G90 cevrimi nasil calisir?
FANUC G90, en temel torna hazir cevrimidir. Her G90 satiri, takimi 4 adimda calistirir: (1) Hizli X hedefine git, (2) Z hedefine F ilerlemesiyle kes, (3) Hizli baslangic X'e geri don, (4) Hizli baslangic Z'ye geri don. Boylece bir "U" sekli cizer.Duz: G90 X(U)__ Z(W)__ F__
Konik: G90 X(U)__ Z(W)__ R__ F__
G90 vs G71 vs G94 — ne zaman hangisi?
G90 — Boyuna (Z'ye paralel) kaba tornalamada, basit ve az pasolu kademelerde. En temel; pasolari elle yonetirsiniz.G71 — Cok pasolu ve/veya kompleks profilli boyuna kaba tornalamada. Pasolari ve profil izlemeyi otomatik yapar.
G94 — Alina paralel (X'e paralel) kesme cevrimi; disk veya flansin alin yuzeyini adim adim tornalar. G90'in alindaki karsiligidir.
Modal cevrim ozelligi
G90 aktifken sadece X (veya Z) degistirilerek cevrim tekrar edilir. Bu, kaba pas pas X azaltirken cok az kod yazilmasini saglar. 01 grubundan G00 veya G01 girilirse modal mod iptal olur.G90 çevriminin sözdizimini, U/W artimsal kullanımını ve tüm detaylarını öğrenmek için G90 Tornalama Hazır Çevrimi rehberimizi okuyun.
İlgili araç: G90 boyuna kesim yaparken alın ve omuz yüzeyleri için G94 Alın Tornalama Simülatörü ve NC Kod Üretici aracımızı da deneyin.
Temele inin: G90 hazır çevriminin arka planda yaptığı hareketleri adım adım görmek için G0/G1 Temel Hareketler Simülatörü aracımızı deneyin.
G90 çevrimi nedir, hangi G90?
"G90 nedir" diye arayan iki farklı kişi vardır. Freze ya da G kod sistemi B/C kullanan bir tornada G90, mutlak (absolute) ölçülendirme demektir; hareket üretmez, sadece koordinatların nasıl okunacağını söyler. FANUC 0i-TC gibi G kod sistemi A ile çalışan tornalarda ise G90, dış çap / iç çap tekli kesme çevrimidir: tek satırda dört hareketi (yaklaş – kes – çık – geri dön) yaptıran bir hazır çevrimdir. Bu sayfadaki simülatör ikinci anlamı, yani FANUC torna çevrimini ele alır. Aynı çevrim B ve C sistemlerinde G77 koduyla çağrılır; mutlak/artışlı seçimi o sistemlerde G90/G91 ile yapılır. Tezgâhınızın hangi sistemde olduğunu parametre 3401 bit 6-7 (GSB/GSC) üzerinden veya program başına bakarak anlarsınız: programlar G20/G21 ve G98/G99 ile başlıyor, artışlı hareketler U/W ile yazılıyorsa sistem A'dasınız.
Ne zaman G90, ne zaman G71 veya G94?
| Çevrim | Kesme yönü | Pasoları kim yönetir? | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| G90 | Z'ye paralel (boyuna), düz veya konik | Siz: her satırda X'i küçültürsünüz | Tek kademeli mil, kısa kademeler, 2–8 paso, kısa programlar |
| G71 | Boyuna, profil izleyerek | Kontrol: U/W/R/P/Q ile otomatik | Çok kademeli, radyüslü, konikli profiller |
| G94 | X'e paralel (alın) | Siz: her satırda Z'yi derinleştirirsiniz | Flanş, disk, omuz alınları |
| G92 | Boyuna, diş adımıyla senkron | Siz | Diş çekme (G90'ın diş versiyonu) |
Pratik kural: kademe sayısı birse ve paso sayısı bir elin parmaklarını geçmiyorsa G90 en hızlı yoldur; hem yazması hem okuması kolaydır, operatör tezgâh başında satırı değiştirip anında yeni bir çap alabilir. Profil karmaşıklaştığında G71'e geçin. Alın yüzeyini G90 ile işlemeye çalışmayın; onun için G94 alın tornalama çevrimi vardır.
Simülatörü adım adım kullanma
- Ham stok çapı ve hedef çap: Ø60 stoktan Ø40'a inmek için 60 ve 40 girin. Aradaki 20 mm çap farkı, yarıçapta 10 mm talaş demektir; paso sayısı bu 10 mm'den hesaplanır.
- Başlangıç Z ve bitiş Z: Z2 takımın parça alnından 2 mm önde beklediği güvenli noktadır; Z-40 kademenin bittiği omuzdur. Bitiş Z her zaman negatiftir.
- Tornalama modu: Dış çap (OD) için X her pasoda küçülür; iç çap (ID) seçerseniz delik büyütülür, X her pasoda büyür ve araç kaba delik çapı ile bitmiş delik çapını ayrıca sorar.
