Mitsubishi M70/M700 Eğitimi 8. Ders: Programı Durdurma, İptal Etme ve Baştan Başlatma

Bu derste program çalışırken hangi durumda hangi durdurma yönteminin kullanılacağını öğreniyoruz: FEED HOLD ile geçici durdurma, SINGLE BLOCK duruşu, M00 ve M01 duruşları, RESET ile iptal, programı baştan başlatma ve hangi durumda kaldığı yerden, hangi durumda baştan devam edileceği.

1. Program neden durdurulur?

Program; takım/parça kontrolü, ölçü kontrolü, şüpheli hareket, talaş temizliği, takım aşınması, program hatası, alarm, elektrik kesilmesi veya acil durum nedeniyle durdurulabilir. Her duruşta aynı tuş kullanılmaz. En önemli ayrım: geçici durdurma → FEED HOLD, programı iptal etme → RESET, acil tehlike → EMERGENCY STOP.

2. FEED HOLD ile geçici durdurma

FEED HOLD programı geçici olarak durdurmak için kullanılır. Genel işlem: program çalışırken FEED HOLD e basın → eksenlerin durmasını bekleyin → programın aktif kaldığını kontrol edin → sorun yoksa CYCLE START ile devam edin. Mitsubishi el kitabında Feed Hold aktif olduğunda programın durduğu ve CYCLE START ile devam ettirilebildiği belirtilir. FEED HOLD sırasında: program iptal olmaz, imleç mevcut blok çevresinde kalır, mod değiştirilmemeli, eksenler elle hareket ettirilmemeli, RESET verilmemelidir. Eksenler elle hareket ettirilirse kaldığı yerden devam etmek güvenli olmayabilir.

3. SINGLE BLOCK duruşu

SINGLE BLOCK açıkken program her satır sonunda durur; her satırdan sonra CYCLE START verilerek bir sonraki satıra geçilir. Bu duruş bir alarm değildir. Mitsubishi el kitabında Single Block açıkken programın blok sonunda durduğu ve tekrar CYCLE START verilerek devam ettiği açıklanır.

N10 G21;
N20 G54;
N30 T1 M6;
N40 S1500 M3;

4. M00 program duruşu

M00, program içine yazılan zorunlu durdurma komutudur (örn. N50 M00;). Program bu satıra geldiğinde durur; kullanım amacı: parçayı kontrol etmek, talaş temizlemek, manuel bir işlem yapmak, takım/parça konumunu görmek. Devam etmek için: gerekli kontrolü yapın, kapının kapalı olduğunu doğrulayın, alarm olmadığını kontrol edin ve CYCLE START verin. M00 çalıştığında Optional Stop anahtarının açık/kapalı olması önemli değildir.

5. M01 program duruşu

M01, isteğe bağlı durdurma komutudur (örn. N60 M01;). M01 yalnızca panelde OPTIONAL STOP anahtarı açıkken programı durdurur; anahtar kapalıyken program M01 satırını geçerek devam eder. M01 genellikle ilk parça kontrolünde, belirli operasyonlar arasında ve operatör kontrolü gerektiğinde kullanılır.

6. RESET ile programı iptal etme

RESET programı geçici durdurmaz; çoğu durumda program yürütmesini iptal eder. RESET sonrası: program başa dönebilir, mevcut blok konumu kaybolabilir, aktif modal komutların bir kısmı değişebilir ve doğrudan kaldığı yerden devam etmek mümkün olmayabilir. Mitsubishi el kitabında reset verildiğinde program yürütme konumunun program başına döndüğü ve programın baştan çalıştırılması gerektiği belirtilir. Bu nedenle yalnızca kontrol amacıyla durdurmak istiyorsanız FEED HOLD kullanın.

7. RESET sonrası hemen START verilmez

RESET sonrasında şunlar kontrol edilmelidir: iş mili durmuş mu, soğutma kapanmış mı, takım hangi konumda, program başa dönmüş mü, doğru program aktif mi, ekranda alarm var mı, takım ile iş parçası arasında güvenli mesafe var mı? RESET sonrasında doğrudan CYCLE START vermek tehlikeli olabilir.

8. Programı baştan başlatma

Genel sıra: (1) RESET ver. (2) Programın tamamen durduğunu kontrol et. (3) Doğru programı yeniden seç. (4) TOP SEARCH yap. (5) İmlecin program başına geldiğini kontrol et. (6) AUTO/MEMORY moduna geç. (7) Feed ve Rapid Override i düşür. (8) SINGLE BLOCK aç. (9) CYCLE START ver. Programın başındaki hazırlık komutlarının yeniden okunması önemlidir. Örneğin aşağıdaki program yalnızca N60 dan başlatılırsa G54 seçilmemiş, takım çağrılmamış, iş mili dönmüyor veya telafi komutları doğru olmayabilir; bu nedenle normal durumda program baştan çalıştırılır.

O1000
N10 G21 G17 G90;
N20 G40 G49 G80;
N30 G54;
N40 T1 M6;
N50 S1500 M3;
N60 G0 X0 Y0;

9. Kaldığı yerden devam edilebilen durumlar

Genellikle şu durumlarda CYCLE START ile devam edilebilir: FEED HOLD ile durdurulduysa, SINGLE BLOCK sonunda durduysa, M00 ile durduysa, M01 ile durduysa, mod kısa süreli değişti ama eksenler hareket ettirilmediyse. Mitsubishi el kitabında Feed Hold ve Single Block duruşlarında CYCLE START ile devam edilebildiği belirtilir.

