FANUC Çalışma Modları: EDIT, MEMORY/AUTO, MDI, JOG, HANDLE ve REF/ZRN

Tahmini okuma süresi: 6 dakika

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste FANUC kontrollü CNC tezgâhlarında bulunan temel çalışma modlarını öğreneceğiz:

• EDIT
• MEMORY / AUTO
• MDI
• JOG
• HANDLE
• REF / ZRN

Ayrıca hangi işlemin hangi modda yapılması gerektiğini ve yanlış mod seçiminin oluşturabileceği sorunları inceleyeceğiz.

Bu modların temel çalışma mantığı FANUC torna ve dik işleme merkezi kontrollerinde büyük ölçüde ortaktır.

FANUC Çalışma Modu Nedir?

Çalışma modu, operatörün kontrol ünitesi üzerinde hangi işlemi yapabileceğini belirler.

Örneğin:

• Program düzenlemek için EDIT,
• Kayıtlı programı çalıştırmak için MEMORY/AUTO,
• Kısa bir komutu doğrudan uygulamak için MDI,
• Ekseni sürekli manuel hareket ettirmek için JOG,
• Ekseni el çarkıyla hassas hareket ettirmek için HANDLE,
• Makineyi referans konumuna göndermek için REF/ZRN

modu kullanılır.

Yanlış çalışma modu seçildiğinde basılan tuş veya verilen komut beklenen sonucu vermeyebilir. Bir program ekranda görünmesine rağmen düzenlenemiyorsa veya Cycle Start düğmesine basıldığında program başlamıyorsa ilk kontrol edilmesi gerekenlerden biri aktif çalışma modudur.

Çalışma Modu Nereden Seçilir?

Çalışma modları genellikle makine operatör panelinden seçilir.

Tezgâha göre şu yöntemlerden biri kullanılabilir:

• Döner mod seçim anahtarı
• Ayrı mod düğmeleri
• Membran tuş takımı
• Ekrandaki makine operatör paneli
• Fiziksel ve yazılımsal seçimlerin birlikte kullanılması

Aktif mod çoğunlukla CNC ekranının durum bölümünde de gösterilir. Ekranda EDIT, MEM, MDI, JOG, HND veya REF gibi ifadeler görülebilir.

FANUC kontrol ünitesi aynı olsa bile mod seçim panelinin görünümü tezgâh üreticisine göre değişebilir.

1. EDIT Modu

EDIT, CNC belleğindeki programların oluşturulduğu ve düzenlendiği çalışma modudur.

Bu modda genel olarak:

• Yeni program oluşturulabilir.
• Mevcut program açılabilir.
• Program satırı eklenebilir.
• Bir komut değiştirilebilir.
• Kelime veya blok silinebilir.
• Program aranabilir, kopyalanabilir veya silinebilir.
• Uygun bağlantı ayarlarıyla program aktarımı yapılabilir.

Program düzenlemede kullanılan temel tuşlar şunlardır:

• INSERT
• ALTER
• DELETE
• EOB
• İmleç ve sayfa tuşları

EDIT modunda program neden değiştirilemez?

Kontrol EDIT modunda olduğu halde program değiştirilemiyorsa aşağıdaki durumlar kontrol edilmelidir:

• Program koruma anahtarı korumalı (kilitli) konumda olabilir. Koruma devredeyken program görüntülenir ancak düzenlenemez.
• Seçili program korumalı bir program olabilir.
• Kontrol ünitesi düzenlemeye izin vermeyen bir durumda olabilir.
• İmleç doğru kelime veya blok üzerinde olmayabilir.
• Kullanılan tuş yapılan işleme uygun olmayabilir.

Yaygın hata: Ekranda programı görmek, programın düzenlemeye açık olduğu anlamına gelmez. Program MEMORY/AUTO modunda da görüntülenebilir ancak normal düzenleme işlemleri için EDIT modu gerekir.

Program arama, oluşturma ve düzenleme işlemleri Ders 4’te ayrıntılı olarak anlatılacaktır.

2. MEMORY / AUTO Modu

FANUC kontrol belleğine kayıtlı bir programı otomatik olarak çalıştırmak için kullanılan moddur.

Eski kontrollerde bu mod çoğunlukla MEM veya MEMORY, bazı makine panellerinde ise AUTO olarak gösterilir. İsim farklı olsa da temel amaç aynıdır: CNC belleğindeki seçili programı çalıştırmak.

MEMORY/AUTO modunda:

• Seçili program Cycle Start ile başlatılabilir.
• Program blokları sırayla yürütülür.
• Aktif blok ve sıra numarası ekrandan izlenebilir.
• Single Block, Optional Stop ve Block Skip gibi operatör kontrolleri kullanılabilir.
• Feed Override ve Rapid Override ile izin verilen hız yüzdeleri ayarlanabilir.
• Program Feed Hold ile bekletilebilir.

