Mitsubishi M80 Kalıp İşleme Ayarları: SSS Kontrolü, İşleme Koşulu Seçimi I ve Üç Uygulama Paketi

Kalıp ve pres kalıbı işleyen operatörlerin çoğu Mitsubishi tezgâhta aynı cümleyi kurar: “Bizim tezgâhta kalıpçı paketi var mı, nasıl açılıyor?” Bu isim tezgâh başında yerleşmiştir ama resmî Mitsubishi kılavuzunda Kalıpçı Paketi ya da Mold Package diye tek bir başlık ya da tek bir açma parametresi yoktur.

M80 kontrol ünitesinde bu iş iki ayrı yapının birlikte çalışmasıyla yapılır. Bu sayfada ikisini de operatör diliyle, parametre numaralarıyla ve tezgâh başında uygulanabilir sırayla anlatıyoruz.

Mitsubishi M80’de “kalıpçı paketi” hangi adla geçer?

Kılavuzda konu iki başlık altında açıklanır:

1. Machining Condition Selection I (İşleme Koşulu Seçimi I): Hazır işleme ayarlarının paket hâlinde saklandığı parametre grupları.
2. High-speed High-accuracy Control (Yüksek Hızlı ve Yüksek Hassasiyetli Kontrol): Programın içinden G kodu ile açılan işleme modları.

Bunların üzerine yüzey kalitesini iyileştiren şu fonksiyonlar biner:

• SSS Control (Super Smooth Surface kontrolü)
• Easy SSS
• Fairing
• Smooth Fairing
• Köşe yavaşlatma
• Yay ve kontur hassasiyet ayarları

Yani “kalıpçı paketini açmak” tek bir tuşa basmak değildir. Önce özelliğin tezgâhta gerçekten kurulu olup olmadığı kontrol edilir, sonra izin parametresi verilir, sonra SSS açılır, en sonunda program içinden işleme modu çağrılır.

Bu rehber hangi kontrol ünitelerinde geçerli?

Bu sayfadaki parametre numaraları ve açıklamalar Mitsubishi M800 / M80 / E80 serisi Alarm ve Parametre Kılavuzu esas alınarak hazırlanmıştır. Aynı mantık M800V ve M80V serisinde de kullanılır, ancak bazı parametre aralıkları ve seçenekler CNC yazılım sürümüne göre değişebilir.

Önemli: Parametre numaralarını ve değer aralıklarını her zaman kendi tezgâhınızın kılavuzundan teyit edin. Mitsubishi kılavuzları bütün opsiyonlar yüklüymüş gibi hazırlanır; sizin tezgâhınızda o fonksiyon satın alınmamış ya da tezgâh üreticisi tarafından kapatılmış olabilir.

Mitsubishi M80’de kaç adet kalıp işleme paketi vardır?

Burada iki farklı “üç” sayısı birbirine karıştırılır. İkisi ayrı şeydir.

1. İşleme koşulu uygulama paketleri: 3 adet

M80 parametre kılavuzunda İşleme Koşulu Seçimi I için üç ayrı uygulama parametre grubu bulunur. Üçü de birebir aynı parametrelerden oluşur, sadece numaraları farklıdır.

Kılavuz bu üç gruba kaba, yarı finiş, finiş gibi zorunlu isimler vermez. Bu isimlendirmeyi tezgâh üreticisi veya kullanıcı yapar. Sahada en çok görülen düzen şudur:

• Application 1: Kaba talaş
• Application 2: Yarı finiş
• Application 3: Hassas finiş

Bu yalnızca önerilen bir kullanım düzenidir, Mitsubishi’nin sabit fabrika tanımı değildir. Tezgâhınızda üretici bu grupları hız / standart / hassasiyet şeklinde de ayarlamış olabilir.

2. Yüksek hızlı ve hassas işleme modları: 3 adet

Bunlar parametre paketi değildir. Program içinden G kodu ile çağrılan işleme kontrol modlarıdır.

II ve III aynı anda kullanılamaz. Kalıp finiş işlemede en yaygın kullanılan mod G05 P10000 yani Control II’dir.

Kalıpçı paketi nasıl aktif edilir?

Birinci kontrol: Özellik tezgâhta gerçekten var mı?

Kalıp programının başına doğrudan G05 P10000 yazıp çalıştırmayın. Önce özelliğin kurulu olup olmadığını düşük riskli bir test programıyla kontrol edin.

%
O9001
G21 G17 G40 G49 G80 G90
G05 P10000
G05 P0
M30
%

Bu programda eksen hareketi yoktur. Sadece modun açılıp kapanmasını dener. Yine de çalıştırmadan önce grafik kontrolü yapın.

