FANUC G54 Parça Sıfırı ve Takım Ofseti Nasıl Girilir?

Tahmini okuma süresi: 7 dakika

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste FANUC kontrolündeki ofset ekranlarını iki farklı makine tipi üzerinden inceleyeceğiz.

FANUC Tornada

Geometry Offset
Wear Offset
X ve Z takım değerleri
Takım ölçme ekranı
Takım uç radyüsü ve yön bilgileri

FANUC Freze/Dik İşlemede

Tool Length Offset
Cutter Radius Offset
H ve D numaraları
G54-G59 Work Offset ekranları
MEASURE ve veri giriş yöntemleri

Amaç takım seçimi veya talaş kaldırma teorisini anlatmak değil, ofset bilgilerinin FANUC kontrolünde nerede bulunduğunu, nasıl girildiğini ve nasıl kontrol edildiğini öğretmektir.

Offset Nedir?

CNC programı, takımın gerçek uzunluğunu veya bağlandığı konumu tek başına bilemez. FANUC kontrolü, programlanan koordinatlarla gerçek takım ve iş parçası konumlarını ilişkilendirmek için ofset tablolarını kullanır.

Ofsetler genel olarak şu bilgileri taşır:

Takımın ölçülmüş konumu
Takım boyu veya yarıçapı
Takımdaki küçük aşınma düzeltmeleri
İş parçası sıfırının makine koordinatındaki yeri
Tornada takım uç radyüsü ve uç yönü

Yanlış ofset numarası veya değeri, program doğru olsa bile takımın yanlış konuma gitmesine neden olabilir.

Dikkat: Ofset değişikliği gerçek eksen hareketi oluşturmasa da sonraki program hareketinin hedefini değiştirebilir. Girilen her değer program çalıştırılmadan önce doğrulanmalıdır.

Offset Ekranına Ulaşma

FANUC kontrollerinde ofset ekranına çoğunlukla şu fonksiyon tuşlarından biriyle ulaşılır:

OFFSET/SETTING
OFFSET SETTING
OFS/SET
OFFSET

Ardından ekranın altındaki yazılım tuşlarıyla ilgili tablo seçilir.

Torna kontrolünde örneğin:

GEOM
WEAR
OFFSET
WORK
SETTING

Freze kontrolünde ise:

OFFSET
TOOL OFFSET
GEOM
WEAR
WORK
MACRO
SETTING

gibi seçenekler görülebilir.

FANUC Tornada Offset Sistemi

FANUC torna kontrolünde her taret istasyonundaki takımın konumu birbirinden farklıdır. Geometry Offset tablosu bu temel farkları, Wear Offset tablosu ise kullanım sırasında gereken küçük düzeltmeleri taşır.

Geometry Offset

Geometry Offset, takımın taretteki gerçek konumunu kontrol ünitesine tanıtan ana takım değeridir.

Tabloda genellikle şu sütunlar bulunur:

X
Z
Bazı makinelerde Y
Takım uç radyüsü R
Hayali takım ucu yönü T

Her satır bir ofset numarasına karşılık gelir:

Ofset	X	Z	R	T
01	Ölçülmüş değer	Ölçülmüş değer	Uç radyüsü	Uç yönü
02	Ölçülmüş değer	Ölçülmüş değer	Uç radyüsü	Uç yönü

Bu değerler örnek yapı gösterir; gerçek değerler her makine ve takım kurulumu için farklıdır.

Geometry tablosundaki büyük bir değerin mutlaka yanlış olduğu düşünülmemelidir. Değer, makinenin takım ölçme ve koordinat oluşturma yöntemine bağlıdır.

Wear Offset

Wear Offset, Geometry değerini değiştirmeden küçük düzeltmeler yapmak için kullanılır.

Örneğin ölçülen parça boyutu hedef değerden az miktarda sapmışsa, yetkili operatör X veya Z aşınma ofsetinde küçük bir düzeltme yapabilir.