- Konik seçimi: Düz mil için R=0 bırakın. Konik için R değerini yarıçap farkı olarak girin; işareti aşağıdaki bölümde açıklıyoruz.
- Paso derinliği: Yarıçap değeridir. 2 mm girerseniz çap her G90 satırında 4 mm küçülür. Karbon çelikte 1,5–3 mm, paslanmazda 1–2 mm, alüminyumda 3–5 mm makul aralıktır.
- Finiş payı: 0,2–0,5 mm bırakın; araç son pasoyu bu paydan, daha düşük ilerlemeyle ekler. 0 girerseniz kaba pasolar doğrudan ölçüye iner.
- Malzeme ve G50: Malzeme kartı Vc ve f'yi getirir, araç anma çaptaki devri hesaplar; G50 S değeri tezgâhın izin verdiği üst devir sınırıdır.
- Simülasyonu başlatın, takım yolunu izleyin, ardından kodu kopyalayın veya .nc olarak indirin.
Üretilen programı satır satır okuma
Varsayılan değerlerle (Ø60 → Ø40, Z2 → Z-40, paso 2 mm, finiş payı 0,3 mm, çelik) simülatörün ürettiği program şudur:
O0001
G21 G99
G50 S2500
T0101 M08
G97 S955 M03
G0 X64. Z2.00
G90 X56.00 Z-40.00 F0.250
X52.00
X48.00
X44.00
X40.60
X40.00 F0.150
G0 X150. Z200.
M09
M05
M30
%| Satır | Ne yapar? |
|---|---|
G21 G99 | Metrik birim, ilerleme mm/devir. G90 satırındaki F0.25 bu sayede "devir başına 0,25 mm" anlamına gelir. |
G50 S2500 | Ayna devrini 2500 ile sınırlar; G96 kullanılsa bile bu değer aşılmaz. |
G97 S955 M03 | Sabit devir. Vc 180 m/dak için Ø60'ta n = 1000·180/(π·60) ≈ 955 dev/dak. |
G0 X64. Z2.00 | Çevrim başlangıç noktası: stoktan 2 mm (çapta 4 mm) dışarıda ve alından 2 mm önde. Çevrim her pasoda bu noktaya geri döner. |
G90 X56. Z-40. F0.25 | İlk paso: takım hızlı X56'ya iner, F0.25 ile Z-40'a kadar keser, hızlı X64'e çıkar, hızlı Z2'ye döner. Çap 60 → 56. |
X52. … X44. | Modal tekrar: G90 yazılmaz, sadece yeni X verilir; Z-40 ve F0.25 hafızadan gelir. Her satır 4 mm çap düşürür. |
X40.60 | Son kaba paso: Ø40 + 2×0,3 finiş payı = Ø40,6. |
X40.00 F0.150 | Finiş pasosu: 0,3 mm yarıçap payı, düşük ilerlemeyle tek geçişte alınır. |
G0 X150. Z200. | Çevrim dışına çıkış. G0 (01 grubu) G90'ı iptal eder. |
Paso hesabı ve finiş payı mantığı
Kaba paso sayısı, yarıçaptaki talaş miktarından finiş payı düşülerek bulunur: (10 − 0,3) / 2 = 4,85 → yukarı yuvarlanınca 5 kaba paso. Araç ilk dört pasoyu tam 2 mm (çapta 4 mm) alır, beşinci pasoyu kalan 1,7 mm ile Ø40,6'da bitirir, altıncı satır finiştir. Bu düzen, son kaba pasonun çok ince kalıp yüzeyi sıvazlamasını önler. Tezgâhta elle program yazarken aynı mantığı uygulayın: eşit pasolar, sonda bir kalan paso, en sonda finiş. Finiş pasosunda ilerlemeyi kabanın %50–60'ına indirmek yüzey pürüzlülüğünü belirgin iyileştirir; araç F0.25'i F0.15'e çeker. Ra değerini önceden görmek için yüzey pürüzlülüğü hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Konik tornalamada R'nin işareti
Konik format G90 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ şeklindedir. R, kesmenin başladığı noktadaki yarıçap ile bittiği noktadaki yarıçap arasındaki farktır; çap değil, yarıçap girilir. Dış çapta parça ucu (Z0 tarafı) ayna tarafından daha ince olan klasik konikte takım kesmeye küçük çaptan başlar, büyük çapa doğru ilerler: bu durumda R negatiftir. Örneğin 40 mm boyda çapı 50'den 44'e daralan konik için R = (44 − 50)/2 = −3. FANUC eğitim kitabındaki örnek de aynı mantıkla yazılmıştır: G90 X55.0 W-42.0 F0.25, Z-12.0 R-1.75, Z-26.0 R-3.5, Z-40 R-5.25 — her satırda Z uzadıkça R orantılı büyür, çünkü koniğin eğimi sabittir. Simülatörde "Konik (R≠0)" seçip R değerini girdiğinizde bu işaret kuralı otomatik uygulanır; ters işaret verirseniz simülasyonda takımın parçaya alından daldığını hemen görürsünüz. İç çapta işaret tersine döner. Koniklik açısından R hesaplamak için koniklik açı hesaplayıcı yardımcı olur.
