Bu rehberde Mitsubishi M70 kontrolünde takım çağırma, M6 ile takım değiştirme, aktif ve bekleyen takım bilgileri, takım magazini karışıklıkları ve takım değişiminin yarıda kalması gibi konuları işliyoruz. Önemli bir ayrım vardır: M70 kontrolü T komutunu ve takım değişimine ait temel NC işlevlerini yönetir; takım magazininin kol, pot, sensör, kapı ve kelepçe sırası çoğunlukla makine üreticisinin PLC programı tarafından yönetilir. Bu nedenle aynı M70 kontrolü kullanılan iki farklı tezgahta takım değiştirme ekranı ve kurtarma yöntemi aynı olmayabilir; Mitsubishi programlama kılavuzu da makineye özel işlemlerde tezgah üreticisinin talimatlarının esas olduğunu belirtir.
1. Takım magazini nedir?
Takım magazini, tezgahta kullanılacak kesici takımların saklandığı sistemdir. Yaygın tipler: şemsiye tipi, zincir tipi, tambur tipi, kol değiştiricili ATC (Automatic Tool Changer – Otomatik Takım Değiştirici) ve doğrudan iş miliyle takım alan sistem. Takım değişiminde genel olarak: istenen takım hazırlanır → eksenler takım değiştirme konumuna gider → iş mili durur ve yönlendirilir → magazin/kol konumlanır → mevcut takım alınır → yeni takım yerleştirilir → sıkma sinyali doğrulanır → otomatik çalışma devam eder. Bu sıranın ayrıntıları üreticinin PLC tasarımına bağlıdır.
2. T komutu ne işe yarar?
T, takım seçme komutudur (örn. T5 → 5 numaralı takımı seçer). Ancak T5 her makinede takımı hemen iş miline takmaz; çoğu dik işleme merkezinde T5 M6 kullanılır (T5 seçer, M6 değiştirme işlemini başlatır). Mitsubishi programlama kılavuzunda T ayrı bir takım fonksiyonu olarak tanımlanır; takım numarasının makine tarafındaki magazin ve değiştirme işlemi üreticinin PLC düzeniyle birlikte çalışır.
3. T ve M6 aynı satırda mı yazılır?
Yaygın kullanım T5 M6 şeklindedir. Bazı tezgahlarda daha hızlı çevrim için bir sonraki takım önceden hazırlanabilir: T5 M6 ... T8 — burada T5 iş miline alınmış, T8 magazinde bekleyen takım olarak hazırlanabilir ve sonraki M6 da T8 değiştirilir. Başka bir makinede T8 yazıldığında magazin hemen hareket etmeyebilir; davranış PLC programına bağlıdır. M700 Handbook ta “active tool” ve “standby tool” için ayrı veri alanları bulunması, kontrolün aktif ile bekleyen takımı ayrı takip edebildiğini gösterir.
4. Aktif takım ve bekleyen takım
Aktif takım şu anda iş milinde bulunan takımdır (örn. ACTIVE TOOL: T5). Bekleyen takım bir sonraki değişim için hazırlanmış takımdır (örn. STANDBY TOOL: T8). Takım ekranında Active Tool, Standby Tool, Next Tool, Spindle Tool, Magazine Tool, Tool Pot, Tool Number gibi bilgiler görülebilir; ekran isimleri üreticiye göre değişir.
5. Takım numarası ile magazin gözü aynı şey midir?
Her zaman aynı değildir. Sabit göz sistemi: takım 5 sürekli magazinin 5 numaralı gözünde tutulur (T5 → Pot 5). Rastgele göz sistemi: kontrol takımın hangi gözde bulunduğunu hafızada takip eder (örn. T5 → Pot 18, T8 → Pot 4, T12 → Pot 27). Bu sistemde operatör takım numarasıyla göz numarasını karıştırmamalıdır; takım fiziksel olarak başka göze taşındığında kontrol tablosu güncellenmezse sistem yanlış takımı çağırabilir.
6. Takım değiştirme konumu (G30.1–G30.6)
Takım değiştirirken eksenlerin güvenli bir konuma gitmesi gerekebilir. M70/M700 programlama kılavuzunda G30.1 ile G30.6 arasında özel takım değiştirme konumuna dönüş komutları bulunur (örn. G30.1; veya G30.2;). Bu konumlar ve eksen hareket sırası #8206 TOOL CHG ile ilişkili ayarlardan belirlenebilir. Ancak her makine programında G30.1 kullanılmaz; bazı makinelerde M6 eksenleri otomatik konumlandırır, bazılarında programcı önce G53 ile güvenli Z ye gider, bazılarında üreticiye özel M kodu kullanılır veya PLC tüm konumlandırmayı yapar. Bu nedenle başka bir makineden alınmış takım değiştirme satırı doğrudan kopyalanmamalıdır.
