FANUC G68 Koordinat Döndürme, G51 Ölçekleme, G51.1 Ayna ve G16 Kutupsal Koordinat (Freze)

FANUC işleme merkezlerinde aynı profili döndürerek, büyültüp küçülterek, aynalayarak veya bir çember üzerine dizerek tekrar programlamak için dört komut grubu vardır: G68/G69 koordinat sistemi döndürme, G50/G51 ölçeklendirme, G50.1/G51.1 programlanabilir ayna görüntüsü ve G15/G16 kutupsal koordinat komutu. Bu rehber her komutun biçimini, adreslerini, etkileyen parametreleri, alarmlarını ve birlikte kullanım sırasını FANUC 0i-MB (B-63844TR), 0i-MD (B-64304EN-2) ve 0i-MF (B-64604EN-2, B-64610EN) kılavuzlarına dayanarak açıklar. Komutlar freze (M serisi) içindir; torna karşılıkları sayfanın sonunda belirtilmiştir.

Kontrol Ünitesi ve Seri Uyumluluğu

Dört fonksiyon da FANUC M serisi G kodu tablosunda yer alır: G15/G16 grup 17, G50/G51 grup 11, G50.1/G51.1 grup 22, G68/G69 grup 16. 0i-MB’de ölçekleme eksen bazında 5401#0 (SCLx) ile; 0i-MD ve 0i-MF’te buna ek olarak 8132#5 (SCL) ile etkinleştirilir. Döndürme, ayna ve kutupsal komut opsiyon durumu tezgâhın konfigürasyonuna bağlıdır; G kodu tanınmıyorsa makine üreticisinin opsiyon listesine bakın.

G68 / G69 Koordinat Sistemi Döndürme

Komut biçimi

G17 (G18, G19) G68 α_ β_ R_ ;   (döndürme başlar)
  ...
G69 ;                           (iptal)

• α_ β_: seçilen düzleme karşılık gelen iki eksen (G17’de X ve Y); döndürme merkezinin mutlak koordinatlarıdır. Yazılmazsa G68 anındaki takım konumu merkez olur.
• R_: açı; pozitif değer saat yönünün tersi. En küçük giriş 0.001°, aralık −360000 ile 360000 (−360.000° ile 360.000°). R yazılmazsa 5410 numaralı parametredeki açı kullanılır.
• 5400#0 (RIN): 0 ise R her zaman mutlak açı; 1 ise G90/G91’e göre mutlak veya artışlı. Artışlı R ile aynı profil döngüde art arda döndürülebilir.
• Düzlem (G17/G18/G19) G68 bloğundan önce seçilir; döndürme modunda düzlem değiştirilemez.
• Kesici yarıçap telafisi, takım boyu telafisi ve ofsetler döndürmeden sonra uygulanır. G68 ve G69 kesici telafi modunda verilebilir, ancak kılavuz G68’i G41/G42 içinde değil, telafiden önce vermeyi önerir.
• 0i-MF’te G68 ile birlikte I, J, K verilirse üç boyutlu koordinat dönüşümü, verilmezse iki boyutlu döndürme işlenir; 11630#0 (FRD) = 1 ile açı birimi 0.00001° olur.

Kısıtlamalar ve alarmlar

• Döndürme modunda G27–G30 ve G52–G59/G92 verilmez; 0i-MD kılavuzunda PS0412 alarmı belirtilir. Önce G69 ile iptal edin.
• G69’dan sonraki ilk hareket mutlak olmalıdır; artışlı verilirse hareket yanlış hesaplanır.
• Döndürme düzlemi ile yay veya kesici telafi düzlemi aynı olmalıdır; aksi hâlde PS0144 (0i-MB’de P/S 144) “düzlem seçimi hatalı” alarmı gelir.
• G53 ile aynı blokta G68/G69 verilemez.
• 0i-MD/0i-MF’te tek eksenli mutlak komutun döndürmeden önce mi sonra mı hesaplanacağını 11600#5 (AX1) belirler. Kılavuz örneği: G68 X0 Y0 R45 modunda tek başına Y14.142 komutu AX1 = 0 iken X−2.929 Y17.071 noktasına, AX1 = 1 iken X0 Y20 noktasına gider. 0i-MB’de bu parametre yoktur.

