CNC Parça Maliyeti ve Teklif Fiyatı Hesaplama (Birim Maliyet, Risk Payı, Kâr)

Bir CNC parçasına fiyat verirken iki soru vardır: bu parça bize kaça mal oluyor ve müşteriye kaç lira yazacağız? Bu araç her iki soruya da cevap verir: önce parça başı birim maliyeti, ardından müşteriye verilecek teklif fiyatını hesaplar. Sipariş adedini, malzemeyi, tezgâh süresini ve tezgâh saat maliyetinizi girersiniz; araç parça başı birim maliyeti çıkarır, üstüne risk payını ve kârı ayrı ayrı ekler, teklif fiyatını ticari bir basamağa yuvarlar ve sipariş toplamını gösterir.

Aracın iki modu vardır. Teknik resimden tahmin modu, elinizde numune yokken resme bakıp süre tahmin ettiğiniz durum içindir; sonuç tahmini tekliftir. Numune / pilot parti verisinden modu ise parçayı tezgâha bağlayıp gerçek süreyi ve uç tüketimini ölçtüğünüz durum içindir; sonuç doğrulanmış tekliftir. Hangi modda olduğunuzu araç sonuç ekranında da hatırlatır, çünkü iki fiyatın güvenilirliği aynı değildir.

Bu araç kimin için, ne hesaplar?

Bu sayfa fason CNC işi yapan atölye sahipleri, teklif hazırlayan üretim sorumluları ve parça başı üretim maliyeti hesaplamayı öğrenmek isteyen öğrenciler içindir. Araç çevrim süresini hesaplamaz; süreyi siz girersiniz. Devir, ilerleme ve paso sayısından süre çıkarmak ayrı bir hesaptır ve Mentor CNC'de ayrı bir araçla yapılır. Burada amaç, elinizdeki süreyi ve maliyetleri müşteriye söylenecek tek bir rakama dönüştürmektir.

Sonuç ekranında şunları görürsünüz: parça başı malzeme, nakliye, işleme, takım, tek seferlik gider payı ve dış işlem kalemleri; başabaş birim maliyet; risk payı; risk dâhil maliyet; kâr; yuvarlanmamış satış fiyatı; yuvarlanmış teklif; yuvarlama sonrası gerçek kâr oranı ve sipariş toplamları. Böylece "700 lira dedim, kaçı kâr?" sorusu tek bakışta cevaplanır.

CNC parça maliyeti nasıl hesaplanır?

Birim maliyet, parça başına düşen bütün giderlerin toplamıdır. Aracın kullandığı sıra şudur:

• Malzeme: ham parça ağırlığı × kg fiyatı, ya da tedarikçiden aldığınız parça başı fiyat. Müşteri malzemeyi kendisi getiriyorsa bu kalem sıfırdır; araçta "Malzeme müşteriden (sadece işçilik)" seçeneği bunun içindir.
• Nakliye: malzemeyi aldırmak için gönderdiğiniz aracın bedeli sipariş adedine bölünür. Kargoyla parça başı geliyorsa doğrudan parça başı yazılır; araç aynı tutarı iki kere bölmez.
• İşleme: parça başı tezgâh süresi × tezgâh saat maliyeti ÷ 60. Tezgâh süresi, çevrim süresi (Start'a basıştan program sonuna) ile bağlama–sökme süresinin toplamıdır. 20 dakika ve 2.000 TL/saat için işleme bedeli 666,67 TL'dir.
• Tek seferlik giderler: ayar süresi, programlama, aparat ve bu iş için alınan özel takım. Bunlar bir kez ödenir ve sipariş adedine bölünür. 5.000 TL'lik aparat 50 parçada 100 TL, 100 parçada 50 TL pay getirir; adet arttıkça parça ucuzlar.
• Kesici takım: uç fiyatı ÷ (kenar sayısı × bir kenarın çıkardığı parça). Normal işlerde bu gider tezgâh saat maliyetinin içinde kalır; sert malzeme, pahalı uç veya kesintili kesim varsa ayrıca hesaplanmalıdır. Aşağıdaki saha örneği nedenini gösteriyor.
• Dış işlem ve son işlemler: ısıl işlem, kaplama, taşlama gibi dışarıya yaptırılan işler ile çapak alma, yıkama, kontrol ve paketleme.
• Hurda: yüz parçada beş hurda bekliyorsanız yüz sağlam parça için yüz beş parça işlersiniz. Hurdaya giden parçanın malzemesi, tezgâh süresi ve ucu sağlam parçalara yüklenir; aparat, ayar ve nakliye hurdadan etkilenmez.