Wear ekranının avantajı şudur:

Ana takım geometrisi korunur.
Yapılan düzeltme ayrı olarak görülebilir.
Düzeltmenin miktarı takip edilebilir.
Yeni takım takıldığında aşınma değeri kontrollü şekilde sıfırlanabilir.

Yaygın hata: Küçük bir ölçü düzeltmesi için Geometry değerini sürekli değiştirmek. Geometry temel takım tanımı, Wear ise küçük çalışma düzeltmesi olarak kullanılmalıdır.

X düzeltmesinin yönü

Tornadaki X düzeltmesinin parçayı büyütüp küçültmesi:

Dış çap veya iç çap işlemine,
Takımın yönüne,
Tezgâhın eksen düzenine,
X değerinin çap veya radyüs olarak işlenmesine

göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle “artı değer parçayı her zaman büyütür” gibi tek bir ezber kullanılmamalıdır. Küçük bir düzeltme girilmeli, değer tekrar okunmalı ve ilk parça kontrollü ölçülmelidir.

Takım ve Ofset Numarası İlişkisi

FANUC tornalarda yaygın bir takım çağırma biçimi şöyledir:

T0101

Yaygın yorumda:

İlk iki rakam taret istasyonunu,
Son iki rakam ofset numarasını

belirtir.

Buna göre T0101, 1 numaralı takım istasyonuyla 1 numaralı ofseti eşleştirebilir.

Ancak T kodunun basamak yapısı ve taret davranışı tezgâh üreticisi tarafından belirlenebilir. Bazı makinelerde daha fazla basamak veya farklı takım-ofset eşleştirmesi kullanılır.

Operatör üç bilgiyi birlikte kontrol etmelidir:

Tarette fiziksel olarak bulunan takım
Programda çağrılan T kodu
Geometry ve Wear tablolarındaki ofset satırı

Tornada Takım Ölçme Ekranı

Takım ölçme sırasında amaç, takım ucunun bilinen parça veya ölçme noktasıyla ilişkisini Geometry tablosuna tanıtmaktır.

Genel kontrol mantığı şöyledir:

Doğru takım güvenli biçimde çağrılır.
HANDLE modunda düşük kademe seçilir.
Takım yetkili ölçme yöntemine göre bilinen yüzeye yaklaştırılır.
İlgili Geometry ofset satırı seçilir.
Bilinen X veya Z değeri yazılır.
MEASURE veya makinenin ölçme yazılım tuşu kullanılır.
Hesaplanan ofset değeri kontrol edilir.
Takım güvenli konuma çekilir.
X ve Z ölçümleri ayrı ayrı doğrulanır.

Örneğin takım bilinen bir dış çapa temas ettirildiyse, kontrolün ölçme prosedürüne göre gerçek çap değeri X alanına girilip MEASURE kullanılabilir. Parça alın yüzeyi Z sıfırı kabul ediliyorsa ilgili prosedürle Z0 ölçülebilir.

Bu anlatım yalnız kontrol mantığını gösterir. Temas yöntemi, takım probu, mastar, parça yüzeyi ve kullanılan yazılım tuşları makineye göre değişebilir.

Dikkat: Takım ölçme işlemi yalnız eğitim ve makine kullanım yetkisi bulunan kişiler tarafından yapılmalıdır. Takım parçaya yakınken düşük HANDLE kademesi kullanılmalı; yanlış eksen, yanlış yön ve yanlış ofset satırı kontrol edilmelidir.

Takım Uç Radyüsü ve Uç Yönü

Torna takımının Geometry tablosunda yalnız X ve Z değerleri bulunmayabilir. Takım uç radyüsü kompanzasyonu için genellikle şu bilgiler de gerekir:

R: Takım ucu yarıçapı (radyüs)
T: Hayali takım ucu yön numarası

Bu bilgiler programda takım ucu yarıçap telafisi kullanıldığında kontrolün takım yolunu doğru değerlendirmesine yardımcı olur. Tornada bu telafi G41 ve G42 ile devreye alınır, G40 ile iptal edilir.

