Mitsubishi M70 Takım Sıfırı ve Parça Sıfırı (G54) Alma

Bu rehberde dik işleme merkezi için iki temel işlemi birlikte ele alıyoruz: takım boylarını tanıtma ve parçanın X, Y, Z sıfırını G54 e kaydetme. Anlatılan yöntem, manuel kenar bulucu ve takımı parçaya temas ettirerek yapılan genel yöntemdir. Tezgahta otomatik takım ölçme sensörü veya prob varsa ekran ve işlem sırası farklı olabilir.

1. İki sıfırın farkı: takım sıfırı ve parça sıfırı

Yeni başlayanların en çok karıştırdığı konu budur. Takım sıfırı, takımın boyunun kontrol ünitesine tanıtılmasıdır. Örneğin T1 yüzey frezesi, T2 parmak freze ve T3 matkap aynı boyda değildir; M70 kontrolü her takımın boyunu bir H telafi numarası içinde saklar (T1→H1, T2→H2, T3→H3). Programda G43 H1 Z50. kullanıldığında kontrol, H1 alanındaki takım boyunu hesaba katar. Parça sıfırı ise programdaki X0 Y0 Z0 noktasının gerçek parçanın neresinde olduğunu kontrol ünitesine öğretmektir; bu değerler genellikle G54 alanına kaydedilir. M70/M700 kontrolünde G54–G59 arasında altı temel iş parçası koordinat sistemi bulunur.

2. Makine sıfırı ile parça sıfırı aynı değildir

Makine sıfırı üretici tarafından belirlenmiş sabit referans noktasıdır; operatör bunu değiştirmez. Parça sıfırı programcının parçaya göre belirlediği başlangıç noktasıdır; parçanın sol ön köşesi, merkezi, sağ üst köşesi veya üst yüzeyi sıfır seçilebilir. Mitsubishi programlama kılavuzunda temel makine koordinat sistemi ile G54–G59 iş parçası koordinat sistemlerinin ayrı olduğu gösterilir.

3. İşleme başlamadan önce makineyi hazırlama

Sıfır alma işleminden önce: makineyi açın, ekrandaki alarmları kontrol edin, eksenleri referans noktasına gönderin, parçayı mengene/fikstüre sağlam bağlayın, bağlama elemanlarının takım yoluna girmediğini kontrol edin, kullanılacak takımları magazinde doğrulayın ve takım numarası ile H numarasını eşleştirin. Referans dönüşü tamamlanmadan koordinatların güvenilir oluşturulması mümkün olmayabilir; M700 el kitabında referans konumu tamamlanmadığında ölçüm ve bazı hareketlerin engellenebileceği belirtilir.

4. Takım numarası ve H numarası

Program örneği: T2 M6 ikinci takımı çağırır ve değiştirir; G43 H2 Z50. ise H2 deki boyu kullanarak pozitif takım boy telafisini etkinleştirir. Telafiyi iptal etmek için G49 kullanılır. Mitsubishi programlama kılavuzunda takım boy telafisinin G43/G44 ile etkinleştirildiği, G49 ile iptal edildiği belirtilir.

5. Takım boyu hangi ekrana girilir?

M70 ekranında genel yol: OFFSET → TOOL OFFSET → LENGTH/GEOMETRY. Menü isimleri makineye göre TOOL OFFSET, TOOL DATA, COMPENSATION, OFFSET, GEOMETRY, LENGTH olabilir. Ekranda takım telafi numaraları (H1, H2, H3, H4…) görülür; her takımın ölçülen boyu kendi satırına yazılır.

6. Takım boyu ölçmenin temel mantığı

Bütün takımlar aynı sabit yüzeye dokundurulur. Bu sabit yüzey tezgah tablası, takım ayar bloğu, sabit bir mastar veya takım ölçme sensörü olabilir. Önemli olan bütün takımların aynı referans yüzeye göre ölçülmesidir; bir takımı tabla üzerinden, diğerini parça üzerinden gelişigüzel ölçmek takım boylarının birbiriyle uyuşmamasına neden olur.

