Perspektif Çeşitleri ve Kroki Çizimi

Şimdiye kadar hep dik izdüşüm çalıştık: parçayı birden fazla yönden gösterip ölçülendirdik. Bu yöntem üretim için kusursuzdur ama bir eksiği vardır — parçayı görmezsin. Üç ayrı görünüşü kafanda birleştirmen gerekir.

Perspektif bu sorunu çözer: parçayı tek resimde, üç boyutlu görünecek şekilde çizer. Kroki ise aynı işi çizim aleti kullanmadan, serbest elle yapmanı sağlar.

Bu derste öğreneceklerin: Perspektif çeşitleri ve sınıflandırması · İzometrik, dimetrik, trimetrik · Kavalyer ve kabinet eğik perspektifler · Merkezi (konik) perspektif · Kutu yöntemiyle izometrik çizim · Kroki kuralları · Serbest elle daire ve elips çizme

Perspektif çeşitleri

Perspektifler ikiye ayrılır: paralel perspektifler (parçanın paralel kenarları resimde de paralel kalır) ve merkezi perspektif (kenarlar bir kaçış noktasında birleşir).

Aksonometrik ve eğik perspektif çeşitleri, eksen açıları ve ölçek oranları

Aksonometrik perspektifler

Tür	Eksen açıları	Ölçek oranları	Özelliği
İzometrik	30° – 30° – dikey	1 : 1 : 1	Üç yüz eşit önemde; en çok kullanılan
Dimetrik	7° – 42° – dikey	1 : 1 : 0,5	Bir yüz öne çıkar, derinlik yarıya iner
Trimetrik	Üçü de farklı	Üçü de farklı	En gerçekçi ama çizimi en zor

İzometrik neden en yaygın? Çünkü üç eksende de ölçüler gerçek boyutta işaretlenir. Hiçbir eksende küçültme yapmazsın, hesap gerekmez.

Eğik perspektifler

Eğik perspektiflerde ön yüz hiç bozulmaz — gerçek şekliyle, tam karşıdan çizilir. Sadece derinlik 45° eğik gider.

Kavalyer: Derinlik tam ölçekte çizilir. Parça oldukça uzun görünür, gerçekçi durmaz.
Kabinet: Derinlik yarım ölçekte çizilir. Göze çok daha doğal gelir, bu yüzden daha çok tercih edilir.

Parçanın bir yüzünde çok sayıda daire varsa eğik perspektif seçilir — o yüz gerçek şekliyle çizildiği için daireler daire olarak kalır, elipse dönmez. İzometrikte ise her daire elipse dönüşür.

Merkezi (konik) perspektif

Gözün gördüğü gerçeğe en yakın perspektiftir: paralel kenarlar ufuk çizgisi üzerindeki bir veya iki kaçış noktasında birleşir. Uzaktaki nesneler küçülür.

Makine resminde kullanılmaz — çünkü ölçüler bozulur. Mimarlık ve tanıtım çizimlerinde tercih edilir.

İzometrik çizim: kutu yöntemi

Karmaşık bir parçayı doğrudan çizmeye kalkışmak zordur. Bunun yerine üç adımlı kutu yöntemi kullanılır:

Kutu yöntemiyle izometrik çizimin üç adımı

Kutuyu çiz. Parçanın sığacağı en küçük dikdörtgen prizmayı izometrik olarak çiz. Bu, parçanın en büyük boy, en ve yükseklik ölçüleridir.
Ölçüleri işaretle. Kutunun kenarları üzerinde parçanın geçiş noktalarını gerçek ölçülerle işaretle.
Fazlalığı çıkar. İşaretleri birleştirip parçaya ait olmayan hacimleri sil.

İzometrikte çizim kuralları

Yalnızca eksenlere paralel ölçüler gerçektir. Eğik bir kenarın izometrikteki uzunluğu gerçek uzunluğu değildir; o kenarın uç noktalarını ayrı ayrı bulup birleştirmen gerekir.
Açılar korunmaz. Parçada 90° olan bir açı, izometrikte 60° veya 120° görünür. Açıölçerle çizilmez.
Daireler elipse dönüşür. Önce izometrik kare (eşkenar dörtgen) çizilir, elips onun içine oturtulur.
Gizli kenarlar genelde çizilmez. Perspektifin amacı parçayı göstermektir, içini değil.