• Program alarmsız biterse: Control II tezgâhta muhtemelen mevcuttur.
• G05 P10000 satırında “No specification”, “No spec” veya benzeri bir spesifikasyon alarmı çıkarsa: Bu özellik tezgâhınızda bulunmuyor olabilir.

Burada net olmak gerekir: satın alınmamış veya lisanslanmamış bir opsiyon parametre değiştirerek açılamaz. Böyle bir durumda yapılacak tek şey tezgâh üreticisine ya da Mitsubishi CNC servisine başvurmaktır. İnternette dolaşan “şu parametreyi 1 yap açılır” tarzı yönlendirmeler bu konuda çalışmaz.

İkinci kontrol: #8040 High-SpeedAcc

Yüksek hızlı ve yüksek hassasiyetli kontrolün kullanılacağı parça sisteminde bu parametrenin izin vermesi gerekir.

Kılavuza göre bu değer en fazla iki parça sistemine 1 olarak verilebilir. Üç veya daha fazla parça sistemine 1 verilirse Y51 0032 alarmı oluşabilir.

Tek parça sistemli standart dik işleme merkezlerinde genellikle sadece birinci sistem kontrol edilir. Bu parametre özelliği satın alınmış hâle getirmez; sadece mevcut özelliğin hangi parça sisteminde kullanılacağını belirler.

Üçüncü kontrol: #8090 SSS ON

SSS kontrolünü etkinleştiren temel kullanıcı parametresidir.

• 0: SSS / Easy SSS devre dışı
• 1: SSS / Easy SSS etkin

İşleme Koşulu Seçimi uygulama gruplarında bu parametrenin paket içi karşılıkları vardır:

Yani SSS’i her pakette ayrı ayrı açıp kapatabilirsiniz. Kaba talaşta SSS’e ihtiyaç duymayıp finişte kullanmak isteyen bir kalıpçı için örnek düzen şöyle olabilir:

Application 1 / Kaba      : #42016 = 0
Application 2 / Yarı finiş: #42316 = 1
Application 3 / Finiş     : #42616 = 1

Bu bir başlangıç düzeni örneğidir. Tezgâha ait gerçek değerler makinenin dinamik özelliklerine göre belirlenmelidir.

Üç işleme paketi içindeki parametreler

Her Application grubu aynı tür parametrelerden oluşur, sadece numaralar kayar. Aşağıdaki tabloyu tezgâh başında yol haritası olarak kullanabilirsiniz.

Bu yapı sayesinde aynı tezgâhta üç farklı işleme karakteristiği saklanabilir ve parça tipine göre çağrılabilir.

Parametreler ne işe yarar?

#42001 / #42301 / #42601 – G1btL zaman sabiti

Kesme hareketindeki hızlanma ve yavaşlama davranışını etkiler.

• Ayar aralığı: Normal sistemde 0 – 5000 ms
• Zaman sabiti genişletme özelliği varsa: 0 – 30000 ms

Büyütürsen: Eksen daha yumuşak hızlanır ve yavaşlar. Titreşim azalabilir, ama çevrim süresi uzar.
Küçültürsen: Hareket daha seri olur. Tezgâh yeterince rijit değilse titreşim ve yüzey izi artabilir.

#42002 / #42302 / #42602 – SfiltG1 yumuşak filtre

G01 kesme hareketindeki yumuşak hızlanma ve yavaşlama filtresidir. Ayar aralığı 0 – 200 ms.

Büyütürsen: Hız değişimleri daha yumuşak hâle gelir, yüzey daha temiz çıkabilir.
Fazla büyütürsen: Küçük detaylarda tezgâh gereğinden fazla yavaşlar, keskin köşeler yuvarlanmaya başlar.

#42003 / #42303 / #42603 – Sfilt2 ikinci filtre

İkinci yumuşak hızlanma ve yavaşlama filtresidir. Ayar aralığı 0 – 50 ms.

Özellikle kısa CAM bloklarının arka arkaya geldiği kalıp yüzeylerinde hareketin daha düzgün olmasına yardımcı olur. Serbest formlu yüzeylerde “dalgalı” iz görüyorsanız bakılacak parametrelerden biridir.

#42004 / #42304 / #42604 – R COMP genel hassasiyet katsayısı

Ayar aralığı 0 – 99 %. Bu değer yalnızca #8021 COMP_CHANGE = 0 olduğunda etkindir.

