Bu derste Mitsubishi M70/M700 kontrol ünitesine sahip bir dik işleme merkezinde referans takım yöntemiyle takım sıfırlama ve birden fazla takımın T-OFS sayfası üzerinden sıfırlanması işlemini adım adım öğreniyoruz. Önceki derslerde program yönetimini, programı güvenli çalıştırmayı ve yarıda kalan programı yeniden başlatmayı görmüştük. Bu ders ise işleme öncesi hazırlığın en kritik aşamalarından birine, takımların Z eksenindeki boy ilişkisinin kontrol ünitesine doğru tanıtılmasına odaklanır.
Takım sıfırlama hatası, çarpma ve parça iskartasının en sık nedenlerinden biridir. Bu nedenle bu dersteki adımları sırayla ve dikkatle uygulamanız önemlidir.
1. Takım sıfırlama nedir ve neden yapılır?
CNC işleme merkezinde her takımın boyu birbirinden farklıdır. Kontrol ünitesi, programda yazılan Z değerlerini doğru derinliğe taşıyabilmek için her takımın boyunu veya takımlar arasındaki boy farkını bilmek zorundadır.
Takım sıfırlama; takımın parça yüzeyine göre Z eksenindeki konumunun kontrol ünitesine tanıtılması işlemidir. Bu işlem doğru yapılmadığında iki tipik sonuç ortaya çıkar: takım parçaya beklenenden derin dalar ve çarpma yaşanır, ya da takım parçaya hiç değmeden havada işlem yapar.
2. Bu derste kullanılan yöntem: referans takım ve RELATIVE ekranı
M70/M700 üzerinde takım ve parça sıfırlama birden fazla yöntemle yapılabilir. Bu derste sahada yaygın kullanılan referans takım yöntemini anlatıyoruz. Yöntemin mantığı şudur:
- Takımlardan biri referans takım olarak seçilir.
- Referans takım parça yüzeyine dokundurulur ve bu nokta RELATIVE (bağıl konum) ekranında Z için sıfır kabul edilir.
- İş parçası Z sıfırı, EASYSETTING ile referans takıma göre yazılır.
- Diğer takımların referans takıma göre boy farkı, RELATIVE ekranından okunarak T-OFS sayfasına girilir.
Bu yöntemde ölçülen değer takımın mutlak boyu değil, referans takıma göre boy farkıdır. Bu ayrımı bilmek, T-OFS sayfasındaki değerleri doğru yorumlamak için önemlidir.
3. Başlamadan önce hazırlık ve güvenlik
Sıfırlama işlemine başlamadan önce şunları kontrol edin:
- İş parçası bağlama düzeneğine (mengene, pabuç, fikstür) sağlam bağlanmış olmalıdır.
- Dokundurma yapılacak yüzey temiz olmalı; talaş, çapak ve soğutma sıvısı birikintisi bulunmamalıdır.
- Eksen hareketleri el çarkı (handle) modunda ve düşük çarpanla (x10 veya x1) yapılmalıdır.
- Takım dönmüyorken yüzeye yaklaşırken son mesafede mutlaka en düşük çarpan kullanılmalıdır.
Takımı yüzeye dokundurma sırasında hızlı ilerleme (rapid) kesinlikle kullanılmamalıdır.
4. Referans takımın seçilmesi
Referans takım, diğer bütün takımların boy farkının kendisine göre ölçüleceği takımdır. Uygulamada genellikle magazinde sürekli duran, boyu değişmeyen bir takım referans olarak seçilir. Referans takım seçerken şunlara dikkat edin:
- Sık aşınan veya sık değiştirilen bir takım referans yapılmamalıdır.
- Referans takım değiştirilirse tüm takımların boy farkları yeniden alınmalıdır.
5. Referans takımı iş parçası yüzeyine dokundurma
Referans takım iş miline çağrılır ve el çarkı ile takım, iş parçasının bitmiş kabul edilen üst yüzeyine yavaşça dokundurulur.