7. Manuel takım boyu alma (adım adım)

Aşağıdaki yöntem takım ölçme probu bulunmayan bir makine için genel uygulamadır. Adım 1 – İlk takımı çağırın: örn. T1 M6; takım değiştikten sonra iş milinde T1 in bulunduğunu kontrol edin. Adım 2 – HANDLE/JOG moduna geçin: takımı ölçüm yüzeyine yaklaştırın; önce güvenli mesafeye gelin, son birkaç mm de yavaşlayın, el çarkının küçük adımını (0.1 / 0.01 / 0.001 mm) kullanın. Adım 3 – Referans yüzeye temas ettirin: takım ucu ile yüzey arasına ince kâğıt veya bilinen kalınlıkta mastar konabilir; takımı yavaşça indirin, kâğıt hafif sıkıştığında durun, yüzeye bastırmayın. Özellikle matkap ucunda hangi noktanın ölçüldüğüne dikkat edilmelidir (gerçek kesme ucu ile silindirik kısım aynı nokta değildir).

Adım 4 – H numarasını seçin: OFFSET ekranında T1 için H1 satırına gelin; imlecin doğru satırda olduğunu kontrol edin (yanlış H satırına değer yazılırsa program başka takım boyunu kullanır). Adım 5 – Ölçüm değerini kaydedin: panelde MEASURE, TEACH, INPUT C, CALC veya TOOL MEASURE yumuşak tuşlarından biri bulunabilir; takım referans yüzeydeyken ilgili komutu kullanın. Bazı makinelerde eksen seçimi (örn. Z) gerekir; kontrol, mevcut makine Z konumuna göre takım boyunu H1 alanına hesaplar. (M70 kullanıcı parametrelerinde telafi verisi yazılırken onay mesajı gösterilebildiği belirtilir.) Adım 6 – Takımı güvenli kaldırın (Z artı yönünde), H1 değerinin ekranda oluştuğunu kontrol edin. Adım 7 – Diğer takımları ölçün (T2→H2, T3→H3, T4→H4) — hepsi aynı referans yüzeye dokundurulmalıdır.

8. Takım boyu tablosunu kontrol etme

Ölçüm sonrası örneğin H1 −450.250, H2 −472.630, H3 −410.125 gibi değerler görülebilir. Değerlerin pozitif/negatif görünmesi makinenin koordinat yapısına bağlıdır; işareti başka marka/tezgahla karşılaştırmayın. Asıl kontrol: çok kısa bir takım çok uzun görünmüş mü, benzer boydaki takımlar arasında aşırı fark var mı, yanlış satıra değer yazılmış mı, ondalık nokta yanlış yerde mi? Örneğin beklenen −0450.000 iken −45.000 yazıyorsa hata vardır.

9. Takım yarıçapı / çap telafisi (D)

Takım boyu H alanına, kesicinin çapı/yarıçapı ise genellikle D alanına girilir. Örneğin T2 çapı 10 mm ise kontrol ayarına göre D2 alanına 5.000 (yarıçap) veya 10.000 (çap) girilebilir — bunun çap mı yarıçap mı olduğu makine parametresine ve üretici uygulamasına bağlıdır. Programda G41 D2 veya G42 D2 kullanılır. Bu işlem takım boyu ölçümünden farklıdır: boy H, çap/yarıçap D alanında tutulur.

10. Parça sıfırı alma ve G54 ekranı

Takım boyları tanıtıldıktan sonra parçanın X, Y, Z sıfırı belirlenir. Bu örnekte program sıfırını parçanın sol kenarı (X0), ön kenarı (Y0) ve üst yüzeyi (Z0) kabul edip değerleri G54 alanına yazacağız. Genel menü yolu: OFFSET → WORK OFFSET → G54 (makineye göre COORD, WORK, COORDINATE, WORKPIECE OFFSET, G54–G59 olabilir). G54 satırında X, Y, Z (varsa A/B/C) eksen alanları bulunur.

11. X parça sıfırını kenar bulucuyla alma

Parçanın sol kenarını X0 yapacağız. Adım 1: kenar bulucuyu iş miline takın (numarası ve ölçüsü bilinmeli). Adım 2: mekanik kenar bulucu için üreticinin önerdiği düşük devirde iş milini çalıştırın; elektronik prob/3D taster kullanılıyorsa iş mili döndürülmez. Adım 3: HANDLE modunda X ekseninde sol kenara yaklaşın, kenar bulucu tepki verdiğinde/kaçırdığında durun ve makine konumunu okuyun (örn. X −350.000). Adım 4 – kenar bulucu yarıçapını hesaba katın: çapı 10 mm ise yarıçap 5 mm dir; sol kenara dışarıdan temas edildiği için merkez ile gerçek kenar arasında 5 mm vardır. Yanlış yönde yarıçap eklemek/çıkarmak sıfırı 5 mm hatalı yapar; bu nedenle mümkünse M70 in MEASURE / CALC / EDGE işlevi kullanılmalıdır. Adım 5: G54 X alanına gelip X0 yazıp MEASURE/INPUT C uygulayın — anlamı: takım merkezinin, kenar bulucu yarıçapı hesaba katılmış gerçek konumunu G54 sisteminde X0 kabul et. Makine otomatik hesaplamıyorsa hesaplanan makine koordinatı elle girilir.