Programı başlatmadan önce yalnız MEMORY/AUTO modunu seçmek yeterli değildir. Seçili programın, başlangıç bloğunun, aktif ofsetlerin ve makine koşullarının da kontrol edilmesi gerekir.

Dikkat: Cycle Start düğmesine basılmadan önce hangi programın seçili olduğunu mutlaka doğrulayın. Önceki işten kalan farklı bir program bellekte aktif olabilir.

Otomatik çalıştırma ve operatör kontrolleri Ders 5’te ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

3. MDI Modu

MDI, “Manual Data Input” yani manuel veri girişi anlamına gelir.

Bu modda operatör, kısa bir komutu veya sınırlı sayıda program bloğunu doğrudan girerek çalıştırabilir. Girilen komut genellikle kalıcı bir üretim programı olarak kullanılmaz.

MDI’de girilen bloklar geçici bir program alanına yazılır; çoğu FANUC kontrolünde bu alan O0000 numarasıyla görünür. Bu alan RESET uygulandığında veya güç kesildiğinde silinir. Yani MDI girişi kalıcı bir programa dönüşmez.

MDI modunun yaygın kullanım alanları:

• İş miline belirli bir devir komutu vermek
• İş milini başlatmak veya durdurmak
• Takım çağırmak
• Tareti indekslemek
• Freze tezgâhında takım değiştirme komutu vermek
• Bir yardımcı fonksiyonu çalıştırmak
• Ekseni belirli bir koordinata göndermek
• Tek seferlik kısa bir kontrol komutu uygulamak

Örnek bir MDI satırı şöyle olabilir:

S800 M03;

Bu komut, uygun makine koşulları sağlandığında iş miline devir ve dönüş yönü komutu verir.

Ancak komutun uygulanması; kapı, ayna, yağlama, acil durdurma ve diğer makine emniyet koşullarına bağlı olabilir.

MDI kullanırken dikkat edilmesi gerekenler

MDI komutu girilmeden önce:

1. Mevcut eksen konumları kontrol edilmelidir.
2. Komutun hangi ekseni veya makine fonksiyonunu etkileyeceği anlaşılmalıdır.
3. Aktif G kodları ve ofsetler dikkate alınmalıdır.
4. Komut ekranda tekrar okunmalıdır.
5. Cycle Start düğmesine kontrollü şekilde basılmalıdır.

Yaygın hata: MDI modunu etkisiz bir deneme alanı sanmak. MDI’de verilen komutlar gerçek makine hareketi veya gerçek yardımcı fonksiyon oluşturabilir.

MDI, program düzenlemek için kullanılan EDIT moduyla karıştırılmamalıdır. EDIT modunda bellekteki bir program değiştirilirken MDI modunda girilen komut doğrudan uygulanmak üzere hazırlanır.

4. JOG Modu

JOG, eksenlerin operatör panelindeki yön tuşları kullanılarak manuel hareket ettirildiği moddur.

Operatör genel olarak:

1. JOG modunu seçer.
2. Hareket ettirilecek ekseni belirler.
3. Uygun yön tuşuna basır.
4. Tuşa basılı tuttuğu sürece eksen hareket eder.
5. Tuş bırakıldığında hareket durur.

Torna kontrolünde çoğunlukla X ve Z; dik işleme merkezinde ise X, Y ve Z eksenleri kullanılır. Ek eksen bulunan makinelerde başka seçimler de görülebilir.

JOG hareket hızı, paneldeki JOG Feed veya Feed Override kontrolünden etkilenebilir. Bazı panellerde manuel hızlı hareket için ayrıca Rapid Traverse düğmesi bulunur.

Dikkat: Yön tuşuna basmadan önce makinenin eksen yönünü doğrulayın. Tezgâh üzerindeki hareket yönü, operatörün baktığı açı nedeniyle ilk bakışta farklı algılanabilir.

JOG ile eksen hareketinin uygulanması Ders 3’te ayrıntılı olarak anlatılacaktır.

5. HANDLE Modu

HANDLE modu, eksenleri manuel el çarkı yani MPG kullanarak hassas şekilde hareket ettirmek için kullanılır.

Operatör:

• Hareket ettirilecek ekseni seçer.
• El çarkı kademesini belirler.
• El çarkını uygun yönde çevirir.
• Eksen hareketini konum ekranından izler.

Yaygın el çarkı kademeleri şunlardır:

• ×1
• ×10
• ×100

Bu kademeler çoğunlukla darbe başına 0,001 mm, 0,01 mm ve 0,1 mm hareket anlamına gelir. Ancak gerçek hareket miktarı kontrolün giriş birimine ve makine yapılandırmasına bağlıdır; değer kendi tezgâhınızın kılavuzundan doğrulanmalıdır.