10. Baştan başlatılması gereken durumlar

Genellikle şu durumlarda program baştan alınmalıdır: RESET verildiyse, yanlış program seçildiyse, program değiştirildiyse, takım veya koordinat bilgileri değiştirildiyse, eksenler elle farklı konuma taşındıysa, programın nerede kaldığı belli değilse, DNC bağlantısı kesildiyse veya program dosyası yeniden yüklendiyse. Programın ortasından rastgele başlatılması güvenli değildir.

11. Program Restart gereken durumlar

Şu durumlarda baştan çalıştırmak yerine Program Restart gerekebilir: elektrik kesildi, takım kırıldı, Emergency Stop kullanıldı, program yanlışlıkla resetlendi, operatör müdahalesiyle program yarıda kaldı veya uzun kalıp programı tekrar baştan çalıştırılmak istenmiyor. M70 Program Restart dokümanında bu durumlarda Type 1 veya Type 2 ile programın kaldığı yerden yeniden başlatılabileceği açıklanır. Bu konu ayrı derste (Ders 9) ayrıntılı işlenecektir.

12. Alarm oluştuğunda ne yapılır?

Program alarm nedeniyle durduysa: alarm numarasını ve mesajını okuyun, alarmın hangi blokta oluştuğunu kontrol edin, hemen RESET vermeyin, programın kaldığı satırı not edin, takım ve eksen konumlarını kontrol edin, alarm nedenini giderin ve devam mı, restart mı, baştan mı karar verin. Alarmı görmeden RESET vermek, programın nerede kaldığını belirlemeyi zorlaştırabilir.

13. Acil durdurma (EMERGENCY STOP)

EMERGENCY STOP yalnızca gerçek tehlike durumunda kullanılmalıdır: çarpışma riski, takımın parçaya yanlış yönde gitmesi, parçanın bağlamadan çıkması, iş mili/eksenlerde anormal hareket, operatör güvenliğinin tehlikeye girmesi. Emergency Stop sonrası program doğrudan devam ettirilmez; önce tehlike giderilir, eksen ve takım konumu kontrol edilir, makinenin yeniden hazır olması sağlanır ve programın baştan mı restart ile mi çalıştırılacağı belirlenir. Program Restart kaynağı, Emergency Stop nedeniyle yarıda kalan programların restart fonksiyonuyla devam ettirilebileceğini belirtir.

14. Durdurma yöntemlerinin karşılaştırması

15. Duruş sırasında eksenleri elle hareket ettirme

Program FEED HOLD ile durmuş olsa bile eksenler JOG veya HANDLE ile hareket ettirilirse durum değişir. Örneğin takım program konumundan uzaklaştırıldıysa doğrudan CYCLE START verilmemelidir; çünkü program kaldığı kesme hareketine devam edebilir, takımı hızla eski konuma götürebilir ve parçaya/bağlama elemanına çarpabilir. Eksenler elle hareket ettirildiyse: programı durdurun, mevcut konumu kontrol edin, gerekirse Program Restart kullanın, güvenli dönüş konumu oluşturun ve düşük override ile test edin.

16. Takım değiştirildiyse ne yapılır?

Program yarıda durmuş ve takım değiştirilmişse doğrudan devam edilmez. Şunlar kontrol edilir: doğru takım numarası, takım boy telafisi, takım çap telafisi, iş mili devri, iş mili yönü, soğutma komutu ve takımın programdaki konumu. Program Restart Type 1 işleminde MSTB History ekranından geçmiş M, S, T ve B komutlarının kontrol edilmesi önerilir.

17. Program başa alındı ama takım parçaya yakınsa

Program baştan çalıştırılacak olsa bile takım parçaya yakın veya kesme içinde olabilir. Bu durumda: takımı güvenli Z konumuna alın, parça ve bağlama elemanlarını kontrol edin, programın ilk hızlı hareketini inceleyin, Rapid Override i düşürün, SINGLE BLOCK açın ve ilk hareketleri dikkatle izleyin. Programı başa almak, makinenin fiziksel olarak güvenli konumda olduğu anlamına gelmez.

18. Yeni başlayanlar için karar tablosu

• Sadece kontrol için durdurmak istiyorum: FEED HOLD.
• Program M00 veya M01 de durdu: kontrol et → CYCLE START.
• Programı tamamen iptal etmek istiyorum: RESET.
• RESET verdim ve baştan başlayacağım: programı seç → TOP SEARCH → AUTO → CYCLE START.
• Program uzun ve yarıda kaldı: Program Restart prosedürünü kullan.
• Çarpışma riski var: EMERGENCY STOP.

19. Kısa uygulama örneği ve ders özeti

Takım kontrolü için durdurmak: FEED HOLD bas → eksenlerin durmasını bekle → takım/parçayı kontrol et → eksenlere elle müdahale etme → alarm olmadığını kontrol et → AUTO/MEMORY modunun değişmediğini doğrula → CYCLE START ile devam et. Programı baştan başlatmak: RESET bas → makinenin durduğunu kontrol et → doğru programı seç → TOP SEARCH → program başını kontrol et → Feed ve Rapid Override düşür → SINGLE BLOCK aç → AUTO/MEMORY seç → CYCLE START ver. Bu derste FEED HOLD ile geçici durdurmayı, SINGLE BLOCK duruşunu, M00/M01 farkını, RESET in programı iptal edebileceğini, TOP SEARCH ile başa almayı, hangi durumda devam hangi durumda baştan başlatma gerektiğini ve Program Restart gereken durumları öğrendik.

Bir sonraki ders — Ders 9: Yarıda kalan programı Program Restart Type 1 ile başlatma (Type 1 ne zaman kullanılır, MONITOR → RESEARCH → TYPE 1, Restart Search, MSTB History, takım/devir/soğutma komutlarını kontrol etme, güvenli eksen konumu ve düşük override ile yeniden başlatma).