CNC İşleme Formülleri, Hız Çizelgeleri ve SSS: Çözümlü Örneklerle Başvuru Rehberi
Tornalama, diş açma, frezeleme ve delik delme için devir, ilerleme, talaş kaldırma ve güç formülleri; yüzey pürüzlülüğü, tolerans ve hız çizelgeleri; çözümlü örnekler ve SSS ile Mentor CNC başvuru rehberi.
Bu Mentor CNC başvuru rehberi, en sık kullanılan CNC işleme formüllerini çözümlü örneklerle bir araya getirir. Malzemeye göre takım ve parametre seçimi için Kesici Takım Seçimi ve Delik İşleme Kesme Parametreleri rehberlerini de inceleyebilirsiniz.
Bölüm 1: Tornalama Formülleri ve Çözümlü Örnekler
- Örnek 1 (P3 çelik): Vc 200, D 50 → n = 200000/(π×50) = 1273 dev/dk.
- Örnek 2 (alüminyum): Vc 500, D 80 → n = 500000/(π×80) ≈ 2000 dev/dk.
- Örnek 3 (titanyum): Vc 60, D 30 → n = 60000/(π×30) ≈ 640 dev/dk.
- Çelik: n 1273, f 0,15 → Vf = 191 mm/dk.
- Paslanmaz: n 800, f 0,10 → Vf = 80 mm/dk (yavaş ama güvenli).
- Alüminyum: n 2000, f 0,30 → Vf = 600 mm/dk.
- Hızlı çelik: 300 × 3 × 0,2 = 180 cm³/dk.
- Hassas çelik: 180 × 1 × 0,1 = 18 cm³/dk.
- Alüminyum (maks. verim): 500 × 4 × 0,3 = 600 cm³/dk.
Bölüm 2: Diş Açma (Threading) Formülleri
- M10 × 1,5: Vf 100 mm/dk, P 1,5 → n = 100/1,5 ≈ 67 dev/dk.
- M16 × 2,0: Vf 200, P 2,0 → n = 100 dev/dk.
- M8 × 1,25: Vf 80, P 1,25 → n = 64 dev/dk.
Pratikte devir genellikle çap ve kesme hızından seçilir (n = Vc×1000/πD); ilerleme hızı ise Vf = P × n olarak otomatik oluşur. Diş açma hassastır; titreşim kontrolü esastır.
Bölüm 3: Frezeleme Formülleri ve Örnekler
- Kontrol: Ø20 freze, 500 dev/dk → Vc = 20×π×500/1000 = 31 m/dk — P3 çelik için (180–240) çok düşük; deviri ≈ 3000’e çıkarın.
- Alüminyum: Ø16 freze, Vc 400 → n = 400000/(π×16) ≈ 8000 dev/dk.
- 4 ağızlı (çelik): 0,1 × 500 × 4 = 200 mm/dk.
- 3 ağızlı (paslanmaz): 0,08 × 300 × 3 = 72 mm/dk.
- Açık frezeleme: (5 × 20 × 300)/1000 = 30 cm³/dk (hızlı ve verimli).
- Dar/ince frezeleme: (2 × 5 × 100)/1000 = 1 cm³/dk (hassas, kontrollü).
Bölüm 4: Delik Delme Formülleri
- Çelik Ø6, Vc 150: n = 150000/(π×6) ≈ 8000 dev/dk.
- Alüminyum Ø12, Vc 300: n ≈ 8000 dev/dk.
- Paslanmaz Ø8, Vc 70: n ≈ 2800 dev/dk (yavaş ama paslanmazda normal).
- Standart: f 0,15 × n 8000 = 1200 mm/dk. Hassas: f 0,08 × n 6000 = 480 mm/dk.
Bölüm 5: Yüzey Pürüzlülüğü (Ra)
| İlerleme f | Tipik Ra | Sınıf |
|---|---|---|
| 0,30 mm/dev | 3–4 µm | Kaba |
| 0,15 mm/dev | 1–2 µm | Orta (H7–H8) |
| 0,08 mm/dev | 0,5–1 µm | Hassas |
Bölüm 6: Delik/Çap Toleransları (ISO 286 – IT)
| Boyut (mm) | IT6 | IT7 | IT8 | IT9 | IT10 | IT11 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3–6 | 8 | 12 | 18 | 30 | 48 | 75 |
| 6–10 | 9 | 15 | 22 | 36 | 58 | 90 |
| 10–18 | 11 | 18 | 27 | 43 | 70 | 110 |
| 18–30 | 13 | 21 | 33 | 52 | 84 | 130 |
| 30–50 | 16 | 25 | 39 | 62 | 100 | 160 |
Pratik: H7 normal üretim; H8–H9 geniş tolerans; H5–H6 hassas işlemeler. Not: Kaynak metindeki tabloda küçük boyut/sıkı sınıf değerleri hatalıydı; yukarıdaki değerler ISO 286’ya göre düzeltilmiştir.