Örnek: aynı profili 45° adımlarla döndürerek işleme (0i-MD kılavuzu, RIN = 1)

G92 X0 Y0 G69 G17 ;
G01 F200 H01 ;
M98 P2100 ;          (orijinal profil)
M98 P072200 ;        (O2200 yedi kez: her çağrıda +45°)
G00 G90 X0 Y0 M30 ;

O2200 G68 X0 Y0 G91 R45.0 ;   (RIN=1: R artışlı)
G90 M98 P2100 ;
M99 ;

O2100 G90 G01 G42 X0 Y-10.0 ;
X4.142 ;
X7.071 Y-7.071 ;
G40 ;
M99 ;

O2200 her çağrıldığında R45.0 artışlı olarak eklenir; G90 ile alt programa dönülür ve O2100 profili döndürülmüş koordinat sisteminde işlenir. M98 P072200 ile alt program yedi kez çağrılır.

G50 / G51 Ölçeklendirme

Komut biçimi

G51 X_ Y_ Z_ P_ ;          (bütün eksenlerde aynı oran; 5400#6 XSC = 0)
G51 X_ Y_ Z_ I_ J_ K_ ;     (eksen bazında oran; XSC = 1; negatif değer = ayna)
  ...
G50 ;                       (iptal)

• X_ Y_ Z_: ölçekleme merkezi. G91 modunda bile mutlak kabul edilir. Yazılmazsa G51 anındaki takım konumu merkez olur. G51’den sonraki ilk hareket mutlak olmalıdır.
• P_: tüm eksenler için büyütme; yazılmazsa 5411 numaralı parametre kullanılır. I_ J_ K_: X, Y, Z için ayrı büyütme; yazılmayan eksen için 5421 (eksen bazlı) kullanılır ve 5421 sıfır olamaz.
• Büyütme birimi 5400#7 (SCR): 0 ise 0.00001, 1 ise 0.001. P, I, J, K ondalık noktasız yazılır. Kılavuz örneğindeki I750 J250 ifadesi SCR = 1 biriminde X×0.75, Y×0.25 anlamına gelir; değerleri kopyalamadan önce kendi tezgâhınızda SCR’yi kontrol edin.
• Parametreden alınan oran G51 anında sabitlenir; sonradan parametre değişse bile mod etkilenmez.
• G51 ayrı bir blokta verilir; iş bitince G50 ile iptal edilir.

Alarmlar

• PS0142 (0i-MB: P/S 142) ILLEGAL SCALE RATE: oran 0 veya izin verilen aralık dışında (0i-MB’de 1–999999 dışı).
• PS0006: P negatif yazılmış. PS0007: P, I, J veya K ondalık noktayla yazılmış.
• PS0143 (0i-MB: P/S 143): ölçeklenmiş hareket verisi taşması.
• 0i-MB’de P/S 141: kesici telafi modunda G51 komutu verilmiş.
• Ölçekleme modunda G27–G30 ve G52–G59/G92 verilmez (0i-MD: PS0412).

Ölçeklenmeyenler ve dairesel hareket

Kesici yarıçap telafisi, takım boyu telafisi ve takım ofset değerleri ölçeklenmez. Hazır çevrimlerde G83/G73 kesme miktarı Q ve geri çekme d, G76 hassas delik kaydırması ve G87 kaydırma miktarı Q ölçeklenmez; manuel hareketler de etkilenmez. Eksenlere farklı oran verildiğinde takım elips çizmez: yay komutunun bitiş noktası yay üzerinde kalmadığı için hareket spiral interpolasyona dönüşür. Kılavuz örneği: X×2, Y×1 ölçeklemede G02 X100.0 Y0.0 I0 J-100.0 komutu, G02 X200.0 Y0.0 I0 J-100.0 ile eşdeğer çalışır. Negatif I/J/K ile ayna uygulanan düzlemde dairesel yön, kesici telafi yönü ve döndürme açısının yönü tersine döner.

Örnek: eksen bazında ölçekleme (0i-MD / 0i-MF kılavuzu)

O1 ;
G51 X20.0 Y10.0 I750 J250 ;   (merkez X20 Y10; X×0.75, Y×0.25; SCR=0, XSC=1)
G00 G90 X60.0 Y50.0 ;
G01 X120.0 F100 ;
G01 Y90 ;
G01 X60 ;
G01 Y50 ;
G50 ;
M30 ;

G50.1 / G51.1 Programlanabilir Ayna Görüntüsü

Komut biçimi

G51.1 X_ Y_ Z_ ;   (ayna başlar; X_ Y_ Z_: simetri noktası ve ekseni)
  ...
G50.1 X_ Y_ Z_ ;   (iptal; yalnız simetri ekseni yazılır, nokta yazılmaz)

• Harici anahtar veya CNC ayarıyla ayna da seçiliyse önce programlanabilir ayna uygulanır.
• Düzlemin tek ekseninde ayna uygulandığında G02 ↔ G03, G41 ↔ G42 ve koordinat döndürmede saat yönü ↔ saat yönünün tersi yer değiştirir.
• Sıra: ayna (G51.1) → ölçekleme (G51) → döndürme (G68); iptal ters sırayla. Ölçekleme veya döndürme modundayken G50.1/G51.1 verilmez.
• Ayna modunda G27–G30 ve G52–G59/G92 verilmez (0i-MD: PS0412); G53 ile aynı blokta kullanılmaz.
• 0i-MF’te G50.1/G51.1 ortak operatör kılavuzunda (B-64604EN) anlatılır; kutupsal modda G51.1 eksenleri dönüştürülmez.