Dokunma hassasiyetini artırmak için kağıt yöntemi kullanılabilir: yüzeye ince bir kağıt konur ve takım, kağıt hafif sürtünmeyle hareket edene kadar indirilir. Daha hassas işler için Z ekseni ayar saati veya takım boyu ölçme probu tercih edilmelidir.
6. SETUP → CNT SET: RELATIVE POSN ekranını açma
Panelde SETUP düğmesine basılır ve ekran altındaki menüden CNT SET seçeneği seçilir. Karşınıza RELATIVE POSN. (bağıl konum) ekranı gelir. Bu ekran, eksenlerin seçilen bir noktaya göre bağıl konumunu gösterir ve istenildiğinde her eksen için ayrı ayrı sıfırlanabilir.
7. RELATIVE Z değerini sıfırlama
RELATIVE POSN. ekranında imleç ile Z eksenine gelinir, 0 yazılıp INPUT tuşuna basılır. Bu andan itibaren referans takımın parça yüzeyine dokunduğu nokta, RELATIVE ekranında Z=0 olarak kabul edilir. Bundan sonraki tüm boy farkı okumaları bu noktaya göre yapılacaktır.
8. SETUP → COORD: EASYSETTING ile Z sıfırının yazılması
SETUP düğmesine basılır, ekran altından COORD seçeneği seçilir ve EASYSETTING fonksiyonu ile Z ekseni sıfırlanır.
EASYSETTING, bulunulan konumu seçili iş parçası koordinat sistemine (örneğin G54) tek işlemle yazmayı sağlayan pratik bir fonksiyondur. Bu adımla birlikte, referans takımın dokunduğu yüzey iş parçası koordinat sisteminde Z0 olarak tanımlanmış olur.
Ekran görünümü ve EASYSETTING adımlarının ayrıntısı, kontrol ünitesi sürümüne ve makine üreticisinin panel düzenine göre küçük farklılıklar gösterebilir. Tereddüt durumunda makinenin kendi kullanım kılavuzuna başvurun.
9. Tek takımla çalışıyorsanız: kontrol ve deneme
Programınız tek takımla çalışıyorsa sıfırlama bu noktada tamamlanmıştır. Yine de işleme başlamadan önce:
- COORD ekranında Z değerinin beklediğiniz değerde yazıldığını kontrol edin.
- Takımı güvenli yüksekliğe çekin.
- Programı önce grafik kontrol (CHECK) ile, ardından tek blok ve düşük ilerleme ile deneyin.
10. Çoklu takım sıfırlamanın mantığı
Gerçek işlerde tek programda birden fazla takım kullanılır: kaba freze, parmak freze, matkap, kılavuz gibi. Her takımın boyu farklı olduğundan, referans takıma göre boy farkları kontrol ünitesine tanıtılmalıdır.
Mantık şudur: referans takım yüzeye dokunduğunda RELATIVE Z=0 yapılmıştı. Başka bir takım aynı yüzeye dokundurulduğunda RELATIVE ekranında okunan Z değeri, o takımın referans takıma göre boy farkıdır. Bu değer T-OFS sayfasında ilgili takım numarasının karşısına girilir.
11. İkinci takımı çağırma (MDI ile takım değiştirme)
MDI moduna geçilir, MDI ekranına takım değiştirme komutu yazılır (örnek: M06 T2), INPUT ile satır onaylanır ve START ile komut çalıştırılır.
Not: Bazı makinelerde takım değiştirme satırı T2 M06 sırasıyla yazılır. Aynı satırdaki T ve M06 komutlarının işlenme sırası makine üreticisinin PLC yapısına bağlıdır. Kendi tezgahınızda hangi formatın geçerli olduğunu makine kullanım kılavuzundan kontrol edin.
12. Takımı yüzeye dokundurma ve RELATIVE Z değerini not alma
Yeni takım, referans takımın dokundurulduğu aynı yüzeye el çarkı ile yavaşça dokundurulur ve CNT SET ekranındaki RELATIVE bölümünde görülen Z değeri not alınır.
Bu değer pozitif veya negatif olabilir. Takım referans takımdan uzunsa fark bir yönde, kısaysa diğer yönde okunur. Değeri işaretiyle birlikte, olduğu gibi not alın; işareti değiştirmeyin.