Bölüm 7: Tornalama Hız Referans Çizelgesi
| İşlem | P1 Çelik | P3 Çelik | M Paslanmaz | K Dökme | N Alüminyum | S Titanyum |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Dış tornalama | 280–350 | 200–240 | 100–150 | 150–200 | 400–600 | 50–80 |
| İç tornalama | 250–300 | 180–200 | 80–120 | 120–150 | 350–500 | 40–70 |
| Diş açma | 120–160 | 100–120 | 50–70 | 100–140 | 250–350 | 30–50 |
| Alınlama (facing) | 200–280 | 150–200 | 80–120 | 120–180 | 400–550 | 40–70 |
Bölüm 8: Frezeleme Hız Referans Çizelgesi
| İşlem | P1 Çelik | P3 Çelik | M Paslanmaz | K Dökme | N Alüminyum |
|---|---|---|---|---|---|
| Dış kesim | 250–350 | 180–240 | 80–120 | 120–180 | 350–500 |
| İç kesim | 200–280 | 150–180 | 60–100 | 100–150 | 300–400 |
| Yumuşak kesim | 150–200 | 100–150 | 50–80 | 80–120 | 200–300 |
| Parmak freze | 200–280 | 120–160 | 70–100 | 100–150 | 300–400 |
Bölüm 9: Delik Delme Referans Çizelgesi
| Malzeme | Vc (m/dk) | İlerleme (mm/dev) | Matkap Çapı | Not |
|---|---|---|---|---|
| P1–P2 Çelik | 150–200 | 0,15–0,25 | 1–20 mm | Pilot delik açın |
| P3 Çelik | 120–150 | 0,12–0,20 | 1–20 mm | Soğutma şart |
| M Paslanmaz | 60–80 | 0,10–0,15 | 1–15 mm | Çok yavaş |
| K Dökme | 100–150 | 0,15–0,20 | 1–20 mm | Kuru işlenebilir |
| N Alüminyum | 250–350 | 0,20–0,35 | 2–20 mm | Yüksek hız |
Bölüm 10: Sık Sorulan Sorular (SSS)
Tornalama
S: P3 çeliği işlerken takımım 20 dakikada yıpranıyor.
C: Kesme hızını ≈%15 düşürün, soğutma sıvısını kontrol edin, gerekirse daha dayanıklı kaliteye (ör. seramik/sermet) geçin.
S: Dış çapta ölçü sapması (≈0,1 mm) var.
C: Titreşim vardır. Parça bağlama güvenliğini, tutucu sıkılığını ve takım çıkıklığını (kısaltın) kontrol edin; hızı düşürün.
S: İç tornalamada takım kırılıyor.
C: Takım çıkıklığını kısaltın, hızı ≈%20 ve ilerlemeyi azaltın; bu işlemde titreşim riski en yüksektir, ciddiye alın.
Diş Açma
S: Diş açarken tırlama (chatter) oluşuyor.
C: Devri azaltın; ilerlemenin hatveyle (P) tam senkron olduğunu doğrulayın; bağlama/tezgâh sağlığıyla titreşimi düşürün.
S: Diş ölçüsü tutmuyor.
C: Tezgâhın diş açma/senkron mekanizmasını, hatve (P) ayarını ve çapı (komparatörle) kontrol edin.
Frezeleme & Delik Delme
S: Freze yüzeyi pürüzlü/mat.
C: Ağız başına ilerlemeyi (fz) düşürün, takım keskinliğini kontrol edin, titreşimi azaltmak için kesme hızını dengeleyin.
S: Delik sapıyor / eğri gidiyor.
C: Pilot delik açın, matkabı dik ve merkezli tutun, parça bağlamasını ve matkap ucunun simetrisini kontrol edin.
Genel
- Soğutma ne zaman şart? Çelik (P2+), paslanmaz ve titanyumda zorunlu; dökme demir ve alüminyumda isteğe bağlı.
- Parametreleri nasıl test ederim? Düşük hızla başlayın (tablo değerinin ≈%70’i), 1–2 dk işleyip gözlemleyin, kademeli artırın. Kolay kesiyor → +%20; tıkanıyor → −%20; kırılıyor → −%30; yüzey pürüzlü → ilerlemeyi düşür.
- Talaş kontrol edilmezse? Uzun/sarılı talaş takıma dolanır, titreşim ve kırılma artar, parça ve operatör risk altına girer; talaş kırıcı geometri kullanın.
- Mentor CNC parametreleri ne zaman değiştirilmeli? Makine gücü yetersizse, titreşim varsa, takım erken yıpranıyorsa, yüzey kalitesi kabul edilmiyorsa veya talaş kontrol sorunu varsa. Her şey iyiyse düşürmeyin — verimi azaltırsınız.
Bölüm 11: Ayar Kontrol Listesi
Sonuç
Bu formüller ve çizelgeler, doğru devir, ilerleme, talaş kaldırma ve güç değerlerini hızla hesaplamanız için bir başvuru kaynağıdır. Değerleri her zaman kendi malzeme ve tezgâh koşullarınıza göre doğrulayın. Malzemeye göre takım seçimi için Kesici Takım Seçimi Rehberi’ni, diğer talalı imalat rehberleri için Kesici Takımlar kategorisini inceleyin.
