Program durdu. İlk yapacağınız şey panik değil, tek bir soru
Takım kırıldı, alarm geldi, elektrik gitti ya da siz durdurdunuz. Parça yarım, tezgâh bekliyor. Şimdi programı baştan çalıştırmak hem zaman kaybıdır hem de işlenmiş yüzeyde takımı boşta gezdirmek demektir.
Ama SINUMERIK’te kaldığınız yere nasıl döneceğiniz tek bir şeye bağlıdır: program nasıl durdu?
| Program nasıl durdu? | Ne yapmanız gerekir | Zorluk |
|---|---|---|
| NC STOP ile durdurdunuz | Doğrudan NC START. Program kaldığı yerden devam eder. | Kolay |
| NC Stop’tan sonra takımı JOG’da çektiniz | Önce REPOS ile kontura geri dönün, sonra NC Start. | Orta |
| RESET ile durdurdunuz | Blok arama gerekir. NC Start artık programı baştan başlatır. | Zor |
| Alarm attı ve Reset gerekti | Önce alarmın sebebini giderin, sonra blok arama. | Zor |
| Elektrik gitti / tezgâh kapandı | Referans alın, sonra blok arama. Kesme noktası kayıtlı olmayabilir. | Zor |
Durum 1 — Takımı çektiniz: REPOS
Program NC Stop ile durdu. Siz de takımı JOG’da kontürden uzaklaştırdınız — kesici ucu kontrol etmek, talaşı temizlemek ya da ölçü almak için. Şimdi takımı tam bıraktığınız noktaya geri getirmeniz lazım. Elle göz kararı yaklaşmak yerine kontrol ünitesinin kendi işlevini kullanın.
REPOS ne yapar?
Program kesildiğinde kontrol ünitesi kesme noktasının koordinatlarını saklar. Siz takımı çektikçe, gerçek değer penceresinde eksenlerin kesme noktasına olan kalan mesafesi «Repos ofseti» olarak görünür. REPOS işlevi de sizi bu ofset kadar geri götürür.
Adım adım
- Machine işletim alanına geçin.
- Makine kontrol panelinden JOG modunu seçin.
- Makine fonksiyonlarından REPOS‘u seçin.
- Hareket ettireceğiniz ekseni seçin. (Tornada eksen tuşları, frezede önce ekseni seçip sonra yön tuşu.)
- − veya + yön tuşuyla, ekranda görünen kalan mesafe kadar kesme noktasına yaklaşın.
- AUTO moduna geçin.
- NC START ile işlemeye devam edin.
Durum 2 — Reset atıldı: blok arama
Alarm geldi ve Reset’e bastınız, ya da programı iptal ettiniz. Artık NC Start programı baştan başlatır. Kaldığınız yere dönmenin yolu blok aramadır: kontrol ünitesine «programın şu satırından devam et» demenin yolu.
Önce arama hedefini belirleyin
SINUMERIK’te hedefi üç şekilde verebilirsiniz:
- Kesme noktası — programın kesildiği yeri doğrudan hedef yapar. Reset ile durdurulmuş bir programda en pratik yol budur; satır numarası aramanıza gerek kalmaz.
- Arama işaretçisi (search pointer) — program seviyelerini gösterir. Ana programın hangi satırında, çağrılan alt programın hangi satırında olduğunuzu ayrı ayrı girersiniz. Alt programlı yapılarda gereken yol budur.
- Basit hedef — doğrudan satır numarası, blok numarası ya da aranacak metin.