7. MDI ile takım değiştirme
Takım değiştirme manuel olarak MDI ekranından yapılabilir: (1) Makinenin çalışmadığını kontrol et. (2) Eksenlerin güvenli olduğunu doğrula. (3) MDI moduna geç. (4) T5 M6 yaz. (5) INPUT/EOB ile satırı tamamla. (6) CYCLE START ver. (7) Takım değişimini izle. (8) Aktif takım bilgisini kontrol et. Bazı makinelerde önce takım hazırlama, sonra M6 gerekir (T5; ardından M6;). Makinenin daha önce kullanılan standart sırası esas alınmalıdır.
8. Takım değiştirmeden önce kontrol edilecekler
M6 vermeden önce: iş mili durmuş, takım değiştirme bölgesi boş, Z ekseni güvenli konumda, magazin kapağı kapalı, takım kolu başlangıç konumunda, takım sıkma sinyali normal, hava basıncı yeterli, Emergency Stop aktif değil, alarm yok ve doğru takım numarası yazılmış olmalıdır. Makine bu şartların birini algılamazsa takım değişimini başlatmayabilir.
9. Takım değişiminin yarıda kaldığını nasıl anlarsınız?
Belirtiler: takım değiştirme kolu ortada kalır; magazin yarım indekslenmiş görünür; takım iş miline tam oturmaz; pot aşağıda/yukarıda kalır; iş mili sıkma işlemini tamamlamaz; program M6 satırında bekler; PLC/kullanıcı alarmı görünür; aktif takım bilgisi güncellenmez; Cycle Start kabul edilmez. Bu durumda tekrar tekrar M6, RESET veya CYCLE START verilmemelidir.
10. Takım değişimi yarıda kalırsa ilk yapılacaklar
FEED HOLD veya gerekirse RESET ile otomatik yürütmeyi durdurun → bütün hareketlerin durduğunu kontrol edin → alarm mesajını ve kodunu not edin → kolun/magazinin/potun fiziksel konumuna bakın → iş milinde takım olup olmadığını kontrol edin → aktif ve bekleyen takım numaralarını not edin → hava basıncını kontrol edin → kapı/magazin sensörü mesajlarını kontrol edin → üreticinin ATC Recovery ekranı veya manuel kurtarma prosedürünü kullanın → prosedür bilinmiyorsa teknik servis çağırın. Takım koluna, pota veya iş miline elle müdahale edilmemelidir.
11. RESET vermek takım değişimini düzeltir mi?
Her zaman hayır. RESET M6 komutunu iptal edebilir, programı durdurabilir ve alarm mesajını temizleyebilir; fakat mekanik sistem kol ortada, pot aşağıda, takım yarı sıkılı, magazin yarım indekslenmiş durumda kalabilir. Bu yüzden RESET sonrası hemen yeniden M6 vermek çarpışmaya veya kol mekanizmasının sıkışmasına yol açabilir. Önce takım değiştiricinin gerçek mekanik konumu belirlenmelidir.
12. Takım değiştirme alarmları neden Mitsubishi listesinde tam görünmez?
Takım magazini alarmlarının büyük bölümü standart Mitsubishi alarmı değil, makine üreticisinin PLC alarmıdır; çoğunlukla U grubu veya üreticiye özel mesaj şeklinde görülür. Örnek mesajlar: ATC ARM NOT HOME, TOOL POT NOT UP, TOOL POT NOT DOWN, SPINDLE ORIENTATION INCOMPLETE, TOOL CLAMP ERROR, TOOL UNCLAMP ERROR, MAGAZINE POSITION ERROR, AIR PRESSURE LOW, TOOL NUMBER MISMATCH. Bu mesajların kesin çözümü tezgah üreticisinin alarm kitabında bulunur. M700 Handbook, kullanıcı PLC alarmlarını ayrı bir grup olarak sınıflandırır.
