Bu derste NC hafızasında bulunan bir programı güvenli şekilde çalıştırmayı öğreniyoruz: programı çalıştırmaya hazırlama, AUTO/MEMORY moduna geçme, CYCLE START verme, SINGLE BLOCK kullanma, FEED HOLD ile durdurma, devam ettirme, RESET in etkisi ve program bittiğinde yapılacaklar.
1. Çalıştırmadan önce yapılacak kontroller
Program çağrılmış olsa bile hemen CYCLE START verilmez. Önce: doğru program seçilmiş mi; program başa alınmış mı; doğru takım bağlı ve takım numarası doğru mu; iş parçası sıfırı doğru mu; takım boyu/çap telafileri doğru mu; iş mili devri uygun mu; mengene/parça/bağlama elemanları güvenli mi; ilk hareketin nereye olduğu kontrol edilmiş mi; ekranda alarm var mı? Mitsubishi programlama kılavuzu gerçek işlemeye başlamadan önce programın, takım kaydırmalarının ve iş parçası kaydırmalarının kontrol edilmesini ve boşta çalıştırma yapılmasını önerir.
2. Programı başa alma
Programın ortasında imleç kalmışsa program baştan çalışmayabilir. Bu nedenle: doğru programı açın → TOP SEARCH yapın → imlecin başa geldiğini kontrol edin → MONITOR ekranında doğru program numarasını doğrulayın. Aşağıdaki örnekte imleç N60 üzerinde kalmışsa doğrudan START verilmemeli — çünkü N40 ve N50 deki takım ve iş mili komutları okunmamış olabilir.
O1000
N10 G21 G17 G90;
N20 G40 G49 G80;
N30 G54;
N40 T1 M6;
N50 S1500 M3;
N60 G0 X0 Y0;3. AUTO veya MEMORY moduna geçme
NC hafızasındaki programı çalıştırmak için mod anahtarı AUTO veya MEMORY konumuna alınır (bazı tezgahlarda MEM, bazılarında AUTO yazar). Bu mod seçilmeden otomatik çalışma başlatılamaz; Mitsubishi el kitabında otomatik çalışma modu seçilmemişse start verilemeyeceği belirtilir.
4. İlk çalıştırmada güvenli ayarlar (override)
Yeni veya değiştirilmiş bir program ilk kez çalıştırılıyorsa: Feed Override kesme ilerlemesini azaltır; ilk çalıştırmada düşük değer (ö0–25) seçilebilir, ancak sıfırda bırakılırsa makine ilerlemez — el kitabı kesme ilerleme override ı sıfır olduğunda otomatik hareketin engellenebileceğini belirtir. Rapid Override G00 hızlı hareketlerin hızını azaltır; ilk denemede %5, %10 veya %25 gibi düşük değer kullanılır (sıfır olursa hızlı hareket başlayamaz). Single Block programı satır satır çalıştırır; ilk çalıştırmada açılması güvenliği artırır.
5. SINGLE BLOCK nedir?
SINGLE BLOCK açıkken program her satırdan sonra durur. Örneğin: CYCLE START verilir → N10 çalışır → program durur → tekrar CYCLE START → N20 çalışır → program tekrar durur. Böylece operatör her satırı kontrol ederek ilerler. Mitsubishi M700 el kitabında Single Block aktif olduğunda programın blok sonunda durduğu ve tekrar CYCLE START verilerek devam ettiği belirtilir.
N10 G21 G17 G90;
N20 G54;
N30 T1 M6;
N40 S1500 M3;
N50 G0 X0 Y0;6. Programı çalıştırma adımları
Genel sıra: (1) Doğru programı seç. (2) TOP SEARCH ile başa al. (3) MONITOR ekranına geç. (4) AUTO/MEMORY modunu seç. (5) Feed Override i düşür. (6) Rapid Override i düşür. (7) SINGLE BLOCK aç. (8) Makine kapısını kapat. (9) Ekranda alarm olmadığını kontrol et. (10) CYCLE START tuşuna bas. CYCLE START verildiğinde program çalışmaya başlar.
7. Program çalışırken ne izlenir?
Program çalışırken yalnızca takımın hareketine bakılmaz. MONITOR ekranında şunlar takip edilir: çalışan program numarası, aktif satır/blok, X-Y-Z konumları, aktif takım numarası, iş mili devri, ilerleme hızı, M/S/T komutları ve ekrandaki alarm/uyarılar. İlk çalıştırmada operatörün eli FEED HOLD tuşuna yakın olmalıdır.
8. FEED HOLD nedir?
FEED HOLD programı geçici olarak durdurur. Program çalışırken tehlikeli veya şüpheli bir durum görülürse FEED HOLD tuşuna basılır. Genel olarak: eksen hareketi durur, program aktif kalır, imleç kaybolmaz ve CYCLE START verilince program devam eder. Mitsubishi el kitabında Feed Hold aktif olduğunda programın beklemeye geçtiği ve CYCLE START ile devam ettirilebildiği belirtilir.
9. FEED HOLD sonrası devam etme
Program FEED HOLD ile durduysa: neden durdurduğunuzu kontrol edin, takım ve parçanın durumuna bakın, ekranda alarm olmadığını kontrol edin, modun hâlâ AUTO/MEMORY olduğunu doğrulayın ve Feed Override sıfırda değilse CYCLE START verin — program kaldığı yerden devam eder. Ancak duruş sırasında eksenler elle hareket ettirilmişse doğrudan devam etmek güvenli olmayabilir.