Kroki

Kroki, çizim aleti kullanmadan serbest elle çizilen resimdir. Atölyede bir parçayı hızlıca kâğıda dökmek, bir fikri anlatmak veya mevcut bir parçayı ölçüp kaydetmek için kullanılır.

Krokide kare yöntemiyle daire çizimi ve izometrik yüzeyde elips

Kroki kuralları

Ölçek kullanılmaz. Kroki ölçeğe göre çizilmez — ama parçanın oranları korunur. İki katı uzun bir kenar, krokide de yaklaşık iki katı uzun çizilir.
Ölçüler mutlaka yazılır. Krokinin değeri çiziminden değil, üzerindeki sayılardan gelir. Çizim kabaca olabilir, rakamlar gerçek olmalıdır.
Çizgi çeşitleri aynıdır. Görünen kenar kalın, gizli kenar kesik, eksen nokta-kesik — 2. dersteki kurallar krokide de geçerlidir.
Kurşun kalem yeterlidir. Genellikle HB veya B kalem ve karelilik kâğıt kullanılır.

Serbest elle çizim teknikleri

Düz çizgi: Başlangıç ve bitiş noktaları işaretlenir, göz bitiş noktasına sabitlenir ve kalem tek hamlede çekilir. Uzun çizgilerde ara noktalar konur.
Daire (kare yöntemi): Çap ölçüsünde bir kare çizilir, kenar orta noktaları ve köşegenler üzerindeki noktalar işaretlenir, sekiz nokta serbest elle birleştirilir.
Elips (eksen yöntemi): Büyük ve küçük eksenler çizilir, uç noktaları işaretlenir ve dört yay hâlinde birleştirilir.
Elips (paralelkenar yöntemi): Elipsin sığacağı paralelkenar çizilir, kenar orta noktalarından geçecek şekilde eğri oturtulur.

Krokide en sık yapılan hata, oranları kaybetmektir. Çizim küçük başlayıp sayfaya sığmayınca sıkışır ve parça tanınmaz hale gelir. Önce en büyük iki ölçüyü kabaca yerleştir, sonra içini doldur.

Çözümlü örnek: izometrik eksen takımı ve küp

İzometrik çizimin bütün sırrı eksen takımındadır: düşey bir eksen ve yatayla 30° yapan iki eksen. Her ölçü kendi ekseni boyunca taşınır; üç yönde de aynı ölçek kullanılır (izometrik = eşit ölçü). Tek tuzak dairelerdir: izometrikte daire, elipse dönüşür:

Kendini test et

İzometrik perspektifte eksenler yatayla kaç derece açı yapar?
Kavalyer ile kabinet perspektif arasındaki fark nedir?
Bir parçanın ön yüzünde çok sayıda delik var. Hangi perspektifi seçersin, neden?
İzometrikte 90°’lik bir açı kaç derece görünür?
Kroki ölçeğe göre çizilmez. Peki ölçüler nasıl bilinir?
İzometrik bir yüzeydeki daire hangi şekle dönüşür?

Cevaplar: 1) 30° (iki yatay eksen), üçüncü eksen dikeydir. 2) İkisinde de derinlik 45°’dir; kavalyerde tam ölçekte, kabinette yarım ölçekte çizilir. 3) Eğik perspektif (kabinet) — ön yüz gerçek şekliyle çizildiği için daireler daire kalır. 4) 60° veya 120° — izometrikte açılar korunmaz. 5) Üzerine yazılan ölçü rakamlarından; çizimden ölçülmez. 6) Elipse.

Sonraki ders

11. derste komple ve detay resimlerine geçiyoruz. Bir makinenin bütün parçalarını bir arada gösteren montaj resmi, parça listesi, montaj numaraları ve tek tek parçaların üretim resimleri — yani serinin bütün parçalarının birleştiği yer.