Sonra arama modunu seçin — asıl kritik karar burası
Aynı hedefe farklı modlarla gidebilirsiniz ve aralarındaki fark tezgâhın çarpıp çarpmayacağını belirler. Güncel SINUMERIK Operate’te modlar şunlardır:
| Mod | Ne yapar | Ne zaman kullanılır |
|---|---|---|
| Program testiyle (SERUPRO) | NC seçili programı test modunda baştan çalıştırır. Hedef bloğa ulaştığında bloğun başında durur. | En güvenli seçenek. Bütün modal durumlar gerçekten hesaplanır. Tereddüt ediyorsanız bunu seçin. |
| Hesaplamalı — yaklaşmalı | Hedef bloktan bir önceki bloğun bitiş konumu NC START ile bulunur. Program bundan sonra normal işleme gibi çalışır. | Klasik ve güvenilir yol. Takım hedefe programın kendi yolundan gelir. |
| Hesaplamalı — yaklaşmasız | Hedef bloğun bitiş konumuna ya da bir sonraki programlanmış konuma, hedef blokta geçerli interpolasyon tipiyle gidilir. | Yaklaşma yolunu kendiniz kontrol etmek istediğinizde. |
| Hesaplamalı — EXTCALL atlanarak | EXTCALL ile çağrılan programlar işlenmez, bu yüzden arama hızlanır. Ancak o programlardaki modal fonksiyonlar aktif olmaz. | Harici bellekten çalışan çok büyük CAM programlarında, arama dakikalarca sürüyorsa. |
| Hesaplamasız | Hedef bloğa kadar hiçbir hesap yapılmaz, atlanır. | En hızlı ama en riskli. Devir, ilerleme, soğutma, telafi ve sıfır ofseti gibi modal bilgiler devrede olmayabilir. |
Büyük CAM programlarında blok arama
Kalıpçılıkta CAM’den çıkan program çoğu zaman kontrol ünitesinin belleğine sığmaz. Bu yüzden ana program küçük tutulur, geometri satırları ise EXTCALL ile harici bellekten satır satır okunur:
Call.MPFN1 G54
N2 T1 D1
N3 M3 S15000
N4 CYCLE832(0.05,112003)
N5 EXTCALL “CAM_Rough”
N6 T2 D1
N7 M3 S20000
N8 CYCLE832(0.005,112001)
N16 EXTCALL “CAM_Finish”
N10 M30
Böyle bir yapıda program kesildiğinde asıl kesme noktası ana programda değil, çağrılan alt programın içindedir. Örneğin ana program N16’da CAM_Finish‘i çağırmıştır ve program o alt programın 3044. bloğunda kesilmiştir.
Bu yüzden arama işaretçisi iki seviye gösterir: ana programdaki çağrı satırı ve alt programdaki gerçek satır. İkisini birlikte vermeniz gerekir. Kesme noktasını hedef olarak seçerseniz kontrol ünitesi bu iki seviyeyi kendisi doldurur — en pratik yol budur.
G90 gibi bir tanım varsa onu kaybedersiniz. Alt programın ilk satırlarına bakıp karar verin.Overstore: programı başlatmadan önce bir değeri düzeltmek
Blok aramayı yaptınız, hedefe geldiniz — ama devam etmeden önce bir şeyi değiştirmek istiyorsunuz. Mesela toleransi düşürmek, devri azaltmak ya da bir yardımcı fonksiyon çalıştırmak.
Siemens’in tanımıyla Overstore, «teknolojik parametreleri (örneğin yardımcı fonksiyonlar, eksen ilerlemesi, iş mili devri, programlanabilir komutlar) program fiilen başlamadan önce çalıştırma imkânı verir».
Tipik kullanım
Kaynak dokümandaki örnek şu: yüzey kalitesi tutmadığı için kompresör toleransinın düşürülmesi gerekiyor. Programı açıp değiştirmek yerine Overstore penceresine tek satır yazılır:
CYCLE832(0.02)NC START‘a basıldığında bu satır çalışır ve tolerans 0,02 mm olarak etkinleşir. Ana program bundan sonra bu değerle işlemeye devam eder. Programın kendisine dokunulmamıştır.
Blok aramadan sonra ilk NC Start: en riskli an
Blok arama bittiğinde tezgâh hareket etmeye hazırdır ama takım hedef konumda değildir. İlk NC Start’ta eksenler hedefe gidecektir ve bu hareketin nereden geçeceğini programın kendisi değil, takımın o anki konumu belirler.
NC Start’a basmadan önce şunları kontrol edin
- Takım malzemenin içinde mi? Öyleyse önce Z ekseninde güvenli bir yüksekliğe çekin.
- İş mili dönüyor mu, soğutma açık mı? Hesaplamasız modda bunlar gelmemiş olabilir. Gerekiyorsa MDI’dan ya da Overstore ile elle verin.
- Doğru takım takılı mı? Arama hedefi başka bir takımın bölgesindeyse takım değişimi yapılmamış olabilir.
- Sıfır ofseti ve telafi aktif mi? Ekrandaki aktif G kodlarına bakın: G54 ve G41/G42 beklediğiniz gibi mi?
- Takım yolu arada bir engelden geçiyor mu? Bağlama pabucu, mengene, sabitleme cıvatası, parçanın işlenmiş duvarı.
