Bu derste elektrik kesilmesi, RESET, Emergency Stop, takım kırılması veya operatör müdahalesi nedeniyle yarıda kalan bir programı Program Restart Type 1 yöntemiyle yeniden başlatmayı öğreniyoruz. Type 1, M70/M700 de en kolay restart yöntemidir; operatörün program numarası, satır numarası veya blok numarası girmesi gerekmez — kontrol ünitesi programın nerede kaldığını kendisi arar.
1. Type 1 hangi durumlarda kullanılır?
Program şu nedenlerle yarıda kaldıysa Type 1 kullanılabilir: elektrik kesilmesi, Emergency Stop kullanılması, yanlışlıkla RESET verilmesi, takım kırılması, takım aşınması, operatörün programı durdurması veya programın başka bir nedenle kesilmesi. Kaynak dokümanda Type 1 in özellikle program çalışırken kesilen ve kaldığı yerden devam ettirilmek istenen işlemler için kullanıldığı belirtilir.
2. Type 1 neden daha kolaydır?
Type 1 de operatörün program numarası, satır numarası, N numarası veya blok numarası bilmesi gerekmez; kontrol ünitesi daha önce çalışan programı ve durduğu noktayı kendisi bulur. Bu nedenle Type 1 daha kolaydır, daha az veri girişi ister, yanlış satır seçme riskini azaltır ve Type 2 ye göre daha güvenlidir. Ancak hiçbir restart yöntemi otomatik olarak tamamen güvenli değildir; takım, eksen, iş mili ve soğutma durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
3. Restart işleminden önce makineyi kontrol edin
Menülere girmeden önce: makine tamamen durmuş olmalı; Emergency Stop basılıysa neden basıldığı belirlenmeli; kırık takım varsa değiştirilmeli; yeni takımın boy ve çap telafileri kontrol edilmeli; iş parçası yerinden oynamamış olmalı; mengene ve bağlama elemanları sağlam olmalı; ekrandaki alarm nedeni giderilmeli; Z ekseni güvenli konumda olmalı; diğer eksenler programın kaldığı bölgeye yakın olmalı; Feed ve Rapid Override düşürülmelidir. Kaynak doküman, Program Restart kullanılmadan önce Z ekseninin güvenli bir yerde bulunmasını ve diğer eksenlerin programın kaldığı konuma yakın olmasını özellikle ister; START verildiğinde makine restart konumuna otomatik hareket edebilir.
4. Type 1 ekranına giriş (MONITOR → RESEARCH → TYPE 1)
Programın yarıda kaldığını kabul edelim. Genel sıra: Adım 1 – MONITOR tuşuna basın (çalışan program ve eksen durumlarının izlendiği alan). Adım 2 – RESEARCH yumuşak tuşuna basın (bazı ekranlarda farklı çevrilmiş olabilir; kaynak dokümanda menü adı RESEARCH tır). Adım 3 – TYPE 1 seçin. Kaynak dokümandaki temel sıra tam olarak MONITOR → RESEARCH → TYPE 1 şeklindedir.
5. Restart aramasını başlatma
TYPE 1 ekranı açıldıktan sonra INPUT tuşuna basın; kontrol ünitesi programın nerede kaldığını aramaya başlar. Arama süresi programın büyüklüğüne, ne kadarının çalıştığına ve programın hafızada mı harici cihazda mı olduğuna göre değişebilir. Bu sırada RESET e basmayın, mod değiştirmeyin, CYCLE START vermeyin ve program seçimini değiştirmeyin.
6. Aramanın tamamlanmasını bekleyin
Ekranda “Restart search is completed” mesajı görünene kadar bekleyin; bu mesaj kontrol ünitesinin programın kaldığı noktayı bulduğunu gösterir. Mesaj gelmeden sonraki aşamaya geçilmemelidir. M700 alarm el kitabında restart araması tamamlanmadan manuel moda geçilirse veya restart işlemi devam ederken yanlış işlem yapılırsa restart ile ilgili uyarı oluşabileceği belirtilir.
7. MSTB History ekranı nedir?
Restart noktası bulunduktan sonra makinenin kaldığı anda hangi yardımcı komutlarla çalıştığını kontrol etmek gerekir; bunun için MSTB HISTORY tuşuna basılır. MSTB harfleri genel olarak: M yardımcı fonksiyonlar, S iş mili devri, T takım numarası, B ikinci yardımcı fonksiyon veya makineye özel komutlar. Bu ekranda programın restart noktasına kadar kullandığı komutlar listelenir.