10. SINGLE BLOCK ile durma ve devam etme
SINGLE BLOCK açıkken her blok sonunda normal duruş olur; bu bir alarm değildir. Devam etmek için CYCLE START tuşuna tekrar basılır. Ekranda “T03 Single Block Stop” benzeri bir duruş kodu görülebilir; bu durumda CYCLE START verilerek program devam ettirilir.
11. RESET nedir?
RESET, FEED HOLD ile aynı değildir. RESET genellikle programı iptal eder, otomatik çalışmayı sona erdirir, bazı aktif komutları sıfırlar ve program yürütme konumunu program başına döndürebilir. Mitsubishi el kitabında reset sinyali verildiğinde program yürütme konumunun program başlangıcına döndüğü ve çalışmanın baştan başlatılması gerektiği belirtilir. Özetle: geçici durdurma için FEED HOLD, programı iptal etmek için RESET.
12. RESET sonrası ne yapılır?
RESET e basıldıktan sonra hemen CYCLE START verilmez. Sıra: iş milinin durduğunu kontrol edin → soğutmanın durumunu kontrol edin → programın başa dönüp dönmediğini kontrol edin → doğru programın aktif olduğunu doğrulayın → takım numarasını kontrol edin → TOP SEARCH ile başa alın → AUTO/MEMORY modunu seçin → düşük override değerleriyle yeniden başlatın. Program yarıda kaldıysa ve baştan başlatmak uygun değilse Program Restart işlemi gerekir; bunu ayrı derste ele alacağız.
13. Mod değiştirilirse ne olur?
Program çalışırken AUTO modundan başka bir moda geçilirse program durabilir. Örneğin AUTO → JOG değişikliği otomatik çalışmayı kesebilir. Mitsubishi el kitabında çalışma modu değiştirildiğinde programın durduğu, eski moda dönülüp CYCLE START verilerek devam edilebildiği belirtilir. Yine de mod değişikliği sırasında eksenler elle hareket ettirildiyse devam etmeden önce konum kontrol edilmelidir.
14. Program çalışmıyorsa kontrol edilecekler
CYCLE START verildiği hâlde program başlamıyorsa: AUTO/MEMORY modu seçili mi (yanlış modda program çalışmaz); Feed Hold aktif mi (tuş basılı kalmış olabilir); Feed Override sıfır mı (sıfırsa kesme hareketi başlamaz); Rapid Override sıfır mı (G00 başlamayabilir); RESET sinyali aktif mi (tuş takılı kalmış olabilir); eksenler hareket hâlinde mi; alarm var mı (NC READY değilse önce alarm giderilmeli); dosya yazma/silme sürüyor mu; program araması sürüyor mu? Bu durumlar M700 Handbook’taki otomatik çalışma durdurma kodlarında açıklanır.
15. Program sonuna geldiğinde ne olur? (M30)
Ana programın sonunda genellikle M30 bulunur. M30 çalıştığında genel olarak: program sona erer, eksen hareketleri durur, program başa döner ve kontrol yeniden çalıştırmaya hazır hâle gelir. Ancak üreticinin PLC yapısına göre soğutma, iş mili veya yardımcı sistemlerin davranışı değişebilir. Program bittikten sonra kontrol edin: iş mili durmuş mu, soğutma kapanmış mı, takım güvenli konumda mı, program başa dönmüş mü, ekranda alarm var mı?
16. Programı ikinci kez çalıştırma
Aynı parçadan tekrar işlenecekse: programın başa döndüğünü kontrol edin, yeni parçanın doğru bağlandığını kontrol edin, iş parçası sıfırının değişmediğinden emin olun, takımın kırık/aşınmış olmadığını kontrol edin ve CYCLE START verin. M30 sonrası program başa dönmemişse TOP SEARCH yapılmalıdır.
17. İlk çalıştırma için önerilen yöntem
Yeni bir programın ilk denemesinde en güvenli sıra: (1) Programı başa al. (2) AUTO/MEMORY moduna geç. (3) SINGLE BLOCK aç. (4) Feed Override i düşür. (5) Rapid Override i düşür. (6) Takımı parçadan güvenli mesafede tut. (7) CYCLE START ver. (8) Her satırdan sonra hareketi kontrol et. (9) Gerekirse FEED HOLD kullan. (10) Program güvenli görülünce SINGLE BLOCK kapat.
18. FEED HOLD, RESET ve EMERGENCY STOP farkı
| Tuş | Kullanım amacı |
|---|---|
| FEED HOLD | Programı geçici olarak durdurur |
| CYCLE START | Programı başlatır veya devam ettirir |
| RESET | Programı iptal eder veya kontrolü sıfırlar |
| EMERGENCY STOP | Acil tehlike hâlinde makineyi durdurur |
Emergency Stop normal program durdurma tuşu olarak kullanılmamalıdır; ancak çarpışma riski veya ciddi tehlike varsa tereddüt edilmeden kullanılmalıdır.
Ders özeti
Bu derste programı çalıştırmadan önce yapılacak kontrolleri, AUTO/MEMORY moduna geçmeyi, CYCLE START ile program başlatmayı, SINGLE BLOCK ile satır satır çalışmayı, FEED HOLD ile geçici durdurmayı, CYCLE START ile devam etmeyi, RESET in programı iptal edebileceğini ve program sonuna gelindiğinde yapılacak kontrolleri öğrendik.
Bir sonraki ders — Ders 5: CF kart ve USB bellekten program çağırma (harici cihaz seçme, karttaki/USB deki programı bulma, NC hafızasına kopyalama, aynı program numarası varsa yapılacaklar, harici cihazdan doğrudan çalıştırma mümkün mü, kart/USB çıkarılırken dikkat edilecekler).