Bazı makinelerde farklı kademe isimleri veya hareket miktarları kullanılabilir. Kademe büyüdükçe el çarkının her darbesinde oluşan hareket artar.

HANDLE modu genellikle:

• Takımı parçaya kontrollü şekilde yaklaştırmak,
• Takım ölçmek,
• İş parçası sıfırı belirlemek,
• Hassas konumlandırma yapmak

için kullanılır.

Yaygın hata: El çarkı kademesini kontrol etmeden hareket etmek. Operatör ×1 beklerken ×100 seçiliyse takım beklenenden çok daha fazla ilerleyebilir.

HANDLE kullanımı ve konum ekranlarının birlikte izlenmesi Ders 3’te ayrıntılı olarak gösterilecektir.

6. REF / ZRN Modu

REF, ZRN veya ZERO RETURN; eksenleri makinenin tanımlanmış referans konumuna göndermek için kullanılan moddur.

Bu işlem kontrol ünitesinin makine konumunu doğru şekilde tanımasını sağlar. Özellikle referansa dönüş gerektiren sistemlerde güç açıldıktan sonra eksenlerin referansa gönderilmesi gerekebilir.

Genel uygulama şöyledir:

1. REF/ZRN modu seçilir.
2. İlgili eksen belirlenir.
3. Referans dönüş yönü tuşuna basılır.
4. Eksen referans konumuna ulaşana kadar hareket eder.
5. Referans göstergesi ve konum ekranı kontrol edilir.

Referansa dönüş sırası ve hareket yönü makineye göre değişebilir. Bazı makinelerde önce Z ekseninin güvenli konuma alınması gerekebilir. Mutlak konum kodlayıcılı bazı sistemlerde ise her açılışta klasik referansa dönüş işlemi gerekmeyebilir.

Bu nedenle referansa dönüş işlemi ezberlenmiş tek bir eksen sırasıyla uygulanmamalıdır.

Dikkat: Takım, iş parçası, ayna, fikstür veya tabla yakınındaysa referansa dönüş sırasında çarpışma riski oluşabilir. Hareket yolu kontrol edilmeden eksenleri referansa göndermeyin.

REF/ZRN işlemi ve konum ekranları Ders 3’ün ana konuları arasındadır.

Modlar Arasındaki Kısa Karşılaştırma

Bu tablo genel kullanım mantığını gösterir. Bazı özel işlemler farklı mod veya ek seçimler gerektirebilir.

FANUC Notu

Eski FANUC Series 0, 16, 18 ve 21 kontrollerinde mod adları fiziksel seçim anahtarının yanında yazabilir. FANUC 0i-TC, 0i-MB, 0i-TF ve 0i-MF gibi daha yeni kontrollerde ayrı mod düğmeleri veya tezgâh üreticisinin hazırladığı operatör paneli kullanılabilir.

MEMORY ile AUTO, REF ile ZRN ve HANDLE ile HND gibi ifadeler çoğunlukla aynı temel çalışma modunun farklı adlandırmalarıdır.

Ekran düzeni, tuş adı veya bazı fonksiyonlar FANUC kontrol serisine ve tezgâh üreticisinin yapılandırmasına göre farklılık gösterebilir. Kendi FANUC kontrolünüzün ve tezgâhınızın kullanım kılavuzunu kontrol edin.

Kısa Özet

• EDIT, bellekteki programların oluşturulması ve düzenlenmesi içindir.
• MEMORY/AUTO, seçili programın otomatik çalıştırılmasını sağlar.
• MDI, kısa komutların doğrudan girilip uygulanması için kullanılır.
• JOG, eksenleri yön tuşlarıyla manuel hareket ettirir.
• HANDLE, el çarkıyla hassas manuel hareket sağlar.
• REF/ZRN, eksenleri makinenin referans konumuna gönderir.
• Bir işlem çalışmıyorsa ilk olarak aktif çalışma modu kontrol edilmelidir.
• Mod isimleri ve seçim paneli FANUC serisine ve tezgâh üreticisine göre değişebilir.

Kendini Test Et

1. Bellekte bulunan bir program hangi modda düzenlenir?
2. MEMORY ve AUTO ifadeleri hangi temel çalışma biçimini belirtir?
3. MDI ile EDIT arasındaki temel fark nedir?
4. JOG ve HANDLE modları hangi açıdan birbirinden ayrılır?
5. El çarkı kademesi neden hareketten önce kontrol edilmelidir?
6. REF/ZRN modunun görevi nedir?
7. Referansa dönüş sırası neden her makinede aynı kabul edilmemelidir?
8. Cycle Start düğmesine basıldığında program başlamıyorsa ilk olarak hangi bilgiler kontrol edilmelidir?