8. MSTB History ekranında neler görünür?
Örnek olarak S1000, S1500, S2500, T1, T3, T6, M3, M5, M8, M9 gibi değerler görülebilir. Bu listede yalnızca son komut değil, programın o ana kadar kullandığı birden fazla komut görünebilir. Örneğin program yarıda kalmadan önce iki farklı takım kullandıysa hem T1 hem T6 listede bulunabilir. Bu nedenle ekrandaki bütün komutlara INPUT verilmez; yalnızca restart noktasında gerekli olan komut seçilir.
9. Doğru takımı kontrol etme
Önce programın kaldığı yerde hangi takımın kullanıldığını belirleyin. Örneğin aktif takım T6 ise: magazinde T6 nın doğru takım olduğunu kontrol edin, iş milindeki takımın T6 olduğundan emin olun, takım değiştirilmişse boy telafisini kontrol edin, kırık takım yerine yeni takım taktıysanız ölçü değerini yeniden girin. Yanlış takım seçilirse restart sırasında ciddi çarpışma riski oluşur.
10. İş mili devrini seçme
MSTB History ekranında programın kullandığı birden fazla S değeri bulunabilir (örn. S1000, S1800, S2500). Programın kaldığı yerde gerekli devir S1800 ise: ok tuşlarıyla S1800 üzerine gelin, değerin doğru olduğundan emin olun ve INPUT tuşuna basın. Bu işlemle iş mili devir komutu hazırlanır veya makine yapısına göre hemen uygulanabilir. Yalnızca doğru devir seçilmelidir.
11. İş mili yönünü seçme (dikkat: anında çalışabilir)
İş milinin saat yönünde dönmesi gerekiyorsa genellikle M3 seçilir: ok tuşlarıyla M3 üzerine gelin, takımın güvenli konumda olduğunu kontrol edin, kapının kapalı olduğundan emin olun ve INPUT tuşuna basın. Çok önemli: MSTB History ekranında M3 üzerine gelip INPUT verildiği anda iş mili dönmeye başlayabilir. Bu yalnızca bir seçim işlemi değildir; komut anında çalışabilir. Makine dik işleme merkeziyse çoğunlukla M3 kullanılır; ancak program M4 kullanıyorsa yanlış yön seçilmemelidir.
12. Soğutmayı açma
Programın kaldığı yerde soğutma açık olmalıysa listede M8 i bulun: ok tuşlarıyla M8 üzerine gelin, soğutma sisteminin güvenli olduğunu kontrol edin ve INPUT tuşuna basın. INPUT verildiği anda soğutma sıvısı açılabilir. Soğutma gerekmiyorsa M8 seçilmez.
13. Her komuta INPUT verilmez
Bu bölümde en sık yapılan hata, listede görülen bütün değerlere INPUT vermektir. Örneğin ekranda S1000, S1500, S2000, T1, T4, T6, M3, M8 görünüyorsa yalnızca gerekli olanlar seçilir. Restart noktasında T6, S2000, M3, M8 gerekiyorsa yalnızca bunlar onaylanır. Kaynak doküman özellikle, birden fazla takım veya devir görünmesinin normal olduğunu ve her gruptan yalnızca istenen değerin seçilmesi gerektiğini belirtir.
14. START vermeden önce son güvenlik kontrolü
MSTB komutları hazırlandıktan sonra hemen START verilmez. Şunları kontrol edin: doğru takım iş milinde mi, takım telafisi doğru mu, iş mili doğru yönde dönüyor mu, devir uygun mu, soğutma durumu doğru mu, Z ekseni güvenli mi, X ve Y eksenleri güvenli konumda mı, parça bağlaması sağlam mı, kapı kapalı mı, Feed Override düşük mü, Rapid Override düşük mü, Machine Lock kapalı mı? M700 el kitabında restart konumuna dönen eksende Machine Lock aktifse “Program restart machine lock” alarmının oluşabileceği belirtilir.