Sık yapılan hatalar
Reset’e basıp sonra programı baştan başlatmak
En yaygın çözüm budur ve en pahalısıdır. Yarım kalmış bir kalıpta program baştan çalışırsa takım havada boş gezer — süre kaybı. Daha kötüsü, kaba paso zaten alınmışken takım boşlukta beklemediği bir yerde malzemeye dalabilir.
Takımı çektikten sonra göz kararı geri gitmek
El çarkıyla «yaklaşık aynı yere» dönmek kontur üzerinde iz bırakır. REPOS tam olarak bunun için vardır ve kesme noktasını geçmenize izin vermez.
Hep «hesaplamasız» modu kullanmak
Hızlı olduğu için alışkanlık hâline gelir. Ama modal bilgiler gelmediği için devirsiz dalma, telafisiz kesme ve yanlış sıfır ofseti riski taşır. Tereddüt varsa program testiyle (SERUPRO) ya da hesaplamalı — yaklaşmalı modu seçin.
Alarmın sebebini gidermeden devam etmeye çalışmak
Blok arama alarmı çözmez. Kırık takım değişmediyse, basınç gelmediyse ya da kapı kilidi açıksa program aynı yerde tekrar duracaktır.
Tek blok modunu kullanmamak
Blok aramadan sonraki ilk hareket her zaman belirsizdir. Tek blok ve düşük override, birkaç saniyelik zaman kaybına karşılık kırık takım ve hurda parçayı önler.
Sık sorulan sorular
NC Stop’a bastım, tezgâhı kapattım. Ertesi gün devam edebilir miyim?
Hayır. Kesme noktası bilgisi tezgâh kapandığında kaybolur ve referans noktalarına yeniden gitmeniz gerekir. Bu durumda blok arama yapmanız gerekir. Bir işi yarım bırakacaksanız, durduğunuz satır numarasını not almak sonradan çok zaman kazandırır.
Blok arama sonrası takım yanlış yerden yaklaşıyor.
Arama modunu değiştirin. Hesaplamalı — yaklaşmalı modda takım hedefe programın kendi yolundan gelir; yaklaşmasız modda ise hedef konuma doğrudan gider. Yaklaşma yolu sizin için kritikse birinciyi seçin.
Programın hangi satırında kaldığını bilmiyorum.
Reset ile durdurulmuş bir programda kesme noktasını hedef olarak seçin — kontrol ünitesi satırı kendisi bilir. Elektrik kesintisi gibi durumlarda bu bilgi kaybolmuşsa, işlenmiş yüzeye bakıp programda o bölgeye karşılık gelen satırı bulmanız gerekir.
REPOS’ta eksen hiç hareket etmiyor.
Önce ilerleme override ve hızlı hareket override anahtarlarını kontrol edin; sıfırdaysa eksen hareket etmez. İkinci ihtimal, o eksenin zaten kesme noktasında olmasıdır — kalan mesafe sıfırsa hareket olmaz.
Alt programlı yapıda kesme noktasını nasıl veririm?
Arama işaretçisi (search pointer) her program seviyesi için ayrı satır ister: ana programdaki çağrı satırı ve alt programdaki gerçek satır. En kolayı kesme noktasını hedef seçmektir; kontrol ünitesi bu iki seviyeyi kendisi doldurur.
Bu anlatılanlar 828D’de de aynı mı?
Kavramlar ve iş sırası aynıdır: NC Stop / Reset ayrımı, REPOS, blok arama hedefi ve modları, Overstore. Ancak softkey isimleri ve menü yolları kontrol ünitesi ile yazılım sürümüne göre değişir. Buradaki mod tanımları güncel SINUMERIK Operate kılavuzundan alınmıştır; kendi tezgâhınızda karşılıklarını bir kez bulup not etmek en sağlıklısıdır.
Kaynaklar
- Siemens AG — SINUMERIK 840D sl / 828D Operating Manual, «Block search mode» ve «Overstore» bölümleri (arama modlarının tanımları ve Overstore işlevi)
- Siemens AG — SINUMERIK Operating Manual, «Repos (Repositioning)» bölümü (REPOS adımları, kesme noktasının geçilememesi, override koşulu, kalan ofsetin otomatik telafisi)
- Siemens AG — SINUMERIK 828D Universal Operating Manual (arama hedefi belirleme yöntemleri)
- Siemens AG — SINUMERIK İleri Seviye CNC Kullanım ve Programlama, 05/2010 (NC Stop / Reset ayrımı, REPOS iş sırası, EXTCALL’lı yapıda blok arama, Overstore ile CYCLE832 toleransı değiştirme örneği)