Yaylarda ve kontur geçişlerinde doğruluk ile hız arasındaki dengeyi belirler. Kılavuz bu parametrenin #8019 R COMP ile eşdeğer olduğunu belirtir.

#42005 ve #42006 – Köşe ve eğri hassasiyeti

Ayar aralığı -1000 ile 99 % arasındadır. Bu parametreler #8021 COMP_CHANGE = 1 olduğunda kullanılır.

• cor_comp: Köşelerdeki hassasiyet davranışı. Temel karşılığı #8022 CORNER COMP.
• cur_comp: Eğri ve yaylardaki hassasiyet davranışı. Temel karşılığı #8023 CURVE COMP.

Pratikte şu ayrım işe yarar: keskin köşelerde ölçü kaçıyorsa cor_comp, radyüslü geçişlerde ve serbest yüzeylerde sapma varsa cur_comp tarafına bakılır.

#42007 / #42307 / #42607 – Feed-forward kazancı

Ayar aralığı 0 – 200 %. Eksenin komut edilen yolu ne kadar hızlı takip edeceğini etkileyen kontrol değeridir. Kılavuz bu alanın #2010 fwd_g parametresine karşılık geldiğini belirtir.

Bu bir operatör ayarı değildir. Yanlış değer şu sonuçları doğurabilir:

• Eksen titreşimi
• Uğultu ve anormal servo sesi
• Köşelerde iz
• Yüzey bozulması
• Servo kararsızlığı

Tezgâh üreticisinin verdiği değer bilinmeden değiştirilmemelidir.

#42008 / #42308 / #42608 – Köşe yavaşlatma açısı

Ayar aralığı 0 – 89 derece. CNC’nin hangi açıdan itibaren hareketi köşe kabul edip yavaşlama uygulayacağını belirler. Temel karşılığı #8020 DCC ANGLE.

Küçültürsen: Daha yumuşak açılar bile köşe sayılır, tezgâh daha çok yavaşlar, doğruluk artar ama süre uzar.
Büyütürsen: Sadece keskin dönüşlerde yavaşlar, süre kısalır ama köşelerde binme riski artar.

#42009 / #42309 / #42609 – İptal açısı (Cancel angle)

Ayar aralığı 0 – 180 derece. Hassasiyet kontrolü içindeki açı değerlendirme davranışlarından birini belirler. #8026 CANCEL ANG parametresinin uygulama paketi içindeki karşılığıdır.

#42010 ve #42011 – Kiriş hatası toleransları

Ayar aralığı 0.000 – 100.000 mm. Bunlar CAM tarafından küçük doğrusal parçalara bölünen konturlarda kabul edilecek azami kiriş hatasını belirler.

• Birinci değer: Bükülme (inflection) içeren bloklar için
• İkinci değer: Bükülme içermeyen bloklar için
• 0.000 girilirse: İlgili blok doğrusal kabul edilir

Kılavuz normal örnek olarak yaklaşık 10 mikron, yani 0.010 mm seviyesinden söz eder.

Çok küçük değer: Yüzey doğruluğu artar, ama köşelerde daha fazla yavaşlama ve daha uzun işleme süresi oluşur.
Çok büyük değer: Tezgâh hızlanır, ama CAM’in ürettiği ince detaylar yuvarlanmaya başlar.

#42012 / #42312 / #42612 – Küçük blok uzunluğu

Ayar aralığı -1 ile 127 mm. Bir CAM programındaki blok uzunluğu bu değeri geçtiğinde spline işleminin geçici olarak bırakılıp doğrusal interpolasyona geçilmesini etkiler.

• -1: Blok uzunluğundan bağımsız spline işlemi
• Diğer değerler: Blok uzunluğuna göre değerlendirme

Kılavuz, değerin programdaki tek blok uzunluğundan biraz daha küçük seçilebileceğini belirtir.

#42013 / #42313 / #42613 – Fairing seçimi

Temel karşılığı #8033 Fairing ON. Kılavuzdaki seçimler:

• 0: Fairing ve Smooth Fairing kullanılmaz
• 1: Fairing kullanılır
• 2: Smooth Fairing kullanılır

Fairing, arka arkaya gelen kısa CAM blokları arasındaki hareketi yumuşatmayı amaçlar. Özellikle kalıp yüzeylerinde takım yolu izlerini ve ani hız değişimlerini azaltabilir.

Dikkat edilecek nokta: Uygulama grubu tablolarında bu satırın aralığı bazı baskılarda 0/1 olarak gösterilir, temel #8033 açıklamasında ise 0, 1, 2 seçenekleri yer alır. Bu nedenle 2 (Smooth Fairing) seçeneğinin kullanılabilirliğini CNC yazılım sürümünüzden ve tezgâh spesifikasyonunuzdan doğrulayın.

