Bu rehberde Mitsubishi M70 kontrolünde takım boyu ve takım yarıçapı telafilerinin nasıl kullanıldığını, Geometry ile Wear farkını ve ölçü sonucuna göre küçük düzeltmelerin nasıl yapılacağını ele alıyoruz. Konu yalnızca panel ve telafi ekranlarına odaklanır.
1. Takım telafisi nedir?
Takım telafisi, kontrol ünitesinin takımın gerçek boyunu ve çapını hesaba katmasını sağlar. Aynı programda kullanılan takımların boyları, çapları ve kullanıldıkça aşınmaları farklı olabilir; bu farklar takim telafi tablosuna kaydedilir. Temel olarak iki telafi kullanılır: H takım boyu telafisi, D takım yarıçapı/çap telafisi. Örn. T1→H1 ve D1, T2→H2 ve D2, T3→H3 ve D3.
2. M70 de iki farklı telafi tipi (Tip 1 / Tip 2)
Mitsubishi programlama kılavuzunda takım telafisi için Tip 1 ve Tip 2 olarak iki sistem açıklanır. Bu konu, Program Restart Type 1/Type 2 ile karıştırılmamalıdır. Telafi Tip 1: aynı numara için tek bir ortak telafi değeri kullanılır (H1 = aynı değer, D1 = aynı değer); boy, yarıçap, şekil ve aşınma değerleri ayrı tutulmayabilir — daha basittir ama Geometry/Wear ayrımı sınırlıdır. Telafi Tip 2: değerler ayrı alanlarda tutulabilir (takım boyu Geometry, takım boyu Wear, yarıçap Geometry, yarıçap Wear). Kontrolün kullandığı toplam: H = Boy Geometry + Boy Wear, D = Yarıçap Geometry + Yarıçap Wear. Seri üretimde ölçü düzeltmesi açısından Tip 2 daha kullanışlıdır.
3. Geometry ve Wear farkı
Geometry takımın esas ölçüsüdür; buraya takımın ölçülen boyu, gerçek yarıçapı ve gerçek çapına bağlı ana değer girilir (örn. takım boyu Geometry −452.630, yarıçap Geometry 5.000). Geometry değeri takım ilk ölçüldüğünde veya tamamen değiştirildiğinde güncellenir. Wear takımın aşınmasını veya küçük ölçü düzeltmesini kaydetmek içindir (örn. boy Wear −0.020, yarıçap Wear +0.010). Wear alanında genellikle küçük değerler bulunur (0.010, −0.020, 0.050 gibi); birkaç milimetrelik çok büyük değer görülüyorsa yanlış giriş ihtimali kontrol edilmelidir.
4. Takım boyu telafisi: H değeri
Takım boyu telafisi programda genellikle G43 ve H adresiyle etkinleştirilir: T2 M6 → G43 H2 Z50.. Burada T2 ikinci takım, H2 ikinci takımın boy telafisi, G43 pozitif takım boy telafisini etkinleştirir ve telafi uygulanarak Z50 konumuna hareket edilir. Telafiyi iptal etmek için G49 veya bazı durumlarda H0 kullanılabilir. Kılavuz, H0 verildiğinde takım boy telafisinin iptal edildiğini ve G43/G44 ile seçilen H numarasının modal olarak korunabildiğini belirtir.
5. Takım yarıçap telafisi: D değeri
Takım yarıçapı telafisi programda G41 D... veya G42 D... ile kullanılır (örn. G41 D2 X20. Y10.); kontrol D2 satırındaki yarıçap değerini kullanır. G41 programlanan hareket yönünün soluna, G42 sağına telafi uygular; G40 yarıçap telafisini iptal eder. Mitsubishi kılavuzu, yarıçap telafisinde yalnızca D numarasının geçerli olduğunu ve H komutunun dikkate alınmadığını belirtir.
