Eğik bir yüzeyi nasıl işlersin?
Parçanın üzerinde tablaya paralel olmayan bir yüzey var ve oraya delik delmen ya da cep açman gerekiyor. Üç yolu vardır:
- Parçayı eğik bağlamak — açılı bir bağlama aparatıyla. Her açı için ayrı aparat gerekir, kurulum uzundur.
- Koordinatları elle hesaplamak — trigonometriyle her noktayı döndürüp programa yazmak. Yorucu ve hataya açık.
- Koordinat sistemini döndürmek — tezgâha “artık bu yüzey senin XY düzlemin” demek. Sonrasında işlemeyi normal X/Y olarak programlarsın.
Üçüncüsünü yapan çevrim CYCLE800‘dür. Buna genelde 3+2 eksen işleme denir: iki döner eksen parçayı veya kafayı konumlandırır, sonra o konumda sabit kalır, kesme işi üç doğrusal eksenle yapılır.
CYCLE800 tam olarak ne yapar?
Çevrim, koordinat sistemini işlenecek düzleme döndürür. İki farklı biçimde programlayabilirsin:
- Makinenin döndürme eksenlerini (A, B, C) doğrudan programlamak, ya da
- Parça koordinat sisteminin geometri eksenleri (X, Y, Z) etrafındaki dönme oranı olarak programlamak — yani teknik resimde nasıl görünüyorsa öyle.
İkincisini seçersen kontrol, parça koordinat sisteminin dönme miktarını işleme sırasında otomatik olarak makinenin ilgili döner eksenlerinin dönme miktarına çevirir. Resimden okuduğun açıyı yazarsın, kinematik hesabı kontrol yapar. 3+2’yi erişilebilir kılan şey budur.
Üç kural
- Dönme eksenleri daima işlenecek düzlemin takım eksenine dik olacak şekilde döndürülür.
- İşleme düzlemi işleme sırasında sabit kalır.
- Koordinat sistemi döndürüldüğünde önceden ayarlanmış sıfır ofseti otomatik olarak döndürülmüş duruma gelir.
Son madde önemlidir: G54’ü yeniden almana gerek yoktur, kontrol onu da döndürür.
Makine kinematiği: T, P ve M tipleri
Döndürme hareketini neyin yaptığına göre tezgâhlar üçe ayrılır:
| Tip | Yapı | Ne döner? |
|---|---|---|
| T | Döner kafa | Takım taşıyıcısı döndürülebilir; parça sabittir |
| P | Döner tabla | Parça döndürülür; takım ekseni sabittir |
| M | Döner kafa + döner tabla | Karışık hareketler — ikisi birden |
Bu ayrım sadece teorik değildir: aynı açı değerini girsen bile tezgâhın hareketi tipe göre tamamen farklı olur. Döner tablalı bir tezgâhta parça döner ve bağlama aparatı takımın yoluna girebilir; döner kafalı tezgâhta kafa döner ve tezgâhın sütununa çarpma riski vardır.
Programlama mantığı: üç adım
Kaynak dokümanın özeti şu kadar basittir:
- Koordinat sistemini işlenecek düzleme döndür.
- İşlemeyi X/Y ekseninde normal şekilde programla. Döndürmeden sonra artık düz bir yüzeyle çalışıyormuş gibi yazarsın.
- Koordinat sistemini orijinal konumuna geri döndür.
Üçüncü adım unutulursa sonraki işlemler dönmüş koordinat sisteminde çalışır — bu, 3+2’de en sık yapılan hatalardan biridir.
Çevrimi kurma sırası
- Programdaki döndürme fonksiyonunu çağır.
- Döndürme verileri kaydının ismini gir.
- Döndürme sorgusunda yeni (new) mi yoksa ek (additive) mi olduğunu seç.
- Döndürmeden önceki referans noktasını gir (X0, Y0, Z0).
- Döndürme modunu seç: eksenden eksene, projeksiyon açısı veya uzay açısı.
- Eksenin döneceği açıyı gir. Eksenden eksene modunda her eksenin açısı ayrı girilir.
- Döndürmeden sonraki sıfır noktasını gir.