Bu kalemlerin toplamı başabaş birim maliyettir: bu fiyatın altında iş alırsanız her parçada cebinizden para çıkar.

Teknik resimden mi, numuneden mi fiyat verilir?

Küçük ve orta ölçekli atölyelerde fiyat çoğunlukla teknik resim üzerinden verilir. Müşteri teknik resmi gönderir, siz bakarsınız, "yirmi dakikada çıkar" dersiniz ve fiyatı yazarsınız. Bu yöntem hızlıdır ama resim yalnızca parçanın geometrisini gösterir; parçanın tezgâhta nasıl davranacağını göstermez. Kurumsal firmalarda ve otomotiv tedarik zincirinde ise fiyat numune çalışmasından verilir: parça bağlanır, işlenir, süre ve uç tüketimi ölçülür, fiyat ona göre yazılır.

Numune modunda tek bir parçanın süresi esas alınmaz. İlk parça ayar, ölçme ve deneme içerir; üçüncü parça daha hızlı çıkar. Bu yüzden araç toplam çalışma süresini sorar, ayar süresini düşer ve kalanı sağlam parça sayısına böler. On numune 120 dakikada çıktıysa ortalama 12 dakikadır; araç iyimser (10,8 dk) ve güvenli (13,2 dk) sınırları da yanına yazar.

Risk payı ile kâr aynı şey değildir

Piyasada en sık yapılan hata, kâr oranının içine belirsizliği de sıkıştırmaktır. "Yüzde yirmi koydum, olur da bir şey çıkarsa oradan karşılarız" diyen atölye, sorun çıktığında kârının eridiğini görür ama neyin eridiğini bilemez. Araç bu iki payı ayrı satırda gösterir:

Üretimde sorun çıktığında önce risk payı azalır; risk payı yetmezse kâr azalmaya başlar. Doğrudan zarar etmeden önce uzun bir "kârdan zarar" bölgesi vardır ve çoğu atölye o bölgede olduğunu fark etmez. Risk payı, bu bölgeyi görünür kılar.

Maliyet üstüne ekleme mi, satış içi marj mı?

"Yüzde otuz kâr" iki farklı şey anlamına gelebilir. Piyasada çoğu kullanıcı maliyeti 1,30 ile çarpmayı kasteder; muhasebe dilinde ise satış fiyatının yüzde otuzunun kâr olmasıdır. İkisi aynı rakamı vermez:

Aracın varsayılanı piyasa alışkanlığına uygun olarak maliyet üstüne eklemedir; satış içi marj seçeneği de vardır. Yuvarlama yalnızca son fiyata uygulanır, ara hesaplar tam tutulur ve yuvarlamadan sonra fiyatın içinde gerçekten ne kadar kâr kaldığı ayrıca yazılır.

Tezgâh saat maliyeti nedir, nasıl bulunur?

Bu aracın en önemli girdisi tezgâh saat maliyetidir. Piyasada "saat ücretim iki bin lira" dediğiniz rakamın içinde makine amortismanı, elektrik, bakım, standart uç ve sarf malzemesi, kira payı, genel gider ve çoğu atölyede operatör maaşı vardır. Kısaca: tezgâh bir saat çalışınca size kaça mal oluyor? Yıllık giderlerin toplamı, tezgâhın yıllık gerçek üretken saatine bölünür. Vardiya saati değil, gerçekten para kazanılan saat: tatiller, bakım, arıza, ayar ve boş beklemeler düşülür. Yılda 2.000 planlı saatin yalnızca yüzde yetmişi üretkense giderler 1.400 saate bölünür; bu düzeltme yapılmazsa saat maliyeti olduğundan düşük çıkar ve her teklif sessizce zarar yazar.

Saat maliyetinizi bilmiyorsanız araca kâr eklenmemiş bir tahmin girin, sonra yıllık giderlerinizle doğrulayın. Bu hesabı adım adım yaptıran CNC Tezgâh Saat Maliyeti Hesaplama aracını kullanın: makinenin bugünkü değerini veya taksitini, bakım bütçesini, iş yeri kirasını, elektrik faturasını ve operatörün işveren maliyetini sorar, operatörlü ve operatörsüz saat maliyetini Türk lirası olarak verir; çıkan rakamı bu aracın "tezgâh saat maliyeti" alanına yazarsınız.

