G90 Dış Çap / İç Çap Tekli Tornalama Hazır Çevrimi, CNC torna programlamasında boyuna kesme hareketlerini tek bir satıra indirgeyen, kullanımı son derece pratik bir tekli tekrarlı hazır çevrimdir (canned cycle). Çoklu tekrarlı çevrimlerin (G71 gibi) gerekmediği, kaba talaş miktarının çok fazla olmadığı (birkaç pasoda bitecek) durumlarda G01 ve G00 kodlarını arka arkaya yazmak yerine G90 tercih edilir.
G90 tekli tornalama hazır çevrimi dört hareket şeması
1. G90 çevriminin temel amacı ve mantığı
G90 kodu kullanıldığında kontrol ünitesi, takımın başlangıç noktasından itibaren şu dört temel hareketi (kare/dikdörtgen kesme döngüsü) otomatik icra eder:
- Hareket (R): X ekseninde hedef kaba paso çapına hızlı ilerleme (G00) ile dalış yapar.
- Hareket (F): Z ekseninde programlanan kesme ilerlemesi (F) ile parçayı boyuna talaş kaldırarak işler.
- Hareket (F): kesim nihai Z koordinatına ulaştığında, takım parça yüzeyine sürtünmesin diye X ekseninde radyal olarak yukarı (dışarı) kaçış yapar.
- Hareket (R): hızlı ilerleme (G00) ile başladığı güvenli başlangıç noktasına (Z ekseninde geri yürüyerek) geri döner.
2. Standart FANUC G90 sözdizimi ve adres detayları
G90 çevrimi, sonraki satırlarda sadece değişen X koordinatının yazılmasıyla alt alta tekrarlanabilen modsal (modal) bir yapıya sahiptir. Çevrim iki geometrik modelde çalıştırılabilir:
A) Düz (silindirik) tornalama:
G90 X(U)_ Z(W)_ F_ ;
B) Konik tornalama:
G90 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ ;| Adres | Fonksiyon |
|---|---|
| X | Kesme pasosunun biteceği mutlak hedef çap ölçüsü. |
| U | Çevrime başlanan mevcut noktaya göre artışlı radyal mesafe. |
| Z | Boyuna kesme hareketinin eksenel doğrultuda biteceği mutlak nihai koordinat. |
| W | Çevrime başlanan mevcut noktaya göre artışlı eksenel boy mesafesi. |
| R | Konik tornalamada başlangıç çapı ile bitiş çapı arasındaki yarıçap (radyüs) cinsinden fark. Düz tornalamada bu adres atlanır. |
| F | Tornalama esnasında kullanılacak mm/devir cinsinden kesme ilerleme hızı. |
3. G90 çevrimini doğrudan etkileyen sistem kuralları ve parametreler
3.1 Takım ucu radyüs kompanzasyonu (G41 / G42) etkisi
Kritik kural: G90 hazır çevrimi yürütülürken parça üzerinde pah kırma veya köşe yayı (radyüs) eklendiğinde takım ucu radyüs kompanzasyonu (G41 veya G42) doğrudan çevrim blok davranışına dahil edilir. Kompanzasyon yönü (sağ/sol), takımın kesme yönüne göre kontrol ünitesi tarafından otomatik ötelenir. Ancak hazır çevrim sonlandırıldığında parçadan uzaklaşırken dalışları engellemek için G40 ile kompanzasyonun iptal edilmesi teknik bir zorunluluktur.
3.2 MDI modunda çalıştırılma esnekliği
Kritik ayrım: FANUC sistem kurallarına göre G70, G71, G72 ve G73 gibi çoklu tekrarlı çevrimler MDI modunda kesinlikle yazılamaz ve çalıştırılamaz (P/S alarm No. 67 üretir). Ancak G90 (ve benzeri tekli hazır çevrimler G92, G94), MDI modunda doğrudan yazılıp Cycle Start ile çalıştırılabilme esnekliğine sahiptir.
3.3 Artışlı (eklemeli) programlamada işaret yönleri
Sistem koordinat matrisine göre eklemeli programlama adresleri olan U, W ve R değerlerinin işaretleri (+/-) tamamen takımın kesme yönü kombinasyonuna bağlıdır. Takım aynaya doğru gidiyorsa W negatif (-), merkeze doğru dalarak işliyorsa U negatif (-) olmalıdır.
4. Örnek program: adım adım düz kaba tornalama
Dış çapı Ø80 mm olan dolu bir çelik malzemenin çapını, alın yüzeyinden başlayarak Z-50 boya kadar sırasıyla Ø75, Ø70 ve en son Ø65 çaplarına G90 çevrimiyle kaba olarak indirelim. Çevrimin modal yapısı sayesinde ilk satırdan sonra yalnızca değişen X çap değeri yazılır; tezgâh Z-50 ve F0.25 değerlerini koruyarak döngüyü tekrarlar.
%
O9001 (MENTOR CNC - G90 BOYUNA TORNALAMA) ;
G21 G18 G40 G99 ;
G50 S2000 ;
T0101 ;
G96 S180 M03 ;
M08 ;
(G90 ONCESI GUVENLI BASLANGIC NOKTASI)
G00 X84.0 Z2.0 ; (Ham cap O80 ustu, alin onu)
(G90 CEVRIMI ILK PASO)
G90 X75.0 Z-50.0 F0.25 ;
(MODAL: SADECE YENI CAP DEGERLERI)
X70.0 ;
X65.0 ;
(CEVRIM IPTAL, PARCADAN UZAKLASMA)
G00 X200.0 Z200.0 M09 ;
M05 ;
M30 ;
%G00 X84.0 Z2.0ham çap Ø80 üstü emniyetli X84 ve alın önü Z2 konumu.G90 X75.0 Z-50.0 F0.25takım X75 e iner, Z-50 ye kadar F0.25 ile keser, X84 e kalkar ve Z2 ye hızlı döner.X70.0veX65.0— modal yapı sayesinde aynı Z-50 ve F0.25 korunarak sırayla Ø70 ve Ø65 pasoları otomatik işlenir.
G90 kademeli kaba tornalama pasoları örneği
5. Güvenli test ve operatör kontrol listesi
- Başlangıç noktası emniyeti: G90 çevrimine girmeden önceki hızlı konumlanma çapınız, ham parçanın en büyük dış çapından radyal olarak her zaman büyük olmalıdır. Aksi takdirde takım ilk döngü turunun sonunda geri kaçarken parça arkasına çarpabilir.
- Düzenleme uyarısı: parça işleme esnasında, aktif döngü satırları yürütülürken program üzerinde kesinlikle silme, ekleme veya değişiklik yapmayın; bu, eksenlerin koordinat sistemini saptırarak ciddi mekanik hasarlara sebep olabilir.
- İlk deneme: programı ilk kez denerken grafik ekranında takım yolunu izleyin veya kuru çalıştırma (dry run) yapın.
Öğrendiklerinizi hemen denemek ister misiniz? G90 Torna Simülatörü ve G-Kod Oluşturucu aracımızla kendi parametrelerinizi girip canlı takım yolu simülasyonunu izleyin, hazır G-kodu indirin.