13. T-OFS sayfasına boy farkını girme
SETUP düğmesine basılır, ekran altından T-OFS (takım telafisi) sayfası açılır ve not alınan Z değeri, ilgili takım numarasının karşısına girilir.
Aynı işlem programda kullanılacak diğer tüm takımlar için tekrarlanır: takımı çağır, yüzeye dokundur, RELATIVE Z değerini oku, T-OFS sayfasına gir.
T-OFS sayfasının sütun düzeni (boy, aşınma, yarıçap) makinedeki takım telafi belleği tipine göre değişebilir. Boy farkı değerinin boy (length/geometry) sütununa girildiğinden emin olun.
14. Kritik kural: referans takım T-OFS sayfasında 0 görünmelidir
Referans takımın T-OFS sayfasındaki boy değeri 0 olmalıdır. Çünkü iş parçası Z sıfırı zaten referans takıma göre yazılmıştır. Referans takıma ayrıca bir boy değeri girilirse, telafi iki kez uygulanır ve takım parçaya boy değeri kadar yanlış konumda hareket eder. Bu, bu yöntemde yapılan en tehlikeli hatadır.
15. Girilen değerlerin kontrolü ve güvenli ilk çalıştırma
Tüm takımlar sıfırlandıktan sonra işe başlamadan önce şu kontrolleri yapın:
- T-OFS sayfasında her takımın değerini not aldığınız listeyle karşılaştırın.
- Referans takımın değerinin 0 olduğunu bir kez daha kontrol edin.
- Her takım için MDI ile takımı çağırıp güvenli yükseklikte Z hareketi vererek ekrandaki kalan mesafeyi izleyin.
- Programı önce grafik kontrolde (CHECK), ardından tek blok modunda ve düşük ilerleme (feed override) ile çalıştırın.
- İlk parçada kritik derinlikleri kumpas veya mikrometre ile ölçerek doğrulayın.
16. Sık yapılan hatalar
- Referans takımın T-OFS değerinin 0 bırakılmaması.
- RELATIVE Z sıfırlanmadan diğer takımların dokundurulması.
- Boy farkının işaretinin (+/−) ters girilmesi.
- Farklı takımların farklı yüzeylere dokundurulması; tüm takımlar aynı referans yüzeye dokundurulmalıdır.
- Dokundurma yüzeyinde talaş veya çapak bulunması.
- Değerin T-OFS sayfasında yanlış takım numarasına girilmesi.
- Aşınmış veya ucu kırık takımla dokundurma yapılması.
- Referans takım değiştirildiği halde diğer takımların boy farklarının güncellenmemesi.
17. Kısa uygulama sırası
- Referans takımı iş parçası yüzeyine dokundur.
- SETUP → CNT SET → RELATIVE POSN. ekranında Z eksenine gel, 0 INPUT.
- SETUP → COORD → EASYSETTING ile Z eksenini sıfırla.
- MDI ile sıradaki takımı çağır (örn. M06 T2 → INPUT → START).
- Takımı aynı yüzeye dokundur, RELATIVE Z değerini not al.
- SETUP → T-OFS sayfasında ilgili takım numarasına bu değeri gir.
- Diğer takımlar için 4–6 adımlarını tekrarla.
- Referans takımın T-OFS değerinin 0 olduğunu kontrol et.
- Grafik kontrol, tek blok ve düşük ilerleme ile güvenli deneme yap.
18. Ders özeti
Bu derste Mitsubishi M70/M700 kontrol ünitesinde referans takım yöntemiyle takım sıfırlamayı öğrendik. Referans takım parça yüzeyine dokundurulup CNT SET ekranında RELATIVE Z sıfırlandı, EASYSETTING ile iş parçası Z sıfırı yazıldı ve diğer takımların referans takıma göre boy farkları RELATIVE ekranından okunarak T-OFS sayfasına girildi. Yöntemin en kritik kuralı, referans takımın T-OFS sayfasında 0 olarak kalmasıdır. Bir sonraki derste görüşmek üzere.