#42014 / #42314 / #42614 – Fairing uzunluğu

Ayar aralığı 0 – 100.000 mm. Fairing uygulanacak blok uzunluğunu belirler. Yalnızca Fairing etkinken anlamlıdır. Temel karşılığı #8029 FairingL.

#42015 / #42315 / #42615 – Köşe tanıma uzunluğu

Ayar aralığı 0 – 99999.999 mm. CNC’nin köşe değerlendirmesinde hangi küçük blokları dikkate almayacağını belirleyen uzunluktur. Temel karşılığı #8037 CorJudgeL ve bu değer #8036 CordecJudge = 1 olduğunda kullanılır.

#42017 / #42317 / #42617 – Standart uzunluk

Ayar aralığı 0 – 100.000 mm. SSS kontrolünün şekil tanıma ve hareket değerlendirmesinde kullandığı standart uzunluk değeridir. Temel karşılığı #8091 StdLength.

#42018 / #42318 / #42618 – Basamak genişliği

Ayar aralığı -1.000 ile 0.100 mm. İşleme koşulu seçiminde basamak veya küçük geometrik değişimlerin değerlendirilmesinde kullanılan genişlik değeridir. Temel karşılığı #8093 StepLeng.

#42019 / #42319 / #42619 – Paket toleransı

Ayar aralığı 0 – 100.000 mm. İşleme koşulu parametre grubunun tolerans değeridir. Temel karşılığı #2659 tolerance.

#42020 / #42320 / #42620 – Azami işleme hızı

Ayar aralığı 1 – 1.000.000 mm/dak. İlgili pakette izin verilen azami kesme ilerleme hızını belirler. Temel karşılığı #1206 G1bF.

Buraya makinenin fiziksel kapasitesinin üzerinde bir değer yazmak, tezgâhın gerçekten o hızda güvenli ve hassas işleyeceği anlamına gelmez. Bu alan bir hedef değil, bir üst sınırdır.

#42021 / #42321 / #42621 – Tolerans kontrol filtresi

Tolerans kontrolü sırasında devreye giren filtre ayarıdır. Bu satırın davranışı CNC yazılım sürümüne göre değişebildiğinden değerini tezgâhınızın parametre kılavuzundan doğrulayın.

Operatör tezgâhında nasıl uygular?

1. Mevcut parametrelerin yedeğini alın

Herhangi bir değişiklikten önce:

• CNC parametre yedeği alın
• Application 1, 2 ve 3’teki mevcut değerleri kaydedin
• Ekran fotoğraflarını çekin
• Tezgâh üreticisinin fabrika ayar listesini saklayın

Mitsubishi, parametrelerin büyük miktarda değiştirilmesinin çalışmayı kararsız hâle getirebileceğini özellikle belirtir ve kullanılmayan bitlerin 0 bırakılmasını ister.

2. Parametre yazma iznini kontrol edin

M80 ekranında parametre değişikliği kapalıysa şunlardan biri devrede olabilir:

• Kullanıcı seviyesi
• Parametre kilidi
• PLC kilidi
• Makine üreticisi şifresi
• Edit lock

Bu korumayı rastgele kaldırmaya çalışmayın. Makine üreticisi tarafından kilitlenmiş bir alan operatör ayarı değildir.

3. Önce sadece paketleri inceleyin

Parametre ekranında şu numaraları arayın ve üç grubun mevcut değerlerini karşılaştırın:

#42001 - #42021
#42301 - #42321
#42601 - #42621

Aralarındaki fark size üreticinin hangi grubu neye göre ayarladığını gösterir. Örneğin bir grupta zaman sabiti belirgin şekilde büyük ve tolerans gevşekse, o grup büyük ihtimalle kaba işleme içindir.

4. Paketi sıfırdan uydurmayın

Mitsubishi kılavuzu parametrelerin ne işe yaradığını ve geçerli aralıkları verir; ancak her makine için kullanılacak hazır, evrensel bir değer tablosu vermez. Çünkü doğru değerler şunlara bağlıdır:

• Tezgâh gövdesinin rijitliği
• Servo motor ve sürücü yapısı
• Vidalı mil hatvesi
• Kızak tipi
• Tabla ve parça ağırlığı
• Eksen ivmeleri
• Spindle devri
• Takım çıkıntısı
• CAM toleransı
• İşlenecek malzeme

Bu nedenle “M80 kalıpçı paketi için bütün tezgâhlarda şu değerleri girin” demek teknik olarak doğru değildir.