12. Y parça sıfırını alma

Parçanın ön kenarını Y0 yapacağız; işlem X ile aynıdır: kenar bulucuyu ön kenara yaklaştırın, tepki verdiği noktada durun, kenar bulucu yarıçapını hesaba katın, G54 ekranında Y satırını seçin, Y0 ile MEASURE/hesaplama uygulayın ve oluşan G54 Y değerini kontrol edin. X ve Y sıfırı belirlendikten sonra takım merkezini X0 Y0 e götürüp parça köşesiyle görsel karşılaştırabilirsiniz — ancak bu hareket Z güvenli yükseklikte yapılmalıdır.

13. Parça merkezini X0 Y0 yapmak

Program sıfırı parçanın köşesi değil merkezi olacaksa iki kenar ölçülür. X yönünde sol ve sağ kenar ölçülür, merkez (X sol + X sağ) / 2; Y yönünde (Y ön + Y arka) / 2 hesaplanır. Bulunan merkez değerleri G54 X ve Y alanına kaydedilir. Bazı M70 tezgahlarında merkez hesaplama işlevi bulunabilir (adı üreticiye göre değişir).

14. Z parça sıfırını temas yöntemiyle alma

Parçanın üst yüzeyini Z0 yapacağız; burada takım boy telafisi ile parça Z sıfırı birlikte doğru çalışmalıdır. Z sıfırı için referans takım, kullanılacak kesici, hassas mastar, kâğıt, Z ayar bloğu veya dokunmatik ölçüm cihazı kullanılabilir. Adım 1: boyu ölçülmüş bir takım çağırın (örn. T1, boyu H1 e kayıtlı) ve iş milinde gerçekten T1 olduğunu kontrol edin. Adım 2: güvenli konumda, makine prosedürüne uygun olarak MDI üzerinden G43 H1 (bazı makinelerde Z ile birlikte G43 H1 Z100.) etkinleştirin — yalnızca güvenli mesafede ve doğru H numarası kontrol edilerek. Adım 3: HANDLE modunda takım ile parça arasına kâğıt/mastar/ayar bloğu koyup yavaşça inin; kâğıt hafif sıkıştığında veya mastara temas edildiğinde durun.

Adım 4 – mastar kalınlığını belirleyin: takım doğrudan parçaya temas ettiyse Z0; arada 10 mm mastar varsa takım ucu yüzeyden 10 mm yukarıdadır ve ölçüm değeri Z10. girilir; 0,10 mm kâğıt kullanılıyorsa Z0.10 hesaba katılabilir. Adım 5: G54 ekranında Z alanına gelin; doğrudan parça üstüne temas ettiyseniz Z0, 10 mm mastarla Z10. girip MEASURE/INPUT C veya paneldeki ölçüm tuşuna basın. Kontrol, takım boyu telafisini hesaba katarak G54 Z kaydırmasını hesaplar. Programlama kılavuzunda iş parçası koordinat sistemi ayarlanırken takımın mevcut konumunun takım boyu ve diğer aktif telafileri içerdiği belirtilir.

15. Alternatif: Z yi referans takım ile alma

Bazı atölyelerde bütün takımlar ayrı bir sabit yüzeye göre ölçülür, ardından yalnızca bir referans takım kullanılarak parça Z sıfırı alınır: tüm takımlar aynı ölçme yüzeyine göre ölçülür ve boylar H alanlarına kaydedilir → referans takım çağrılır → G43 ve doğru H etkinleştirilir → referans takım parça üstüne dokundurulur → G54 Z ölçülür. Bundan sonra diğer takımlar da kendi H değerleri sayesinde aynı parça Z0 yüzeyini doğru kullanır.

16. Yanlış yöntem: her takım için G54 Z yi değiştirmek

G54 Z değeri her takım için ayrı ayrı değiştirilmez. Doğru sistem: parçanın Z sıfırı → G54 Z; takım boyları → H1, H2, H3. Yanlış sistem: T1 takılınca G54 Z değiştir, T2 takılınca tekrar değiştir… Bu yöntem program ve telafi düzenini bozar. G54 parçaya aittir; H değerleri takımlara aittir.