Sahadan tecrübe: kurumsal firmada fiyat teknik resimden verilmez

Mentor CNC'nin kurucusu mesleğe otomotiv sektörüne parça işleyen kurumsal bir firmada başladı. Orada bize bir teknik resim geldiğinde asla teknik resim üzerinden fiyat verilmezdi. Kalıp, aparat, döküm; her şey işlenmiş hâlde gelirdi. Parçayı CNC'ye bağlar, işler, süreyi, takım maliyetini, duruş zamanını ve uç değiştirme zamanını çıkarır, fiyatı ona göre verirdik. Sonra numuneyi gönderen firma "hayır, bu fiyat olmaz, şu fiyat olması lazım; aparatınız ya da işleme yönteminiz yanlış" derdi. Nasıl olur diye şaşırırdık. Meğer parçayı işleyen firma zaten otomotiv üreticisinin kendisiydi; parçayı çoktan işlemiş, sürelerini çıkarmışlardı ve bizden o bilgiyle fiyat istiyorlardı.

Buradan çıkan ders şudur: bin parçalık bir işte bin parçanın hepsi üç dakikada çıkmaz. Piyasa malında bazı çubukların boyu uzun gelir, bazısı kısa; bazısı sert, bazısı yumuşak; arada cüruflu malzeme çıkar; bir parçada uç düşer, tezgâhın içinde aranır. Duruş süreleri her zaman değişir. Teknik resme bakıp "beş dakika" dediğiniz parça üç dakikada da çıkabilir, yedi dakikada da. On numune işleyip 12 dakika ölçtüğünüz parça, iki bin adette iyileştirmelerle 9 dakikaya inebilir; tam tersi sebeplerle 15 dakikaya da çıkabilir. Bu farklar küçüktür ama yıla vurulduğunda kârdan zarar ettirir. Bu yüzden Mentor CNC'nin tavsiyesi nettir: mümkünse numune işleyin, ham malzemeyi gözünüzle görün. Teknik resimden fiyat verecekseniz çok iyi hesaplayın, olumsuz tarafları düşünün; ama işi kaybettirecek kadar da yüksek vermeyin. Numune çalışması yapmamanın bir maliyeti de budur: belki 10 dakikada çıkacak işi gözünüzde büyütüp 15 dakika der, fiyatı yüksek çıkarır ve işi kaybedersiniz.

Sahadan tecrübe: CBN uç, delikli disk ve teknik resimden verilen fiyatın zarara dönüşmesi

Bir başka örnek, bu kez küçük ölçekli bir atölyede yaşandı. Fren diskine benzeyen, sertleştirilmiş dairesel bir parça işleyecektik. Sert malzeme olduğu için CBN uç kullanılacaktı. Firma sahibi, o günkü rakamlarla parça başına 50 TL fiyat verdi. Hesap şöyleydi: CBN ucun tanesi 25 TL, iki kenarı var, her kenardan on parça çıkar; yani bir uçtan yirmi parça, parça başı takım gideri 1,25 TL.

Parçalar geldi, tornaya bağladık. İşlenecek yüzeyde üç delik vardı. CBN uç her delikte boşa çıkıyor ve delikten sonra malzemeye darbeyle yeniden dalıyordu. İlk kenar kısa sürede kırıldı. Ucu çevirdik, ikinci kenar da kırıldı. Devir ve ilerlemeyle oynadık, farklı denemeler yaptık; sonuçta on beş parçada dört CBN uç tükettik. Yarım günde bitecek iş iki buçuk gün sürdü ve iş zarar etti.

Sorun "CBN sert malzemeyi işlemez" değildi. Sorun, CBN kalitesinin, uç geometrisinin ve kesme şartlarının bu kadar darbeli bir işe uygun olup olmadığının numune üzerinde denenmemesiydi. Araçtaki "Kesici takım gideri" bölümü ve kesim şartı soruları tam olarak bunun için var: sert malzeme, delikli yüzey ve CBN/seramik uç birlikte işaretlendiğinde araç sizi numune işlemeden fiyat vermemeniz için uyarır; numune modunda ise tahmin ettiğiniz takım giderini gerçekleşenle yan yana koyar.

Kesintili kesim ve sert malzeme neden fiyatı bozar?

