Parça sıfırı neden alınır?
Tezgâhı açıp referansa gönderdiğinde eksenler makine koordinat sistemine göre konumlanır. Makinenin bildiği tek şey budur: kendi sıfır noktası. Ama sen programı makinenin sıfırına göre değil, parçanın üstündeki bir noktaya göre yazarsın — bir köşe, bir delik merkezi, bir yüzey.
Parça sıfırı almak, kontrole “parçanın sıfır noktası makine koordinatlarında şurada” demektir. Kontrol bu farkı bir sıfır ofseti olarak saklar ve program çalışırken her koordinata onu ekler.
Bu işlem yanlış yapılırsa program doğru olsa bile parça hurdaya gider — ya da takım bağlama pabucuna dalar. Bu yüzden setup’ın en kritik adımıdır.
Önce üç kavramı ayıralım
Makine sıfırı (M)
Tezgâhın kendi sabit sıfır noktası. Değiştiremezsin. Referansa gönderdikten sonra bütün eksen konumları buna göre sayılır.
Referans noktası (R)
Kontrolün eksenlerin nerede olduğunu anladığı nokta. Makine açıldığında eksenler referansa gönderilmeden konum bilgisi güvenilir değildir.
Parça sıfırı (W)
Programı yazarken temel aldığın nokta. Senin seçtiğin yerdir — parçanın bir köşesi, deliğin merkezi, üst yüzey. Sıfırlama işlemi tam olarak şunu belirler: parça sıfırı, makine sıfırına göre nerede duruyor?
SINUMERIK’te sıfır ofsetleri: G54…G57 ve G505…G599
Fanuc’tan geliyorsan G54–G59’a alışıksın. SINUMERIK’te temel dört tanesi aynıdır, ama fazlası da vardır ve numaralandırma farklıdır.
| Komut | Kontroldeki karşılığı | Anlamı |
|---|---|---|
G500 | $P_UIFR[0] | Bütün ayarlanabilir sıfır ofsetlerini devre dışı bırakır |
G54 | $P_UIFR[1] | 1. sıfır ofseti |
G55 | $P_UIFR[2] | 2. sıfır ofseti |
G56 | $P_UIFR[3] | 3. sıfır ofseti |
G57 | $P_UIFR[4] | 4. sıfır ofseti |
G505 | $P_UIFR[5] | 5. sıfır ofseti |
G506…G599 | $P_UIFR[6]…[99] | 6.…99. sıfır ofsetleri |
Yani SINUMERIK’te 99’a kadar ayarlanabilir sıfır ofseti olabilir. Kaç tanesinin açık olduğu makine datasıyla belirlenir; tezgâhında hepsi tanımlı olmayabilir.
O an aktif olan ofset $P_IFRAME değişkeninde durur. Ekranda hangi G kodunun yanmakta olduğuna bakarak hangi ofsetin geçerli olduğunu görürsün.
Kaba ofset ve hassas ofset
Sıfır ofseti tablosunda çoğu tezgâhta her eksen için iki sütun görürsün: kaba ve hassas.
| Ofset | Komut | Davranış |
|---|---|---|
| Kaba ofset | CTRANS | Mutlak ofsettir. Sıfırlamada bulduğun asıl değer buraya yazılır. |
| Hassas ofset | CFINE | Toplanan (additive) ofsettir. Kaba değerin üstüne eklenir. |
| Toplam ofset = kaba ofset + hassas ofset | ||
Pratikte kullanımı şudur: sıfırlamayı yaptın, ilk parçayı işledin, ölçtün ve Z’de 0,03 mm sapma buldun. Kaba değere dokunmadan hassas sütuna -0.03 yazarsın. Asıl sıfırlama değerin bozulmaz, düzeltmen ayrı durur ve geri almak istediğinde tek hücreyi sıfırlarsın.
MD18600 $MN_MM_FRAME_FINE_TRANS = 1. Tezgâhında hassas sütun yoksa sebebi budur; makine datası servis yetkisi ister, kendiliğinden değiştirilmez.Yöntem 1 — Dokundurarak sıfırlama (prob yoksa)
Atölyelerin çoğunda ölçüm probu yoktur. Klasik yöntem hâlâ geçerlidir ve doğru yapılırsa yeterince hassastır.
X ve Y için kenar bulma
- Makine işlem alanına gir, JOG moduna al.
- İş milindeki takımın ya da kenar bulucunun çapını mutlaka bil. Sıfır hesabına yarıçapı gireceksin.
- Takımı parçanın X kenarına yaklaştır. Son yaklaşmayı el çarkıyla ve en küçük artışla yap.
- Temas anını kâğıt yöntemiyle veya kenar bulucunun sıçramasıyla yakala.
- O andaki makine koordinatını oku. Parça sıfırı kenardaysa: okunan değer − takım yarıçapı (yaklaşma yönüne göre işaret değişir).
- Bulduğun değeri Parametreler → Sıfır ofsetleri tablosunda ilgili ofsetin (örneğin G54) X hücresine yaz.