Operatör şunları kontrol etmelidir:

Radyüs değeri kullanılan kesici uçla uyumlu mu?
Uç yönü takımın taretteki gerçek bağlama yönüne uygun mu?
Doğru ofset satırı aktif mi?
Geometry ve Wear tablolarında beklenmeyen değer var mı?

Yanlış uç yönü, özellikle eğimli ve kavisli profillerde beklenmeyen takım yolu oluşturabilir.

FANUC Freze/Dik İşlemede Offset Sistemi

Freze ve dik işleme merkezlerinde takım ofsetleri ile iş parçası koordinatları ayrı tablolarda yönetilir.

Temel ayrım şöyledir:

Tool Length Offset: Takım boyu
Cutter Radius Offset: Takım yarıçapı veya çapla ilişkili değer
Work Offset: İş parçası sıfırının makine koordinatındaki yeri

Tool Length Offset ve H Numarası

Tool Length Offset, farklı uzunluktaki takımların aynı program koordinat sistemi içinde kullanılmasını sağlar.

Programda takım boyu ofseti çoğunlukla bir H numarasıyla çağrılır:

G43 H01

Burada H01, takım ofset tablosundaki 1 numaralı boy ofsetini seçer.

Takım numarasıyla H numarasının aynı olması yaygın bir düzenlemedir:

T01 M06
G43 H01

Ancak bu eşitlik FANUC’un zorunlu kuralı değildir. Programda farklı bir H numarası çağrılabilir. Bu nedenle operatör yalnız aktif takım numarasına bakmamalı, programdaki H adresini de kontrol etmelidir.

Tool Length Offset ekranında kontrol tipine göre:

Tek bir ofset değeri,
Geometry ve Wear sütunları,
Length Geometry ve Length Wear alanları

bulunabilir.

Ana ölçüm Geometry alanında, küçük düzeltmeler ise varsa Wear alanında tutulabilir.

Takım Boyu Ölçme

Takım boyu ofseti:

Referans yüzeyine temas,
Takım ölçme mastarı,
Tezgâh üzerindeki takım ölçme probu,
Harici takım ön ayar cihazı

gibi farklı yöntemlerle belirlenebilir.

FANUC ekranındaki genel işlem:

Doğru takım çağrılır.
Doğru H ofset satırı seçilir.
Takım yetkili ölçme yöntemine göre ölçülür.
Hesaplanan veya ölçülen değer girilir.
Gerekiyorsa MEASURE yazılım tuşu kullanılır.
Girilen değerin işareti ve satır numarası kontrol edilir.

Takım boyu değerinin işaret ve referans mantığı kullanılan ölçme yöntemine göre değişebilir. Başka bir makinedeki değeri doğrudan kopyalamak doğru değildir.

Cutter Radius Offset ve D Numarası

Cutter Radius Offset, programın kullandığı kesici kompanzasyon değerini tutar. Programda çoğunlukla D adresiyle çağrılır:

G41 D01

veya:

G42 D01

Burada D01, ofset tablosundaki 1 numaralı yarıçap ofsetini seçer.

Kontrol ve işletme düzenine göre D alanında:

Takım yarıçapı,
Takım çapı,
Yalnız küçük düzeltme değeri

tutulabilir. Programlama yöntemi bilinmeden tablodaki değerin çap mı yarıçap mı olduğu varsayılmamalıdır.

H ve D adresleri farklı görevler taşır:

H: Genellikle takım boyu ofseti
D: Genellikle kesici yarıçap ofseti

Yaygın hata: T01 çağrıldığı için kontrolün otomatik olarak H01 ve D01 kullanacağını düşünmek. Aktif ofseti programdaki H ve D adresleri belirler.

Telafi İptali: G49 ve G40

Telafiyi devreye almak kadar, doğru yerde iptal etmek de önemlidir.