Örnek: negatif ölçeklemeyle dört çeyrekte ayna (0i-MB kılavuzu)

Kılavuzlarda G51.1 ile yazılmış tam bir örnek program bulunmaz; aynı şekil 0i-MB kılavuzunda negatif büyütmeli G51 ile verilmiştir. XSC = 1 gerekir; I1000/J1000 değerleri SCR ayarına göre 1.000 anlamına gelir.

O9000 ;                          (alt program: üçgen)
G00 G90 X60.0 Y60.0 ;
G01 X100.0 F100 ;
G01 Y100.0 ;
G01 X60.0 Y60.0 ;
M99 ;

N10 G00 G90 ;
N20 M98 P9000 ;                        (orijinal)
N30 G51 X50.0 Y50.0 I-1000 J1000 ;     (X ekseninde ayna)
N40 M98 P9000 ;
N50 G51 X50.0 Y50.0 I-1000 J-1000 ;    (iki eksende ayna)
N60 M98 P9000 ;
N70 G51 X50.0 Y50.0 I1000 J-1000 ;     (Y ekseninde ayna)
N80 M98 P9000 ;
N90 G50 ;

G15 / G16 Kutupsal Koordinat Komutu

Komut biçimi

G17 (G18, G19) G90 (G91) G16 ;   (kutupsal mod başlar)
G00 X_ Y_ ;                     (X: yarıçap, Y: açı — G17 düzleminde)
  ...
G15 ;                           (iptal)

• Seçilen düzlemin birinci ekseni yarıçap, ikinci ekseni açıdır. (0i-MB Türkçe kılavuzundaki “ikinci eksen: yarıçap” ifadesi çeviri hatasıdır; 0i-MD ve 0i-MF kılavuzları açı der.)
• G90: kutupsal merkez iş parçası koordinat sisteminin orijinidir. G91: merkez o anki takım konumudur. G52 yerel koordinat sistemi aktifse merkez yerel orijindir.
• Açının pozitif yönü, birinci eksenin artı yönünden saat yönünün tersidir. Yarıçap ve açı mutlak ya da artışlı verilebilir; G90 merkezinde artışlı açı bir önceki açıya eklenir.
• Kutupsal modda yaylar (G02/G03) için yarıçap R ile verilir.
• Şu komutların eksen değerleri kutupsal olarak yorumlanmaz: G04, G10, G52, G92, G53, G22, G68, G51 (0i-MF’te ayrıca G10.6, G92.1, G72.1/G72.2, G07.1, G51.1). İsteğe bağlı açılı pah ve köşe R kutupsal modda kullanılamaz.
• 0i-MF’te yarıçap veya açı adresi atlandığında davranış 10351#5 (PCC) ile seçilir (0 = 0i-F davranışı, 1 = 0i-C uyumlu).

Örnek: cıvata deliği çemberi (0i-MD / 0i-MF kılavuzu)

N1 G17 G90 G16 ;
N2 G81 X100.0 Y30.0 Z-20.0 R-5.0 F200.0 ;  (yarıçap 100, açı 30°)
N3 Y150.0 ;                               (yarıçap 100, açı 150°)
N4 Y270.0 ;                               (yarıçap 100, açı 270°)
N5 G15 G80 ;

Aynı delikler artışlı açıyla da programlanabilir: N3 G91 Y120.0 ; N4 Y120.0 ; satırları her seferinde 120° ekler.

Birlikte Kullanım Sırası ve Etkileşimler

Yaygın Hatalar

• G68 veya G51 bloğunda merkez yazmayıp takım konumunu merkez sandırmak.
• G69 veya G50’den sonra artışlı hareketle devam etmek; ilk hareket mutlak olmalıdır.
• Büyütmeyi ondalık noktayla (P1.5) yazmak → PS0007; SCR birimini bilmeden P1500 yazmak (SCR = 0 iken 0.015 demektir).
• Döndürme modunda G28 ile referansa gitmek → 0i-MD’de PS0412.
• Farklı düzlemde yay veya kesici telafi → PS0144.
• Aynalı eksende G02/G03 ve G41/G42’nin yer değiştirdiğini unutup yanlış yöne telafi vermek.
• Torna programında bu biçimleri kullanmak; tornada G50 ve G68 başka anlama gelir.