- Aynısını Y için tekrarla.
Z için
Z’de dokundurma doğrudan takım ucuyla yapılır ve takım uzunluğu ofsetiyle birlikte düşünülmelidir. Tezgâhında takım uzunlukları ölçülü ve girilmişse, takımı üst yüzeye dokundurup o anki değeri Z sıfırı olarak yazarsın. Takım uzunlukları girilmemişse Z sıfırın da yanlış çıkar — bu yüzden önce takım ölçme, sonra parça sıfırı sırası doğrudur.
Yöntem 2 — Ölçüm probuyla JOG modunda ölçme
Tezgâhta ölçüm probu ve ölçüm çevrimi opsiyonu varsa iş hem hızlanır hem de parçayı tablaya paralel hizalama zorunluluğu ortadan kalkar — kontrol açısal sapmayı kendisi hesaplayıp ofsete yazar.
Ön koşullar
- Ölçüm çevrimi opsiyonları tezgâhta tanımlı olmalı.
- Parça tablaya bağlanmış olmalı.
- Prob ucu kalibre edilmiş, iş miline bağlı ve aktif olmalı; takım ofseti etkinleştirilmiş olmalı.
JOG modunda kullanılabilen ölçüm seçenekleri
- Kenar ölçme — tek eksende sıfır bulmak için
- Köşe ölçme — X ve Y sıfırını ve açısal sapmayı birlikte bulmak için
- Cep / delik ölçme — merkezi sıfır alacaksan
- Ada / pim ölçme
- Düzlem hizalama
- Prob ucunu kalibre etme
Köşe ölçme — adım adım
Kaynak dokümandaki örnek, döner tablası olmayan bir tezgâhta parçanın işleme düzleminde bir köşesinin ölçülmesidir.
- “Köşe ölçme” seçeneğini çağır. Açılan pencerede dikey tuşlarda “Dik açılı köşe” ve “Herhangi bir köşe” seçenekleri çıkar.
- Köşe 90° değilse “Herhangi bir köşe”yi seç. Bu seçenek 4 ölçüm noktası ister: P1, P2, P3, P4.
- Yardımcı grafiğe bakarak prob ucunu ilk ölçüm noktası P1‘in yakınına elle getir.
- Giriş ekranını doldur: hangi sıfır ofsetine yazılacak (G54, G55, G56, G57…), köşe iç mi dış mı, ve referans köşenin her iki eksendeki hedef değeri.
- NC START‘a bas. Prob önceden konumlandığın yerden ölçüm noktasına otomatik yaklaşır, dokunur ve başlangıç konumuna geri döner.
- Ölçüm başarılıysa “P1 Stored” tuşu aktifleşir; P1’in koordinatları kaydedilmiştir.
- P2’ye elle yaklaş, tekrar NC Start. Aynı işlemi P3 ve P4 için tekrarla.
- Bütün “Px Stored” tuşları aktifleştiğinde “Hesaplama” tuşu görünür. Ona bastığında köşe koordinatı (P0) ve ofset hesaplanır.
Sonuçta ne elde edersin?
G17 düzleminde bir köşe ölçtüğünde kontrol şunları bulur:
- İki doğrunun kesişme noktasından X ve Y sıfır ofseti,
- Parça koordinat sisteminin Z ekseni etrafındaki açısal sapması,
- Değerler seçtiğin sıfır ofseti tablosuna (örneğin G54) yazılır.
Seçtiğin ofset o anda zaten aktifse (örneğin G54 yanıyorsa) değerler anında geçerli olur.
Ne zaman JOG’da, ne zaman otomatik modda ölçmeli?
| Durum | Yöntem | Neden |
|---|---|---|
| Tek parça işleyeceksin (kalıp işi) | JOG modunda ölçüm | Her parça farklı bağlanır; program yazmaya değmez. Operatör kontrolünde, yarı otomatik. |
| Aynı bağlamada birkaç benzer parça | Otomatik modda ölçüm çevrimleri | Ölçüm program içine yazılır, her parçada kendiliğinden çalışır. Yaklaşık bir sıfır noktası önceden ayarlanmış olmalıdır. |
| Üretim sırasında tolerans takibi | Otomatik modda ölçüm | Ölçüm sonucuna göre sıfır ofseti veya takım ofseti düzeltilebilir. |
Otomatik moddaki ölçüm çevrimleriyle üç farklı sonuç seçilebilir: sadece parça boyutunun ölçülmesi, parça sıfır ofsetinin düzeltilmesi, ya da takım ofsetinin düzeltilmesi. Hangisinin seçileceği çevrimin parametresidir.
