Komple Resim ve Detay Resmi Nedir? | Teknik Resim 11. Ders

Bir makına tek bir parçadan oluşmaz. Onlarca parça bir araya gelir, birbirine oturur, birlikte çalışır. Bu yüzden teknik resimde iki farklı resim türü kullanılır: parçaların bir arada nasıl durduğunu gösteren komple (montaj) resmi ve her parçanın tek başına nasıl üretileceğini anlatan detay (parça) resmi.

İkisi birbirinin yerine geçmez. Komple resimden bir parça üretemezsin; detay resminden de parçanın nereye takılacağını anlayamazsın. Bu derste ikisinin de kurallarını öğreneceksin.

Komple (montaj) resmi nedir?

Komple resim, bir makınanın veya grubun tüm parçalarını montajı yapılmış halde gösterir. Amacı parça üretmek değil, parçaların birbirine göre konumunu ve çalışma ilişkisini anlatmaktır.

Parçaların iç yapısı görünsün diye genellikle kesit alınarak çizilir.
Her parçaya bir pozisyon numarası verilir.
Yalnızca montaj için gerekli ölçüler yazılır: bağlantı ara ölçüleri, toplam gabari ölçüsü, oturma çapları ve alıştırmalar.
Parçaların üretim ölçüleri, toleransları ve yüzey işaretleri komple resme yazılmaz.
Resmin yanında mutlaka bir parça listesi bulunur.

Şekil 11.1 — Bir yatak grubunun komple (montaj) resmi. Her parça bir pozisyon numarası taşır.

Pozisyon numarası (balon) kuralları

Numara, ince bir kılavuz çizgisiyle parçaya bağlanır; çizginin parçaya değen ucuna kalın bir nokta konur.
Numara, resmin dışında bir daire (balon) içine yazılır; rakam ölçü rakamlarından daha büyüktür.
Kılavuz çizgileri birbirini kesmez; yatay veya düşey çizilmez, eğik çizilir.
Balonlar resmin çevresinde düzgün bir sıra halinde (yatay ya da düşey hizada) dizilir.
Aynı parçadan birden fazla varsa hepsine tek numara verilir, adedi listede yazılır.
Numaralar montaj sırasına veya önem sırasına göre, genellikle ana gövdeden başlayarak verilir.

Montaj kesitinde taranmayan parçalar. Boyuna (eksenleri boyunca) kesilen şu parçalar kesilmiş gibi gösterilmez ve taranmaz: miller, cıvata ve somunlar, rondelalar, pimler, perçinler, kamalar, mil kavramaları, rulman bilyeleri ve makaraları, kollar ve dolu kesitli kol/parmaklar. Bunların kesiti alınması resme hiçbir bilgi katmaz, aksine okumayı zorlaştırır. Ancak aynı parçalar enine kesildiğinde normal şekilde taranır.

Komşu parçaların taranması

Birbirine değen iki parça ters yönde taranır (biri sağa, diğeri sola eğik).
Üçüncü bir parça da varsa, tarama aralığı değiştirilir veya tarama açısı 30° / 60° yapılır.
Aynı parçanın bütün kesit alanları aynı yönde ve aynı aralıkta taranır — başka bir görünüşte bile.
Kalınlığı 2 mm’den ince parçalar (sac, conta) taranmaz, tamamen dolu (siyah) gösterilir; iki ince parça yan yanaysa aralarında küçük bir boşluk bırakılır.

Parça listesi ve antet

Parça listesi, komple resimdeki pozisyon numaralarının karşılığını veren tablodur. Antetin hemen üstüne, kağıdın sağ alt köşesine yerleştirilir ve alttan yukarı doğru doldurulur — yani 1 numara en altta, sonuncu numara en üsttedir. Başlık satırı listenin en altında, antetin hemen üzerinde yer alır.

Şekil 11.2 — Parça listesi antetin üzerinde yer alır ve alttan yukarı doldurulur.

Parça listesinde en az şu sütunlar bulunur:

Sütun	İçeriği
Poz. No	Komple resimdeki balon numarasıyla aynı
Parça adı	Gövde, mil, burç, kapak… (standart parçada norm adı)
Adet	O parçadan kaç tane kullanıldığı
Malzeme	C45, S235JR, GG25, CuSn8, Al…
Ölçü / Norm	Ham ölçü ya da standart numarası (örn. TS EN ISO 4762)
Açıklama	Isıl işlem, kaplama, resim numarası gibi notlar

Standart parçaların detay resmi çizilmez. Cıvata, somun, rondela, segman, pim, kama, rulman gibi piyasadan hazır alınan parçalar komple resimde çizilir ve numaralandırılır, ama ayrı bir detay resmi yapılmaz. Bunlar için parça listesine norm numarası ve ölçüsü yazılması yeterlidir: “Cıvata M8×30 — TS EN ISO 4762” gibi.

