M kodlarının bir bölümü tezgâh üreticisine özeldir.
• Tornada G96 sabit kesme hızı, G97 sabit devir modudur.
• G96 kullanılmadan önce azami devir sınırı kontrol edilmelidir.
• G70-G76 çevrimlerinin formatı kullanılan FANUC G kod sistemine göre doğrulanmalıdır.
• Frezede programdaki G54-G59 seçimi Work Offset ekranıyla eşleşmelidir.
• G81-G89 çevrimlerinde Z, R, Q, P ve F değerleri dikkatle kontrol edilmelidir.
• Torna ve frezede aynı G kodu farklı anlam taşıyabilir.

Kendini Test Et

1. Program imleci ile yürütülen blok arasındaki fark nedir?
2. Modal G kodu ne demektir?
3. M kodları neden başka bir makineden doğrudan kopyalanmamalıdır?
4. G96 ve G97 hangi iş mili çalışma biçimlerini seçer?
5. G96 sırasında azami devir sınırı neden önemlidir?
6. G50’nin her FANUC torna sisteminde aynı görevde olduğu kabul edilebilir mi?
7. G71 çevriminde P ve Q adresleri genel olarak neyi ilişkilendirir?
8. G76 satırı neden ilgili kontrol kılavuzuyla doğrulanmalıdır?
9. Freze programındaki G54 komutu hangi ekran verisini seçer?
10. G81-G89 çevrimlerinde R ve Z değerleri neden özellikle kontrol edilmelidir?
11. G98/G99 kodları torna ve frezede aynı anlamı taşır mı?
12. T01 çağrıldığında H01 ve D01’in otomatik kullanılacağı varsayılabilir mi?