Giriş ekranı parametreleri
| Parametre | Ne işe yarar? |
|---|---|
Döndürme verileri kaydı _TC | Ayarlanmış döndürme veri kayıtları arasından seçim. Her kayda bir isim atanır; tek kayıt varsa isim belirtmek gerekmez. 0 girmek kaydın seçimini kaldırır. |
Geri çekme _FR | Döner eksende döndürme öncesi geri çekme. Seçenekler: geri çekme yok · Z eksenini geri çek · Z ve XY eksenlerini geri çek · takım yönünde maksimum geri çekme · takım yönünde artırımsal geri çekme (son ikisi Cycles SW 6.5 ve üstü). |
Döndürme yönü _DIR | Döndürme evet → döner eksenler konumlanır veya elle doğru konuma getirilir. Döndürme hayır (sadece hesaplanan) → döner eksenler hareket etmez; yalnızca hesap yapılır. Ayrıca eksi / artı yön seçimi. |
Dönme düzlemi _ST | Yeni → önceki çerçeveler silinir, girilen değerler mutlak döndürme çerçevesi olur. Ek → döndürme çerçevesi öncekine eklenerek programlanır (AROT / ATRANS gibi) ve sıfır ofsetindeki mevcut dönme miktarı hesaba katılır. |
| Referans noktası X0, Y0, Z0 | Döndürmeden önceki referans. Yardım ekranları G17 işleme düzlemini (takım ekseni Z) referans alır. |
Döndürme modu _MOD | Eksenden eksene · projeksiyon açısı · uzay açısı (aşağıda). |
| A, B, C etrafında dönme miktarı | Seçilen moda göre girilen açı değerleri. |
| Dönmeden sonraki sıfır noktası | Döndürülmüş düzlemde çalışılacak sıfır. |
Döndürme modları: üç farklı açı tarifi
Eksenden eksene
Koordinat sisteminin eksenleri etrafındaki dönme miktarı girilir. Eksen sırası istenen şekilde seçilebilir — önce Z sonra X gibi. Her eksenin açısı ayrı girilir.
Projeksiyon açısı
Döndürülen yüzeyin açısı, koordinat sisteminin ilk iki eksenine projekte edilir. Teknik resimde açılar iki görünüş üzerinden verilmişse bu mod işini kolaylaştırır.
Uzay açısı
Önce Z ekseninde, sonra Y ekseninde dönme miktarı verilir. Sıra sabittir.
“Yeni” mi “ek” mi? Ve iki çözüm problemi
Yeni (mutlak) ve ek (eklemeli) döndürme
Yeni seçilirse önceki çerçeveler silinir; girdiğin değerler mutlak döndürme çerçevesi olur. Ek seçilirse yeni döndürme öncekinin üzerine eklenir ve sıfır ofsetindeki mevcut dönme miktarı hesaba katılır.
Birbiri ardına birden çok döndürme programlanabilir; sonraki bir döndürme bir öncekini temel alabilir.
NCU iki çözüm bulabilir
Bu, 3+2’nin en kafa karıştırıcı tarafıdır. Makine hareketlerinin döner eksen açısal aralığına bağlı olarak NCU iki olası çözüm hesaplayabilir — yani aynı düzleme iki farklı eksen kombinasyonuyla ulaşılabilir. Genellikle bu çözümlerden biri teknolojik olarak uygundur.
- İki çözüm için referans alınacak döner eksen (1. veya 2.) CYCLE800 başlangıç menüsünde seçilir.
- “Eksi” veya “artı” yön seçimi, iki çözümden hangisinin uygulanacağını belirler.
Döndürmeden sonra ne değişir?
- Sıfır ofseti kendiliğinden döner. Önceden ayarlanmış sıfır ofseti otomatik olarak döndürülmüş duruma gelir; G54’ü yeniden almazsın.
- Programı düz yüzey gibi yazarsın. Döndürmeden sonra işleme X/Y’de normal şekilde programlanır.
- İşleme düzlemi sabit kalır. Döner eksenler kesme sırasında hareket etmez.