İç çap (ID) modunda dikkat edilecekler
Delik büyütmede mantık aynıdır, yönler terstir. Başlangıç noktası deliğin içinde, mevcut delik çapından biraz küçük X'te ve alından 2 mm önde seçilir; her G90 satırında X büyür. Ø20 kaba delikten Ø32'ye çıkarken araç başlangıç noktasını X18 Z2 alır ve G90 X24. Z-40. F0.175, X28., X31.4, ardından finiş için X32. F0.105 satırlarını üretir. Bara boyu Z bitişini karşılamalı, bara çapı ise delikten yeterince küçük olmalı ki geri dönüşte (çevrimin 3. hareketi X'te küçük çapa çekilir) bara delik yüzeyine sürtmesin. İç tornalamada Vc'yi dış çapa göre %10–20 düşürün; ince bara titreşir. Konik iç çapta R'nin işareti dış çaptakinin tersidir.
Alarmlar ve sahada karşılaşılan sorunlar
| Belirti | Sebep | Çözüm |
|---|---|---|
| PS0011 FEED ZERO (COMMAND) | G90 satırında F yok ve önceden F verilmemiş | İlk G90 satırına F ekleyin (G99'da mm/dev) |
| OT0500 / OT0501 (+X, −X aşırı hareket) | Başlangıç noktası veya çıkış G0 hareketi limiti aşıyor | Başlangıç X'i stok+2, çıkış noktasını referansa göre kontrol edin |
| Takım alından parçaya daldı, konik ters çıktı | R işareti yanlış veya R çap olarak girilmiş | R = yarıçap farkı; klasik dış konikte negatif |
| İlk paso çok derin, insert kırıldı | Başlangıç X'i stoktan çok içeride ya da ilk G90 X'i stoka yakın değil | Başlangıç X = stok + 2–4 mm; ilk X = stok − 2×paso |
| Çevrim tekrar etmedi, takım sadece X'e gitti | Araya G00/G01/G02/G03 (01 grubu) girmiş, G90 iptal olmuş | Tekrar satırlarında yalnızca X (ve gerekiyorsa Z, R) verin |
| Sistem B/C tezgâhta program yanlış hareket etti | G90 mutlak ölçü olarak yorumlandı | G77 kullanın veya sistemi A'ya çevirin |
Sık yapılan altı hata
- Paso derinliğini çap değeri sanıp 2 mm yerine 4 mm talaş almak; G90'da X çap, paso yarıçaptır.
- Başlangıç Z'yi parça alnında (Z0) seçmek; takım alına çarparak kesmeye başlar, 2–3 mm önde durun.
- G96 sabit kesme hızı kullanırken G50 ile devir sınırı koymamak; küçük çaplarda devir fırlar.
- Finiş payı bırakmadan kaba ilerlemeyle ölçüye inmek; ölçü tutar ama yüzey tutmaz.
- Modal tekrar satırlarının arasına G0 ile ölçü kontrolü için çıkış yazmak; çevrim iptal olur, sonraki X satırı düz G0 hareketine dönüşür.
- Omuz köşesine radyüs gerekiyorsa G90'ı zorlamak; G90 keskin köşe bırakır, radyüs için G71 + G70 veya ayrı bir G1/G2 pasosu gerekir.
Sık sorulan sorular
G90 ile G01 arasındaki fark nedir?
G01 tek bir doğrusal hareket üretir; bir paso için dört ayrı satır (X'e in, Z'ye kes, X'e çık, Z'ye dön) yazmanız gerekir. G90 aynı dört hareketi tek satırda yapar ve modal kaldığı için sonraki pasolar sadece X ile tekrarlanır. Dört pasoluk bir kademe G01 ile 16 satır, G90 ile 4 satırdır.
G90 satırında U ve W ne zaman kullanılır?
U ve W artışlı değerlerdir: G90 U-4. W-42. F0.25 "mevcut X'ten çapta 4 mm içeri, mevcut Z'den 42 mm ileri" demektir. Aynı kademeyi farklı stok çaplarında işleyen esnek programlarda ve alt programlarda işe yarar; öğrenme aşamasında X/Z mutlak kullanmak daha güvenlidir.
G90'da sabit kesme hızı (G96) kullanabilir miyim?
Evet; G96 S180 ile her pasoda çap küçüldükçe devir otomatik artar ve yüzey kalitesi daha düzgün olur. Simülatör eğitim amaçlı G97 sabit devir üretir; tezgâhta G96 kullanacaksanız mutlaka önüne G50 S ile devir sınırı koyun.
Kademe sonunda omuz temizlenir mi?
G90 kesme hareketini Z bitişinde tamamlar ve X'te dışarı çıkar; bu sırada omuz alnı takımın yan kenarıyla sıyrılır, ancak kesici uç açısı 90°'den küçükse omuzda küçük bir konik iz kalır. Omuz alnı ölçülü ise bitişte bir G94 pasosu ya da G01 ile alın temizliği ekleyin.