Seri Farkları

Tornada Karşılıkları

FANUC torna (T serisi) G kodu tablosunda G50, G kodu sistemi A’da koordinat sistemi ayarı ve azami iş mili devri sınırıdır; G68/G69 çift taretli tezgâhlarda ayna / balans kesme komutudur. Tornada koordinat döndürme G68.1/G69.1 ile, kutupsal işleme ise G12.1/G13.1 kutupsal interpolasyon ile yapılır. Bu sayfadaki biçimler torna programlarında kullanılmaz.

G68, G51, G51.1 ve G16 Hakkında Sık Sorulan Sorular

G68 ile döndürme neden beklediğim yerde çıkmadı?

En sık üç neden: döndürme merkezi (X_ Y_) yazılmamıştır ve kontrol G68 anındaki takım konumunu merkez almıştır; R açısının işareti karışmıştır (pozitif saat yönünün tersidir); ya da 5400#0 (RIN) = 1 iken G91 modunda R artışlı yorumlanmıştır. G69'dan sonraki ilk hareketin mutlak olması gerektiğini de unutmayın.

G51 ile ölçeklerken takım yarıçap telafisi de ölçeklenir mi?

Hayır. Kesici yarıçap telafisi, takım boyu telafisi ve takım ofset değerleri ölçeklenmez. Delik çevrimlerinde G83/G73 paso miktarı Q ve geri çekme d, G76 hassas delik kaydırması ve G87 kaydırma Q da ölçeklenmez. Ölçekleme yalnızca programlanan koordinatlara uygulanır.

P yerine I J K kullanınca ne değişir?

P ile bütün eksenler aynı oranda ölçeklenir (5400#6 XSC = 0). I, J, K ile X, Y, Z için ayrı oranlar verilir (XSC = 1) ve negatif değer o eksende ayna görüntüsü uygular. Her iki biçimde de büyütme ondalık noktasız yazılır; birim 5400#7 (SCR) ile 0.00001 veya 0.001'dir. Ondalık nokta PS0007, negatif P PS0006, sıfır oran PS0142 alarmı verir.

G68, G51 ve G51.1 birlikte kullanılacaksa sıra nedir?

Komut sırası: G51.1 (ayna) → G51 (ölçekleme) → G68 (döndürme) → G41/G42 (kesici telafisi); iptal ters sırayla G40 → G69 → G50 → G50.1. Kılavuz, G68'in G51 modunda ve kesici telafisi içinde verilmemesini, döndürmenin her zaman kesici telafisinden önce gelmesini ister. Ölçekleme + döndürmede önce ölçekleme uygulanır; döndürme merkezi de ölçeklenir, açı ölçeklenmez.

G16 kutupsal koordinatta hangi adres yarıçap, hangisi açı?

Seçilen düzlemin birinci ekseni yarıçap, ikinci ekseni açıdır: G17 düzleminde X yarıçap, Y açıdır. G90 ile merkez iş parçası koordinat sisteminin orijini, G91 ile o anki takım konumudur. Açının pozitif yönü birinci eksenin artı yönünden saat yönünün tersidir. Kutupsal modda yaylar için merkez I/J değil R ile verilir.

Bu komutlar CNC tornada da geçerli mi?

Hayır. Bu sayfadaki biçimler FANUC işleme merkezi (M serisi) kılavuzlarından alınmıştır. Tornada G50 koordinat sistemi ayarı ve azami iş mili devri sınırı, G68/G69 ise çift taretli tezgâhlarda balans kesme komutudur; tornada koordinat döndürme G68.1/G69.1 ile yapılır ve kutupsal koordinat yerine G12.1/G13.1 kutupsal interpolasyon vardır.

Güvenlik Uyarısı ve Sorumluluk Reddi

Döndürme, ölçekleme ve ayna komutları takım yolunu programda görünmeyen biçimde değiştirir; merkez veya işaret hatası takımı parça dışına ya da mengeneye götürebilir. Her yeni programı önce grafik ekranda, sonra boşta çalıştırma ve tek blokla düşük ilerlemede deneyin. Bu sayfa FANUC 0i-MB (B-63844TR), 0i-MD (B-64304EN-2) ve 0i-MF (B-64604EN-2, B-64604EN, B-64610EN) kılavuzlarına dayanır; parametre numaraları ve alarmlar kaynaklarda yazıldığı gibidir. Makine üreticisinin kılavuzu ve parametre listesi önceliklidir; opsiyon durumu ve parametre ayarları tezgâha göre değişir. Mentor CNC bu bilgilerin uygulanmasından doğabilecek hasar veya kayıplardan sorumlu tutulamaz.