6. OFFSET ekranına giriş
Makineye göre menü adı değişse de genel yol: OFFSET → TOOL OFFSET → LENGTH/RADIUS → GEOMETRY/WEAR. Ekranda şu alanlar görülebilir:
| Alan | Görevi |
|---|---|
| Length Geometry | Ana takım boyu |
| Length Wear | Boy için küçük düzeltme |
| Radius Geometry | Ana yarıçap değeri |
| Radius Wear | Çap/yarıçap için küçük düzeltme |
Bazı tezgahlarda H ve D ayrı tabloda, bazılarında aynı satırda gösterilebilir.
7. Takım boyunda ölçü düzeltme (Length Wear)
Örneğin programdaki Z ölçüsü 20.00 mm olması gerekirken parça 20.05 mm ölçüldü; parça 0,05 mm yüksek kalmıştır, yani takımdan 0,05 mm daha fazla talaş alınmalıdır. Bu durumda takım boy Wear alanına makinenin telafi yönüne uygun küçük bir düzeltme girilir (örn. H2 Length Wear: -0.050). Ancak işaret yönü makinenin eksen/telafi düzenine göre değişebilir; ilk düzeltmede küçük değer kullanılıp sonuç yeniden ölçülmelidir. Temel mantık: parça yüksek kalıyorsa takım biraz daha aşağı inmeli, parça fazla ince çıktıysa takım biraz daha yukarıda kalmalı — fakat panelde artı/eksi girişinin hangi fiziksel yönde etki ettiği gerçek makinede küçük denemeyle doğrulanmalıdır.
8. Çap veya kanal ölçüsünde D düzeltmesi
Örneğin dıştan işlenen parçada istenen 50.00 mm, ölçülen 50.04 mm; parça 0,04 mm büyük kalmıştır. Çapta toplam 0,04 mm küçülme gerekiyorsa takım yolu radyal olarak ~0,02 mm değiştirilmelidir — çünkü çap farkı / 2 = radyal düzeltme (0.04 / 2 = 0.02 mm). D Wear alanına program yönüne göre +0.020 veya −0.020 düzeltme gerekebilir. Burada G41/G42 yönü, iç/dış kontur ve takım yolunun yönü önemlidir; işaret ezberlenmemeli, küçük bir düzeltme yapılıp ölçü tekrar kontrol edilmelidir.
9. İç cepte ölçü düzeltme
Örnek: istenen cep 40.00 mm, ölçülen 39.96 mm; cep 0,04 mm küçük kalmıştır. Cep genişliğinin 0,04 mm büyümesi için takım merkezi her iki tarafta ~0,02 mm dışarı kaymalıdır (radyal düzeltme 0.04 / 2 = 0.02 mm). Ancak iç konturda D Wear işaretinin etkisi dış kontura göre ters görünebilir; bunun nedeni G41/G42 yönü ve takımın konturun hangi tarafında hareket ettiğidir.
10. Geometry mi Wear mı değiştirilmelidir?
Wear kullanılmalı: parçada küçük ölçü farkı varsa, takım zamanla aşındıysa, birkaç mikron/yüzde düzeltme gerekiyorsa, seri üretimde ölçüyü kademeli düzeltmek gerekiyorsa. Geometry kullanılmalı: yeni takım takıldıysa, takım boyu yeniden ölçüldüyse, takım tamamen farklı boyda takıldıysa, yanlış ana takım değeri düzeltiliyorsa. Küçük ölçü düzeltmeleri için Geometry değerini sürekli değiştirmek doğru bir takip yöntemi değildir.
11. Yeni takım takıldığında Wear değeri
Aşınmış takım çıkarılıp yeni takım takıldığında eski Wear değeri kontrol edilmelidir. Örneğin eski takımda Length Wear −0.080 bulunuyor olabilir; yeni takım takıldığında bu değer bırakılırsa kontrol yeni takıma da eski aşınma düzeltmesini uygular. Genel işlem: yeni takımın Geometry değerini ölç, eski Wear değerini kontrol et, gerekiyorsa Wear i sıfırla, ilk ölçüm sonucuna göre yeniden küçük düzeltme yap.