15. Feed ve Rapid Override değerlerini düşürün
Restart sırasında makine önce kaldığı konuma dönebilir; bu hareket hızlı olabileceği için Feed Override düşük ve Rapid Override düşük seçilmelidir (örn. Feed Override %10–25, Rapid Override %5–10; işin durumuna göre daha düşük değerler kullanılabilir). Override sıfırda olursa makine hareket etmeyebilir; bu durumda ekranda ilerleme veya hızlı hareket sıfır uyarısı görülebilir.
16. CYCLE START ile restart işlemini başlatma
Bütün kontroller tamamlandıktan sonra CYCLE START tuşuna basılır. Makine restart için gerekli konuma hareket edebilir, programın kaldığı noktaya yaklaşabilir ve program yürütmesine kaldığı yerden devam edebilir. Bu sırada operatör takım yolunu izlemeli, eksen hareketlerini kontrol etmeli, elini FEED HOLD yakınında tutmalı ve gerekirse Rapid Override i daha da düşürmelidir.
17. Restart konumuna dönüş tamamlanmazsa
Ekranda restart konumuna dönüşün tamamlanmadığına dair bir uyarı görülebilir. M700 el kitabında “Restart pos return incomplete” uyarısının, eksen restart konumuna dönmeden otomatik başlatma yapılması hâlinde oluşabileceği belirtilir. Çözüm olarak eksenlerin restart konumuna manuel döndürülmesi veya (makine destekliyorsa) otomatik restart dönüş fonksiyonunun kullanılması önerilir. Bu durumda tekrar tekrar START vermek yerine eksenlerin durumunu kontrol edin.
18. Type 1 sırasında makine hareket etmiyorsa
- Feed Override sıfır olabilir: Feed değerini sıfırdan yukarı alın.
- Rapid Override sıfır olabilir: hızlı hareket oranını sıfırdan yukarı alın.
- Machine Lock açık olabilir: Machine Lock kapatılmalıdır.
- Restart araması tamamlanmamış olabilir: “Restart search is completed” mesajı beklenmelidir.
- Eksen restart konumuna dönmemiş olabilir: ekrandaki uyarı kontrol edilmelidir.
- Alarm bulunabilir: alarm giderilmeden restart çalışmaz.
19. Type 1 hangi durumda kullanılmamalıdır?
Şu durumlarda Type 1 e doğrudan güvenilmemelidir: program sonradan değiştirilmişse, farklı program seçilmişse, program dosyası silinip yeniden yüklenmişse, iş parçası yerinden oynamışsa, iş parçası sıfırı değiştirilmişse, takım telafileri değişmiş ama doğrulanmamışsa, eksenlerin nerede olduğu belli değilse, programın kaldığı nokta güvenli değilse veya program harici cihazdan çalışırken bağlantı yapısı değişmişse. Bu durumlarda programı baştan çalıştırmak veya yetkili uzmanla Type 2 kullanmak daha güvenli olabilir.
20. Kısa uygulama sırası ve ders özeti
Genel sıra: (1) Makineyi ve duruş nedenini kontrol et. (2) Kırık takım varsa değiştir ve telafisini doğrula. (3) Z eksenini güvenli konuma al. (4) MONITOR e bas. (5) RESEARCH seç. (6) TYPE 1 seç. (7) INPUT e bas. (8) “Restart search is completed” mesajını bekle. (9) MSTB HISTORY ekranını aç. (10) Doğru takımı kontrol et. (11) Gerekli S devrini seç ve INPUT ver. (12) Gerekliyse M3 seç ve INPUT ver. (13) Gerekliyse M8 seç ve INPUT ver. (14) Feed ve Rapid Override i düşür. (15) Eksen ve takım konumlarını son kez kontrol et. (16) CYCLE START ver. (17) Restart hareketlerini dikkatle izle. Bu derste Type 1 in hangi durumlarda kullanıldığını, program yerini kendisinin bulduğunu, MONITOR → RESEARCH → TYPE 1 sırasını, INPUT ile restart aramasını, “Restart search is completed” mesajını, MSTB History deki M/S/T/B komutlarını, INPUT verildiğinde komutların hemen çalışabileceğini ve düşük override ile güvenli restart yapmayı öğrendik.
Bir sonraki ders — Ders 10: Program Restart Type 2 ve belirli satırdan başlatma (Type 2 ne zaman kullanılır, programı elle seçme, Top Search ve File Set, satır/blok numarası girme, belirli noktadan başlatmanın riskleri ve Type 1 ile Type 2 farkları).