13. Sık görülen takım değiştirme sorunları
A. İş mili yönlendirme tamamlanmadı: takım değişimi için iş mili belirli açıda durmalıdır; spindle orientation alarmı, M6 da bekleme, kol hareket etmiyor. İş mili tamamen durmuş mu, spindle alarmı var mı, yönlendirme sensörü okunuyor mu kontrol edilir (encoder/sürücü/parametre müdahalesi teknik servis işidir). B. Takım sıkma tamamlanmadı: yeni takım girmiş ama sıkma sinyali gelmemiş — koniği kirli, tutucu tam oturmamış, hava basıncı düşük, çekme saplaması uygun değil, clamp sensörü sinyal vermiyor. Operatör yalnızca görünür kir, yanlış tutucu ve hava basıncı gibi temel kontrolleri yapar. C. Takım bırakma tamamlanmadı: eski takım çıkmamış — unclamp sinyali yok, hava düşük, takım koniğe sıkışmış, saplama hasarlı. Takımı çekiçle vurarak çıkarmaya çalışmak doğru değildir. D. Magazin doğru gözü bulamıyor: magazine position error, pot number mismatch — magazin sensörü, referans gözü kaybı, tablo karışıklığı, yanlış pot numarası, mekanik sıkışma. Manuel olarak göz numarası değiştirilmemelidir. E. Pot yukarı/aşağı gitmiyor: pot sensörü, hava, solenoid valf, mekanik sıkışma, kapı/interlock. F. ATC kolu HOME değil: yeni M6 verilirse kol yanlış yönde hareket edebilir; üreticinin ATC Recovery ekranında ARM CW/CCW/HOME, POT UP/DOWN, TOOL CLAMP/UNCLAMP, MAGAZINE CW/CCW gibi komutlar bulunabilir — bunlar her makinede aynı değildir ve yanlış sırada kullanılırsa çarpışmaya neden olabilir.
14. Takım numarası karışıklığı nasıl oluşur?
Takım elle magazinden çıkarılmış, farklı göze takılmış, rastgele magazin tablosu güncellenmemiş, takım değişimi yarıda kesilmiş, iş milindeki takım elle değiştirilmiş, kontrol kapatılmış/alarm sırasında veri kaybı yaşanmış veya pot numarası ile takım numarası karıştırılmış olabilir. Belirti: ekranda T5, gerçekte iş milinde T8. Bu durumda program çalıştırılmamalıdır.
15. Aktif takım bilgisini doğrulama
Takım değişimi sonrasında üç bilgi karşılaştırılmalıdır: programın istediği takım, ekranda görülen aktif takım ve iş milindeki gerçek takım. Örnek: Program T5 M6, Ekran Active Tool T5, İş mili fiziksel T5 — üçü aynıysa takım bilgisi tutarlıdır. Biri farklıysa: AUTO çalışma durdurulur, takım tablosu incelenir, üreticinin kurtarma prosedürü uygulanır, gerekirse servis çağrılır.
16. İş milindeki takım elle çıkarılırsa
Bazı makinelerde bakım/arıza nedeniyle takım elle çıkarılabilir; bu durumda kontrol hâlâ eski takımın iş milinde olduğunu düşünebilir (Kontrol: Spindle Tool T5, Gerçek: iş mili boş). Yeni bir M6 komutunda kontrol T5 i magazinde aramayabilir veya yanlış pot hareketi yapabilir. İş milindeki takım elle çıkarıldıysa: takım yönetim ekranı güncellenmeli, Spindle Tool bilgisi düzeltilmeli, pot-takım eşleşmeleri kontrol edilmeli ve üreticinin prosedürü kullanılmalıdır. Bu işlem tahminle yapılmamalıdır.
17. Takım tablosu / magazin ekranı
| Alan | Görevi |
|---|---|
| Tool No. | Takım numarası |
| Pot No. | Magazin gözü |
| Spindle Tool | İş milindeki takım |
| Standby Tool | Bekleyen takım |
| Next Tool | Sonraki takım |
| Length Offset | Boy telafi numarası/değeri |
| Radius Offset | Yarıçap telafi numarası/değeri |
| Tool Life | Takım ömrü |
| Usage Count | Kullanım sayısı |
| Remaining Life | Kalan ömür |
M700 Handbook ta aktif ve bekleyen takım için kullanım süresi, ömür, kullanım sayısı, boy telafisi ve aşınma verilerine ait ayrı PLC alanları bulunur. Bu bilgiler ekranın üretici tarafından hazırlanmış olması hâlinde operatöre gösterilebilir.
18. Takım ömrü yönetimi
Mitsubishi kontrolünde takım ömrü; kullanım süresi, takım bağlama sayısı ve kullanma sayısı üzerinden takip edilebilir. Takım grupları ve ömür verileri program içinden G10/G11 komutlarıyla da tanımlanabilir; kılavuzda takım grubu, numarası, ömrü, boy ve yarıçap telafi verileri için ayrı giriş formatları açıklanır. Ancak bu özellik her makinede etkin olmayabilir. Operatör açısından önemli olan: ömrü dolmuş takım uyarısını dikkate almak, yedek takımın doğru tanımlandığını kontrol etmek, yeni takım takıldığında ömür sayacını üretici prosedürüne göre sıfırlamak ve eski wear değerini kontrol etmektir.