G49: Takım boyu telafisini (G43 / G44) iptal eder.
G40: Kesici yarıçap telafisini (G41 / G42) iptal eder.

Telafi iptal edilmeden takım değiştirme konumuna veya program sonuna gidilirse, kontrol hâlâ aktif ofset değerini hesaba katar ve takım beklenmeyen bir noktaya gidebilir. Bu, freze programlarında en sık görülen çarpışma sebeplerinden biridir.

Operatör program üzerinde şunları kontrol etmelidir:

Her G43 H çağrısı uygun yerde G49 ile iptal ediliyor mu?
Her G41 veya G42 D çağrısı G40 ile iptal ediliyor mu?
Takım değişiminden önce telafiler iptal edilmiş mi?
Program sonunda telafi durumu biliniyor mu?

Dikkat: Bazı makinelerde takım değişimi veya M30 sırasında telafiler kontrol tarafından otomatik iptal edilebilir. Bu davranış tezgâh üreticisinin yapılandırmasına bağlıdır ve varsayılmamalıdır.

G54-G59 Work Offset Ekranları

Work Offset ekranı, iş parçası koordinat sistemlerinin makine üzerindeki yerini tanımlar.

Standart olarak şu koordinat sistemleri görülebilir:

Her satırda çoğunlukla X, Y ve Z değerleri bulunur. Dördüncü eksenli makinelerde A, B veya C sütunu da bulunabilir.

Örnek ekran yapısı:

Sistem	X	Y	Z
G54	İş sıfırı değeri	İş sıfırı değeri	İş sıfırı değeri
G55	İkinci kurulum	İkinci kurulum	İkinci kurulum
G56	Üçüncü kurulum	Üçüncü kurulum	Üçüncü kurulum

Programda G54 aktifse kontrol G54 satırındaki değerleri kullanır. Operatör doğru değerleri G55’e girmiş olsa bile program G54 çağırıyorsa G55 değerleri kullanılmaz.

Work Offset Değeri Girme

İş parçası sıfırı aşağıdaki yöntemlerden biriyle belirlenebilir:

Kenar bulucu veya komparatör
Mastar
Prob
Bilinen fikstür konumu
Önceden hazırlanmış iş kurulum verisi

FANUC kontrolündeki genel işlem:

OFFSET/SETTING ekranı açılır.
WORK sayfası seçilir.
Programda kullanılacak G54-G59 satırı belirlenir.
İlgili X, Y veya Z alanına gelinir.
Hesaplanmış değer girilir veya uygun MEASURE işlemi kullanılır.
Değer ve işareti tekrar kontrol edilir.
Programdaki aktif koordinat sistemiyle karşılaştırılır.

INPUT, +INPUT ve MEASURE seçeneklerinin görevleri aynı değildir:

INPUT, değeri seçili alana doğrudan yazabilir.
+INPUT, mevcut değere girilen miktarı ekleyebilir.
MEASURE, mevcut konum ve yazılan ölçüden ofset hesaplayabilir.

Kesin davranış ekran türüne ve FANUC serisine göre değişebilir. Özellikle +INPUT kullanılmadan önce mevcut değerin korunup üzerine ekleme yapılacağı anlaşılmalıdır.

Dikkat: G54-G59 değeri değiştirildiğinde fiziksel eksen hareket etmez; ancak programın sonraki hedef konumu değişir. Değişiklik sonrası grafik, konum ekranı ve kontrollü program denemesi yapılmalıdır.

Ofset Girerken Güvenli Kontrol Listesi

Bir ofset değeri girilmeden önce ve sonra şunlar kontrol edilmelidir:

Doğru makine tipi ekranında mısınız?
Doğru takım veya Work Offset satırı seçili mi?
Geometry mi, Wear mı değiştiriliyor?
H veya D numarası programla eşleşiyor mu?
G54-G59 seçimi programla aynı mı?
Doğru eksen sütunu seçildi mi?
Ondalık nokta ve değer birimi doğru mu?
Değerin işareti doğru mu?
INPUT, +INPUT veya MEASURE işlemlerinden hangisi kullanılacak?
Eski değer değişiklikten önce kaydedildi mi?
Yeni değer makul büyüklükte mi?
Program kontrollü olarak yeniden denenecek mi?