12. Telafi değeri nasıl girilir?
Genel sıra: (1) OFFSET ekranını aç. (2) Doğru takım numarasını bul. (3) Length veya Radius bölümünü seç. (4) Geometry veya Wear sütununu seç. (5) Doğru değeri yaz. (6) INPUT ile kaydet. (7) Yazılan değeri tekrar kontrol et. Bazı ekranlarda: INPUT eski değerin üzerine yeni değer yazar; +INPUT mevcut değere ekleme yapar; CALC mevcut değeri hesaplayarak değiştirir; MEASURE mevcut makine konumundan yeni değer hesaplar. Tuşların davranışı makine üreticisine göre kontrol edilmelidir.
13. Otomatik çalışma sırasında telafi değiştirmek
Mitsubishi programlama kılavuzu, takım telafi miktarı otomatik çalışma sırasında (Single Block duruşu dâhil) değiştirilirse yeni değerin sonraki veya ilerleyen bloklardan itibaren geçerli olabileceğini belirtir. Bu nedenle program aktifken telafi değiştirildiğinde: mevcut hareketin hemen değişeceği varsayılmamalı, hangi bloktan itibaren etkinleştiği kontrol edilmeli, aynı bloğu tekrar başlatmak gerekebileceği unutulmamalı ve büyük düzeltme yapılmamalıdır. En güvenli yöntem, programın uygun duruş noktasında telafi değişikliği yapıp sonraki hareketi dikkatle kontrol etmektir.
14. H ve D numaralarının kontrolü
Programdaki takım ile telafi numarasının aynı olması zorunlu değildir; örneğin T2 M6 → G43 H12 Z50. → G41 D22 X... teknik olarak mümkündür (takım T2, boy telafisi H12, yarıçap telafisi D22). Fakat operatör açısından karışıklığı azaltmak için genellikle T2 → H2 → D2 eşleştirmesi tercih edilir. Makinenin programlama düzeni mutlaka kontrol edilmelidir.
15. Sık yapılan hatalar
- Yanlış takım satırını değiştirmek: T3 yerine T2 nin Wear değeri değiştirilebilir.
- Length yerine Radius değiştirmek: Z ölçüsü düzeltilecekken D değeri değiştirilebilir.
- Geometry yerine Wear değiştirmek (veya tersi): küçük düzeltme için ana takım ölçüsü bozulabilir.
- Ondalık hatası: doğru 0.020, yanlış 0.200 veya 2.000.
- Çap farkının tamamını D ye yazmak: çapta 0,04 mm fark varsa çoğu durumda radyal düzeltme 0,02 mm dir.
- Artı/eksi yönünü kontrol etmemek: ölçü hatası daha da büyüyebilir.
- Yeni takımda eski Wear değerini bırakmak: yeni takım yanlış telafiyle çalışabilir.
16. Kısa uygulama örneği ve özet
T4 takımıyla işlenen yüzey 0,03 mm yüksek kalmış olsun. Genel sıra: (1) Programda T4 ün hangi H numarasını kullandığını kontrol et. (2) OFFSET ekranını aç. (3) İlgili H satırını bul. (4) Length Wear sütununa gel. (5) Mevcut Wear değerini not et. (6) Gerekli yönde 0,03 mm küçük düzeltme yap. (7) INPUT ile kaydet. (8) Değeri tekrar kontrol et. (9) Bir sonraki parçayı ölç. (10) Sonuca göre küçük ek düzeltme yap. İlk seferde büyük düzeltme yapmak yerine kademeli ilerlemek daha güvenlidir. Özetle bu rehberde H ve D telafilerinin farkını, Telafi Tip 1/Tip 2 sistemini, Geometry ve Wear alanlarını, G43/G49/G40/G41/G42 kullanımını, Z ölçüsünde Length Wear düzeltmesini, çapta radyal düzeltme hesabını, yeni takımda eski Wear kontrolünü ve otomatik çalışmada değişikliğin sonraki bloklarda etkinleşebileceğini öğrendik.