- Takım boyu kritik hale gelir. Kafa döndüğünde uzun takımın süpürdüğü hacim büyükür; 3+2’nin avantajı zaten kısa takımla eğik yüzeye ulaşabilmektir.
Yukarıdaki blok yapısı mantığı göstermek içindir; CYCLE800 parametreleri tezgâhın kinematiğine, aktif döndürme veri kaydına ve seçilen moda göre değişir ve panelin giriş ekranından doldurulmalıdır. Parametre sırasını tahminle yazmayın.
Sık yapılan hatalar
Döndürmeden önce geri çekmemek
3+2’de en pahalı hata. Takım parçada veya yakınındayken döndürme başlarsa çarpma kaçınılmazdır.
Koordinat sistemini geri döndürmeyi unutmak
Sonraki bütün işlemler dönmüş düzlemde çalışır. Üçüncü adım ihmal edilmez.
Yanlış döndürme modunda açı girmek
Eksenden eksene, projeksiyon açısı ve uzay açısı aynı yüzey için farklı sayılar ister.
“Yeni” yerine “ek” seçmek (veya tersi)
Ek seçildiğinde döndürme öncekinin üzerine biner ve açılar toplanır.
İki çözümden yanlış olanını seçmek
Eksi/artı yön seçimi ve referans döner eksen, tezgâhın hangi yoldan gideceğini belirler.
Uzun takımla döndürmek
Kafa döndüğünde uzun takımın süpürdüğü hacim çok büyür. Mümkün olan en kısa takım kullanılmalıdır.
Kinematik tipini bilmeden başka tezgâhın programını çalıştırmak
T, P ve M tipi tezgâhlar aynı açı için tamamen farklı hareket eder.
Sık sorulan sorular
3+2 için 5 eksen tezgâh mı lazım?
İki döner eksen gerekir — döner kafa, döner tabla veya ikisinin kombinasyonu. Farkı, döner eksenlerin kesme sırasında hareket etmemesidir; simultane 5 eksen dinamiğine ihtiyaç duyulmaz.
Döndürdükten sonra G54’ü yeniden almam gerekir mi?
Hayır. Koordinat sistemi döndürüldüğünde önceden ayarlanmış sıfır ofseti otomatik olarak döndürülmüş duruma gelir.
Döner eksenleri hareket ettirmeden sadece hesap yaptırabilir miyim?
Evet. _DIR parametresinde “döndürme hayır (sadece hesaplanan)” seçeneği tam olarak bunun içindir; parça çizimine göre yardımcı bir döndürme düzlemi kurmak istediğinde kullanılır.
Birden fazla eğik yüzey varsa her biri için ayrı çevrim mi yazmalıyım?
Evet, ve birbiri ardına birden çok döndürme programlanabilir. Bir sonraki döndürme öncekini temel alacaksa ek (additive) seçilir.
Döndürme JOG’da da yapılabilir mi?
Evet, döndürme işlemi hem JOG hem OTOMATİK modda yapılabilir. Giriş ekranlarında yardımcı grafikler bulunur.
Neden 5 eksen simultane yerine 3+2?
Kalıp parçalarının büyük kısmı 3+2 ile işlenebilir. Programlaması basit, kontrolü kolay, takım kısa tutulabilir ve yüzey kalitesi genelde daha kararlıdır. Simultane 5 eksen ancak yüzeyin sürekli değişen normali varsa gereklidir.
Kaynaklar
- Siemens AG — SINUMERIK İleri Seviye CNC Kullanım & Programlama, 05/2010: Bölüm 3.3 Döndürme — CYCLE800 (işlev, T/P/M kinematik tipleri, programlama prosedürü, giriş ekranı parametreleri _TC, _FR, _DIR, _ST, _MOD, iki çözüm ve eksi/artı yön seçimi), 3.4 Programlama örneği — döndürme, 4.4 ve 4.5 3 eksenle veya 3+2 eksenle frezeleme
- Siemens AG — SINUMERIK 840D sl / 828D Job Planning, Programming Manual, 01/2015, doküman no 6FC5398-2BP40-5BA2: koordinat dönüşümleri (frame) bölümü — döndürme çerçevesinin sıfır ofsetiyle ilişkisi