Sıfır ofsetini programdan çağırmak ve değiştirmek
Program içinde ofseti çağırmak basittir:
Program içinden ofset değeri yazmak da mümkündür. Kaba ofset CTRANS, hassas ofset CFINE ile yazılır ve hedef $P_UIFR[<n>] dizisidir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir davranış var:
$P_UIFR[<n>]‘ye yazdığın değer veri deposuna gider; kanalda hemen geçerli olmaz. Geçerli olması için G500 veya G54…G57 / G505…G599 komutlarından biriyle yeniden çağrılması (ya da kanal reset’i) gerekir. Bunu bilmeden yazan biri “değeri değiştirdim ama makine eskisiyle çalışıyor” durumuyla karşılaşır — ve o esnada takım parçanın içindeyse sonuç kötü olur.Bu sebeple sıfır ofsetini program içinden değiştirmek ileri seviye bir iştir. Yeni başlıyorsan ofsetleri panelden gir; programdan yazma işini alt program ve pallet uygulamaları öğrenildikten sonraya bırak.
Sık yapılan hatalar
Referansa göndermeden sıfırlamaya başlamak
Eksenler referanslanmadan makine koordinatı güvenilir değildir. Aldığın sıfır tutmaz.
Takım yarıçapını hesaba katmamak
Dokundurma yönteminde en pahalı hata. Çapın yarısı kadar kayarsın.
Takım uzunlukları girilmeden Z sıfırı almak
Z ofseti takım uzunluğuyla birlikte çalışır. Sıra: önce takım ölçme, sonra parça sıfırı.
Ölçtüğün ofsetle çalıştığın ofsetin farklı olması
Çevrimde G55’e yazıp programda G54 çağırırsan makine eski değerle çalışır. Ölçüm ekranındaki ofset numarasını programdakiyle karşılaştır.
Köşe ölçtükten sonra Z’yi unutmak
Köşe ölçme XY ve açı verir; Z ayrı bir kenar ölçme ister.
Kalibre edilmemiş probla ölçmek
Prob ucu kalibre edilmemişse bütün ölçümler sistematik olarak kayar. Prob değiştirildiğinde veya darbe aldığında yeniden kalibre edilmelidir.
Hassas ofsete asıl değeri yazmak
Hassas sütun düzeltme içindir. Asıl sıfırlama değerini oraya yazarsan ilk düzeltmede karışıklık başlar.
Sıfırladıktan sonra doğrulamadan işlemeye başlamak
Sıfırı aldıktan sonra takımı parça sıfırının üstüne gönder ve ekrandaki parça koordinatının X0 Y0 olduğunu gözünle gör.
Sık sorulan sorular
SINUMERIK’te kaç tane sıfır ofseti kullanabilirim?
Komut olarak G54–G57 ve G505–G599, yani teorik olarak 99 ayarlanabilir ofset vardır. Tezgâhında kaç tanesinin tanımlı olduğu makine datasına bağlıdır; ekranındaki listeye bakarak görürsün.
G54 ile G505 arasında ne fark var?
İşlev olarak fark yoktur; ikisi de ayarlanabilir sıfır ofsetidir. Sadece numaralandırma farklıdır: G54→1, G55→2, G56→3, G57→4, G505→5, G506→6 diye devam eder.
Parçayı tablaya tam paralel bağlayamadım, ne yapmalıyım?
Ölçüm probun varsa köşe ölçme çevrimini kullan: kontrol Z ekseni etrafındaki açısal sapmayı hesaplayıp ofsete yazar, parçayı fiziksel olarak hizalamana gerek kalmaz. Probun yoksa komparatörle hizalamak zorundasın.
Sıfırı aldım ama parça 5 mm kaymış çıktı, sebebi ne olabilir?
Neredeyse her zaman takım yarıçapıdır. Ø10 takımla dokunup yarıçapı düşmediysen tam olarak 5 mm kayarsın.
Sıfır ofsetini nasıl iptal ederim?
G500 bütün ayarlanabilir sıfır ofsetlerini devre dışı bırakır. Program sonunda veya güvenli konuma giderken kullanılır.
Ölçüm çevrimi kullanmadan da olur mu?
Olur — dokundurma yöntemi hâlâ yaygın ve geçerlidir. Ölçüm çevrimi hız, tekrarlanabilirlik ve açısal sapma hesabı kazandırır; olmadan da doğru sıfır alınır, sadece daha uzun sürer ve operatöre daha çok bağlıdır.
Kaynaklar
- Siemens AG — SINUMERIK 840D sl / 828D Job Planning, Programming Manual, 01/2015, doküman no 6FC5398-2BP40-5BA2: Bölüm 6.2 Frame’lere değer atama (G500/G54…G57/G505…G599 ile
$P_UIFReşleşme tablosu, s.271–272), Bölüm 6.3 Kaba ve hassas ofset — CTRANS, CFINE ve MD18600 (s.278) - Siemens AG — SINUMERIK İleri Seviye CNC Kullanım & Programlama, 05/2010: Bölüm 2.1 Parça ve takımların ayarlanması/ölçülmesi, 2.2 JOG modunda iş parçasının ayarlanması (ön koşullar, ölçüm çevrimi listesi), 2.3 Döner tablası olmayan tezgâhta parçanın ayarlanması (köşe ölçme adımları, P1–P4, sonuçların G54 tablosuna aktarılması), 2.5 JOG modunda takımların ölçülmesi