Detay (parça) resmi nedir?

Detay resmi, tek bir parçanın üretilebilmesi için gereken tüm bilgiyi taşıyan resimdir. Tezgah başındaki kişi başka hiçbir belgeye bakmadan parçayı yapabilmelidir. Bu yüzden detay resminde eksik bilgi olmaz.

Her parça için ayrı bir sayfa kullanılır (küçük parçalarda aynı sayfada gruplanabilir, ama her birinin kendi anteti/alanı olur).
Parçayı tanımlamaya yetecek en az sayıda görünüş çizilir; gerekiyorsa kesit alınır.
Bütün ölçüler yazılır; hiçbir ölçü “hesaplanır” diye bırakılmaz.
Gereken yerlere boyut toleransları (8. ders) ve şekil-konum toleransları (9. ders) işlenir.
Yüzey pürüzlülüğü işaretleri (7. ders) ilgili yüzeylere konur.
Antette malzeme, adet, ölçek, izdüşüm yöntemi, resim numarası, çizen ve tarih bulunur.
Isıl işlem, kaplama, kırılmamış köşe yarıçapı gibi genel notlar antetin yanına yazılır.

Şekil 11.3 — Komple resimdeki 3 numaralı burçun detay resmi: tüm ölçüler, toleranslar ve yüzey işaretleri üzerindedir.

Komple resim ile detay resmi arasındaki farklar

	Komple (montaj) resmi	Detay (parça) resmi
Amacı	Parçaların bir arada duruşunu göstermek	Tek parçayı üretmek
Kapsamı	Tüm parçalar	Tek parça
Ölçüler	Sadece montaj ölçüleri	Bütün üretim ölçüleri
Toleranslar	Yalnız alıştırma (geçme) gösterimi	Boyut + şekil + konum toleransları
Yüzey işaretleri	Yok	Var
Pozisyon numarası	Var	Yok (antette poz. no yazılır)
Parça listesi	Var	Yok
Kesit	Çoğunlukla alınır	Gerekirse alınır

Resim numaralandırma düzeni

Bir grubun komple resmi ile detay resimleri birbirine numara üzerinden bağlanır. Yaygın düzen şöyledir: komple resim 10-00, o gruba ait detay resimleri 10-01, 10-02, 10-03… şeklinde numaralanır. Böylece elindeki bir detay resminden hangi montaja ait olduğunu, komple resimden de hangi detay resimlerini arayacağını anlarsın.

Kendini test et

Komple resimde neden bütün ölçüler yazılmaz?
Çünkü amacı parça üretmek değildir. Üretim ölçüleri detay resimlerindedir; komple resme yalnız montaj için gereken ölçüler yazılır. Aksi halde resim okunamaz hale gelir.
Parça listesi neden alttan yukarı doldurulur?
Liste antetin hemen üzerindedir ve büyüyerek yukarı doğru genişler. Böylece yeni parça eklendiğinde antetin yerini değiştirmek gerekmez.
Kesitte mil neden taranmamış?
Mil, cıvata, pim, kama, perçin gibi dolu parçalar boyuna kesitte taranmaz. Bunların içi zaten doludur; taramak resme bilgi katmaz, karışıklık yaratır.
İki komşu parça aynı yönde taranırsa ne olur?
Sınırları kaybolur, tek parça gibi görünürler. Bu yüzden komşu parçalar ters yönde ya da farklı aralıkta taranır.
Cıvatanın detay resmi neden çizilmez?
Standart (norm) parçadır, hazır satın alınır. Parça listesine ölçüsü ve standart numarası yazılması yeterlidir.
Detay resminde “bu ölçü diğerlerinden çıkarılır” denebilir mi?
Hayır. Tezgah başındaki kişi hesap yapmak zorunda bırakılmaz; hata kaynağı olur. Her gerekli ölçü açıkça yazılır.
Elinde 12-03 numaralı bir detay resmi var. Montajı hangi resimdedir?
12-00 numaralı komple resimde.

Sonraki ders. Buraya kadar teknik resmin bütün temel konularını gördük: çizgiler, izdüşüm, kesit, ölçülendirme, yüzey, tolerans, perspektif ve montaj. 12. derste bu bilgileri tek bir yerde birleştirip eline gelen bir resmi adım adım okuma alışkanlığını kuracağız.