FANUC Notu

FANUC 0-TC ve 0i-TC gibi torna kontrollerinde Geometry/Wear yapısı; FANUC 0-M, 0i-MB ve 0i-MF gibi freze kontrollerinde H/D ve Work Offset yapısı yaygındır. Daha yeni kontrollerde Geometry ve Wear ayrı sütunlarda, eski kontrollerde ayrı sayfalarda bulunabilir.

Ofset ekranının düzeni, takım çağırma biçimi, MEASURE işlemi ve takım ölçme fonksiyonları FANUC serisine, mevcut opsiyonlara ve tezgâh üreticisine göre değişebilir.

Sık sorulan sorular: FANUC’ta parça sıfırı ve takım ofseti nasıl girilir?

FANUC frezede (0i-M) G54 parça sıfırı nasıl girilir?

Takımı elle (HANDLE) parça sıfır noktasına getirin; makine koordinatını POS → [ALL] ekranından okuyun.
OFFSET/SETTING tuşuna basın, [WORK] yazılım tuşunu seçin.
Sayfa tuşuyla veya numarayı yazıp [NO.SRH] ile G54 (01) satırına gelin; 00 EXT, 01–06 G54–G59’dur.
Veri koruma anahtarını açın.
İmleci X satırına getirin, makine koordinat değerini yazın, [INPUT]’a basın. Y ve Z için tekrarlayın.
Değeri değiştirmek yerine mevcut değere eklemek isterseniz farkı yazıp [+INPUT]’a basın.
Veri koruma anahtarını kapatın.

Ölçtüğüm değeri doğrudan G54’e yazdırabilir miyim? ([MEASUR])

Evet. Referans takımını parçanın yan yüzeyine dokundurun, takımı o eksende geri çekmeden OFFSET/SETTING → [WORK] ekranını açın, imleci G54’e getirin, eksen adresini (X) yazın, parça sıfırından o yüzeye olan ölçülen mesafeyi girin ve [MEASUR]’a basın. Kontrol, takımın o anki konumundan bu mesafeyi düşerek ofseti kendisi hesaplar. Diğer eksen için aynı işlemi tekrarlayın; iki eksen aynı anda girilemez ve program çalışırken bu fonksiyon kullanılamaz.

FANUC tornada (0i-T) takım boy ofseti [MEASUR] ile nasıl alınır?

Takımla parçanın alnını elle hafifçe tırnaklayın.
Z’yi kıpırdatmadan takımı yalnız X’te geri çekin, iş milini durdurun.
Parça sıfırından işlenen alna olan mesafeyi ölçün (alın parça sıfırıysa 0).
OFFSET/SETTING → [OFFSET] → GEOMETRY ekranına gelin, imleci takımın ofset numarasına götürün.
Z adres tuşuna basın, ölçülen değeri yazın, [MEASUR]’a basın. Z boyu kaydedilir.
Çap için parçanın dış çapını elle bir miktar tornalayın, X’i kıpırdatmadan Z’de geri çekin, çapı mikrometreyle ölçün.
Aynı ofset satırında X adres tuşuna basın, ölçülen çapı yazın, [MEASUR]’a basın.

Çap programlama kullanılan eksende çap değeri girilir. Geometry ekranında MEASUR yapıldığında wear değeri 0’lanır.

[INP.C.] ne işe yarar?

Göreli (REL) koordinatı ofset satırına aktarır. Frezede takım boyu ölçümünde kullanılır: referans takımı belirli bir yüzeye dokundurun, POS → [REL] ekranında Z’yi sıfırlayın (Z yazıp [ORIGIN]), ölçülecek takımı aynı yüzeye dokundurun, OFFSET ekranında imleci o takımın H numarasına getirin, Z adresine basıp [INP.C.] tuşuna basın; iki takım arasındaki boy farkı ofset olarak yazılır. Tornada da referans konumuna gelen takım için X veya Z ile aynı şekilde çalışır.