5. İşleme programında modu açın

Control II mevcutsa üç boyutlu kalıp işleme bölümünün önüne G05 P10000, sonuna G05 P0 eklenir.

%
O1000
G21 G17 G40 G49 G80 G90
T10 M06
G54
S12000 M03
G00 X0 Y0
G43 H10 Z50.
G05 P10000
G00 Z5.
G01 Z-1. F500
(3B KALIP TAKIM YOLU)
X...
Y...
Z...
G05 P0
G00 Z100.
M05
M30
%

Diğer modlar için:

• Control I: G05.1 Q1 ile açılır, G05.1 Q0 ile kapatılır
• Control III: G05 P20000 ile açılır, G05 P0 ile kapatılır

Yüksek hassasiyet modunu takım değiştirme, hızlı konumlama ve güvenli geri çekilme bloklarının içine almayın. Modu sadece asıl yüzey işleme bölümünü kapsayacak şekilde açıp kapatmak en temiz kullanımdır.

6. İlk denemeyi güvenli yapın

Yeni ayar doğrudan gerçek kalıpta denenmemelidir. Sırasıyla:

1. Program grafik kontrolünden geçirilir
2. Takım ve parça olmadan güvenli boş çalışma (dry run) yapılır
3. Rapid override düşük tutulur
4. Single Block ile ilk hareketler kontrol edilir
5. Yumuşak bir deneme malzemesinde yüzey testi yapılır
6. Aynı takım yolunda süre ve yüzey karşılaştırılır
7. Servo sesi ve eksen titreşimi izlenir

Hazır başlangıç değerleri verilebilir mi?

Kaynağa sadık cevap: Hayır.

Mitsubishi parametre kılavuzu şunları verir: parametre numaraları, görevleri, birbirlerine karşılıkları ve izin verilen değer aralıkları. Şunları vermez: kaba paket için kesin değer, yarı finiş için kesin değer, finiş için kesin değer.

Tezgâh üreticisinin kendi ayar tablosu olmadan özellikle şu parametrelere kesin değer önerilmemelidir:

• Feed-forward kazancı
• G01 zaman sabiti
• Yumuşak filtreler
• Köşe ve eğri kompanzasyonları
• Azami eksen hızı
• Servo ile ilişkili bütün parametreler

Sık yapılan hatalar

Operatör için kısa özet

Mitsubishi M80’de “kalıpçı paketi” adıyla tek bir açma parametresi yoktur. Kalıp işleme sistemi şu parçalardan oluşur:

• Üç ayrı İşleme Koşulu Uygulama Grubu: #42001-#42021, #42301-#42321, #42601-#42621
• SSS kontrolü: #8090, paketlerde #42016 / #42316 / #42616
• High-speed High-accuracy Control: Tip I G05.1 Q1, Tip II G05 P10000, Tip III G05 P20000
• Birlikte çalışma izni: #8040 High-SpeedAcc

Özellik tezgâhta opsiyon olarak bulunmuyorsa yalnızca parametre değiştirerek açılamaz. Mevcut parametreler yedeklenmeden ve makine üreticisinin değerleri bilinmeden servo, filtre ve hassasiyet değerleri değiştirilmemelidir.

Güvenlik uyarısı ve sorumluluk reddi

Bu sayfadaki parametre numaraları, değer aralıkları ve G kodları Mitsubishi M800 / M80 / E80 serisi resmî kılavuz bilgilerine dayanmaktadır. Ancak parametre numaraları, geçerli aralıklar ve fonksiyon davranışları CNC yazılım sürümüne, seri farkına ve tezgâh üreticisinin yaptığı ayarlara göre değişebilir. Uygulamadan önce kendi tezgâhınızın parametre ve programlama kılavuzunu esas alın.

Parametre değişiklikleri ve yüksek hızlı işleme modları fiziksel makine hareketlerine neden olur. Değişiklik öncesinde mutlaka parametre yedeği alın, programı önce grafik ekranda ve boş çalışma modunda deneyin, ilk kesimi tek blok ve düşük ilerleme ile yapın. Yetkiniz dışındaki servo, spindle ve güvenlik parametrelerini değiştirmeyin.

Mentor CNC bu sayfadaki bilgilerin uygulanmasından doğabilecek takım kırılması, parça hatası, tezgâh hasarı veya iş kazalarından sorumlu tutulamaz. Sorumluluk uygulamayı yapan kişiye ve işletmeye aittir.