19. Takım değişimi sonrası H ve D kontrolü
Takım doğru değişse bile yanlış telafi kullanılırsa çarpışma olabilir. Örneğin T5 M6 → G43 H3 Z50. — T5 çağrılmış fakat H3 kullanılmıştır; teknik olarak programlanabilir ama program düzeninde T5 in H5 kullanması bekleniyorsa hata olabilir. Takım değişimi sonrasında T numarası, H numarası, D numarası, Geometry ve Wear değerleri kontrol edilmelidir.
20. Takım değiştirici parametreleri değiştirilir mi? (#1327)
M700 Handbook ta takım değiştirme ve üç boyutlu çizim için #1327 3D ATC type parametresi bulunur (0: bir bekleyen takım, 1: iki bekleyen takım, 2: bekleyen takım yok). Ancak bu parametre fiziksel ATC mekanizmasını ayarlamak için normal operatör parametresi değildir; üç boyutlu çizimde takım değişiminin nasıl gösterileceğiyle ilgilidir. Takım değiştiriciyle ilişkili şu değerler operatör tarafından değiştirilmemelidir: takım değiştirme konumu, pot sayısı, kol dönüş yönü, sensör girişleri, spindle orientation açısı, clamp/unclamp zamanları, PLC sabitleri ve magazin referans bilgisi. Yanlış parametre fiziksel değiştiriciyle kontrol ekranının uyumsuz çalışmasına neden olabilir.
21. Takım değişimi yarıda kalınca güvenli karar tablosu
| Durum | Operatörün yaklaşımı |
|---|---|
| M6 başlamadı | Alarm, hava, kapı ve güvenlik şartlarını kontrol et |
| Magazin dönüyor ama durmuyor | İşlemi durdur, servis çağır |
| Kol ortada kaldı | Yeni M6 verme, recovery prosedürü kullan |
| Takım iş miline yarım girdi | Hareket verme, clamp durumunu kontrol ettir |
| Ekran ve gerçek takım farklı | Programı çalıştırma, takım tablosunu düzelt |
| Pot aşağıda kaldı | Ekseni hareket ettirme, üretici prosedürünü kullan |
| Spindle orientation alarmı | İş mili alarmı ve yönlendirme durumunu kontrol et |
| Hava basıncı düşük | Hava basıncını düzelt, sonra üretici sırasıyla resetle |
| Tekrarlayan ATC alarmı | Teknik servis çağır |
22. ATC Recovery neden kaynak dosyada tam anlatılamaz?
Mitsubishi kaynakları T komutunu, takım fonksiyonlarını, takım değiştirme konumlarını, aktif/bekleyen takım verilerini ve PLC/alarm yapısını açıklar; fakat fiziksel değiştiricinin manuel kurtarma sırası makine üreticisine aittir. Örneğin bir tezgahta doğru sıra POT DOWN → ARM 60° → UNCLAMP → ARM HOME olabilirken başka tezgahta tamamen farklı olabilir. Bu nedenle üreticinin özel ATC Recovery kılavuzu olmadan adım adım kol döndürme veya sensör zorlama talimatı vermek doğru değildir.
23. Kısa uygulama: normal takım değiştirme kontrolü
(1) Makineyi durdur. (2) MDI moduna geç. (3) Eksenlerin güvenli olduğunu kontrol et. (4) T5 M6 yaz. (5) Komutu onayla. (6) CYCLE START ver. (7) Magazin ve kol hareketini izle. (8) Aktif takımın T5 olduğunu kontrol et. (9) İş milindeki gerçek takımın T5 olduğunu doğrula. (10) H5 ve D5 değerlerini kontrol et.
24. Kısa uygulama: takım değişimi yarıda kaldı
(1) Yeni komut verme. (2) Makinenin tamamen durduğunu kontrol et. (3) Alarm kodunu not et. (4) İş milindeki takımı belirle. (5) Aktif ve bekleyen takım bilgilerini kaydet. (6) Kol, pot ve magazin konumuna bak. (7) Hava basıncını kontrol et. (8) Üreticinin ATC Recovery ekranını aç. (9) Yalnızca üretici sırasına göre kurtarma yap. (10) Takım tablosu ile gerçek durumu karşılaştır. (11) Boşta bir takım değişimiyle sistemi test et. (12) Sorun tekrarlarsa servise bildir.
Özetle bu rehberde T komutu ile M6 farkını, aktif/bekleyen takım mantığını, takım numarası ile magazin gözünün farklı olabileceğini, G30.1–G30.6 konumlarını, MDI ile takım değiştirmeyi, yarıda kalan değişimi anlamayı, ATC alarmlarının neden çoğunlukla üreticiye ait olduğunu, takım tablosu ile gerçeğin karşılaştırılmasını ve yarıda kalan değişimde neden rastgele M6/RESET verilmemesi gerektiğini öğrendik.