FANUC tornada WORK SHIFT ne zaman kullanılır?

G50/G92 veya otomatik koordinat ayarıyla kurulmuş parça sıfırını tüm takımlar için birlikte kaydırmak için. OFFSET/SETTING → [WK.SHFT] ekranında kaydırılacak eksene gelin, kaydırma miktarını yazın, [INPUT]’a basın. Değer hemen geçerli olur; programda G50/G92 komutu verilirse kaydırma devre dışı kalır. Parça boyu değişip tüm takımların Z sıfırını birlikte taşımak gereken işlerde pratiktir. Kaydırma miktarını hesaplamak yerine ölçerek de girebilirsiniz: referans takımla alından ince talaş alın, takımı yalnız X'te çekin ve WORK SHIFT ekranında Z satırına dokunulan yüzeyin programdaki değerini (bitmiş alında Z0) ölçüm olarak girin; kaydırmayı kontrol kendisi hesaplar. Diğer takımların Z ofsetleri referans takıma göre boy farkı olarak ölçülmüşse parça değiştiğinde yalnız bu işlem yeterlidir. WORK SHIFT ekranına X değeri girilmez.

Aşınma (WEAR) ofsetini nasıl düzeltirim?

Parçayı ölçün, hedeften sapmayı bulun. OFFSET → WEAR ekranında imleci o takımın satırına getirin, düzeltmeyi işaretiyle yazın ve [+INPUT]’a basın; değer mevcut aşınmaya eklenir. Tornada X için çap farkını girin. Düzeltmeden sonra bir parçayı daha ölçerek doğrulayın.

Ofset ekranına değer girilemiyor, neden?

En sık neden veri koruma anahtarının kapalı olmasıdır. Ayrıca 3290 parametresinin 0. biti (WOF) aşınma, 1. biti (GOF) geometri ofseti girişini engelleyebilir; 3294 ve 3295 ile belirli ofset numaraları yazmaya kapatılmış olabilir. Program çalışırken MEASUR gibi bazı fonksiyonlar çalışmaz.

Kısa Özet

Ofsetler, program koordinatlarıyla gerçek takım ve iş parçası konumlarını ilişkilendirir.
Tornada Geometry temel takım konumunu, Wear küçük düzeltmeleri taşır.
Torna ofsetlerinde X, Z, uç radyüsü ve uç yönü bilgileri bulunabilir.
T0101 biçimi yaygındır ancak takım-ofset yapısı makineye göre değişebilir.
Frezede H numarası çoğunlukla takım boyu ofsetini seçer.
D numarası çoğunlukla kesici yarıçap ofsetini seçer.
Takım numarası ile H veya D numarasının aynı olması zorunlu değildir.
G54-G59 tabloları iş parçası koordinat sistemlerini tutar.
INPUT, +INPUT ve MEASURE aynı işlem değildir.
Ofset değişikliği sonraki takım hareketinin hedefini değiştirebilir.

Kendini Test Et

Geometry Offset ile Wear Offset arasındaki fark nedir?
Tornada R ve T alanları hangi bilgileri taşır?
T0101 kodunun yaygın takım-ofset yorumu nedir?
Tornada pozitif X düzeltmesi neden her durumda aynı sonucu vermez?
Frezede H ve D adreslerinin genel görevleri nelerdir?
T01 çağrıldığında H01’in otomatik kullanılacağı kabul edilebilir mi?
G54 ile G55 aynı anda aynı iş sıfırını mı kullanır?
Work Offset değiştirildiğinde makine neden hemen hareket etmez?
INPUT ile +INPUT arasındaki temel fark nedir?
Ofset değişikliği sonrasında program neden kontrollü olarak denenmelidir?