Delik, kanal veya kama yuvası bulunan bir yüzeyde uç sürekli kesmez; her boşluktan sonra malzemeye yeniden çarpar. Buna kesintili kesim denir. Karbür uçlar bu darbeye bir ölçüde dayanır; CBN ve seramik uçlar sert malzemede uygun kesme şartlarında yüksek yüzey kalitesi sağlar ama darbeye karşı kırılgandır. Katalogda belirtilen takım ömrü sürekli kesim içindir ve kesintili kesimde geçerliliğini yitirir. Bu tür işlerde fiyatlandırmada üç şey yapılmalıdır: takım gideri saat maliyetinin içinde sayılmayıp ayrıca hesaplanmalı, risk payı yükseltilmeli ve mümkünse birkaç parça numune işlenip tüketilen uç sayılmalıdır.

Yüksek adetli işlerde ne yapmalı?

Numune de yüzde yüz kesin değildir; on parçanın davranışı bin parçayı garanti etmez. Ham malzeme boyu ve sertliği parti içinde değişir, uç beklenenden erken kırılır, talaş sarar, ölçü kaçar, fikstür kirlenir. Yüksek adette önerilen yol şudur: önce numune işlenir ve geçici teklif hazırlanır; ilk yüz parçalık pilot parti üretilir; gerçek süre, uç tüketimi ve hurda oranı ölçülür; fiyat doğrulanır veya revize edilir. Bu araçta "Numune / pilot parti verisinden" modu pilot parti sonuçlarıyla da çalışır: yüz parçanın toplam süresini, sağlam adedini ve tüketilen uç sayısını girin, gerçekleşen maliyeti görün.

Sık sorulan sorular

Operatör maaşını nereye yazacağım?

Çoğu atölye tezgâh saat ücretini operatör dâhil söyler. Öyleyse "Operatör gideri saat maliyetine dâhil" işaretini bırakın. Operatörü ayrı takip ediyorsanız işareti kaldırıp operatörün saatlik işveren maliyetini yazın; araç hem işleme süresine hem ayar süresine ekler.

Müşteri malzemeyi kendisi getiriyorsa ne değişir?

"Malzeme müşteriden (sadece işçilik)" seçin. Malzeme ve nakliye kalemleri kapanır, yalnızca işçilik fiyatlanır. Müşterinin getirdiği malzemenin kalitesi sizin elinizde olmadığı için risk payını düşük tutmayın.

Standart uç sarfını ayrıca yazmalı mıyım?

Hayır. Normal çelik, alüminyum ve döküm işlerinde standart uç sarfı tezgâh saat maliyetinin içindedir; iki kere yazarsanız fiyat şişer. Takım gideri bölümünü yalnızca pahalı uç, sert malzeme, kesintili kesim veya bu iş için alınan özel takım varsa açın.

KDV dâhil mi?

Hayır. Araçtaki bütün rakamlar KDV hariçtir. Malzeme fiyatını ve saat maliyetini KDV hariç girin, teklifinize KDV'yi ayrıca ekleyin.

Yuvarlama kârımı değiştirir mi?

Evet, yukarı yuvarlama fiyatı biraz artırır. Araç bu yüzden yuvarlamadan sonra fiyatın içinde gerçekten kalan kâr oranını ayrıca gösterir. Pazarlık payı bırakmak istiyorsanız yuvarlama basamağını büyütün.

Aynı parçadan 50 ve 500 adet için fiyat farkı neden büyük çıkıyor?

Aparat, ayar ve programlama gibi tek seferlik giderler adede bölünür. 50 parçada 100 TL olan aparat payı 500 parçada 10 TL'ye iner. Müşteriye kademeli fiyat verirken aracı her adet için ayrı çalıştırın.

Mentor CNC notu ve sorumluluk reddi

Bu araç bir teklif çalışması yardımcısıdır; kesin maliyet vermez. Tolerans, yüzey kalitesi, bağlama sayısı, ham malzeme kalitesi, tezgâh durumu ve operatör tecrübesi gerçek süreyi ve takım tüketimini değiştirir. Teknik resimden verilen fiyat tahminidir; mümkünse numune işleyin, yüksek adette ilk partiden sonra gerçekleşen maliyeti yeniden kontrol edin. Mentor CNC, bu hesaba dayanarak verilen tekliflerden ve ticari sonuçlarından sorumlu değildir.