17. G55–G59 ne zaman kullanılır?

Aynı tablaya birden fazla parça bağlanmışsa farklı sıfırlar kullanılabilir: G54 → 1. mengenedeki parça, G55 → 2. mengenedeki parça, G56 → fikstürdeki parça. Program içinde G54 seçilirse G54 değerleri, G55 seçilirse G55 değerleri kullanılır. M70 kontrolünde G54–G59 arasında altı temel iş parçası koordinat sistemi bulunur; opsiyonel olarak G54.1 ile ilave koordinat sistemleri de kullanılabilir.

18. Girilen sıfırların kontrolü ve MDI ile güvenli deneme

Takım ve parça değerleri girildikten sonra hemen kesmeye geçilmez. Takım kontrolü: T1 gerçekten H1 mi kullanıyor, boylar mantıklı mı, yanlış H satırına değer yazılmış mı? G54 kontrolü: X0 doğru kenarda mı, Y0 doğru kenarda mı, Z0 parça üstünde mi, program G54 mü kullanıyor, kenar bulucu yarıçapı ve mastar kalınlığı doğru mu? Parça sıfırı kontrol edilirken takım önce güvenli Z yüksekliğinde tutulmalıdır; örn. doğru takım ve H ile G54 G90 G0 X0 Y0 kullanılabilir ama önce Z güvenli konumda olmalıdır. Z kontrolü için takım doğrudan Z0 a hızlı gönderilmez; önce G54 G90 G0 Z50. gibi güvenli yükseklik seçilir, ardından HANDLE/düşük ilerleme ile yüzeye yaklaşılır.

19. Basit kontrol programı

Girilen sıfırları denemek için hareketler güvenli mesafede kontrol edilmelidir. Aşağıdaki yalnızca örnek bir kontrol yapısıdır; gerçek makinede takım değiştirme komutu, güvenli Z, iş mili komutu ve program numarası makineye göre değiştirilmelidir. Kılavuz, gerçek işlemeye başlamadan önce program, takım kaydırmaları ve iş parçası kaydırmalarının boşta çalıştırma ile kontrolünü ister.

O9000
G21 G17 G90
G40 G49 G80
G54
T1 M6
S500 M3
G0 X0 Y0
G43 H1 Z50.
M5
G49
M30

20. Takım aşınma (Wear) değeri kullanma

Takım boyunu küçük miktarda düzeltmek gerektiğinde ana geometri değerini sürekli değiştirmek yerine Wear alanı kullanılabilir. Örneğin parça 0,05 mm kalın çıktıysa ve Z yönünde 0,05 mm daha talaş alınacaksa uygun yönde küçük bir wear düzeltmesi yapılabilir; ancak işaret yönü makinenin telafi düzenine göre kontrol edilmelidir. Takım ekranında GEOMETRY, WEAR, LENGTH, RADIUS alanları görülebilir — büyük takım boyu Geometry de, küçük düzeltmeler Wear de tutulur.

21. Sık yapılan hatalar

• Yanlış H numarası: T2 takılıyken H1 kullanılması Z çarpışmasına neden olabilir.
• G43 kullanmadan Z hareketi: takım boyu hesaba katılmayabilir.
• G54 yerine G55 seçmek: program farklı parça sıfırını kullanır.
• Kenar bulucu yarıçapını unutmak: X/Y sıfırı yarıçap kadar hatalı olur.
• Mastar kalınlığını hesaba katmamak: Z sıfırı mastar kalınlığı kadar yanlış olur.
• Takım boyu ile G54 Z yi karıştırmak: boy H alanına, parça Z sıfırı G54 Z alanına yazılır.
• Yanlış eksene değer yazmak veya referans dönüşü yapmadan sıfır almak: makine koordinatları güvenilir olmayabilir.

22. Baştan sona uygulama sırası

A. Takım boyları: makineyi referansa gönder → parçayı bağla → ölçüm yüzeyini belirle → T1 i çağır → HANDLE ile yüzeye temas ettir → OFFSET/TOOL OFFSET aç → H1 seç → MEASURE/INPUT ile kaydet → güvenli Z ye kaldır → diğer takımları aynı yüzeye göre ölç → H değerlerini kontrol et. B. X–Y parça sıfırı: kenar bulucuyu tak → X sıfır kenarına yaklaş → yarıçapı hesaba kat → WORK OFFSET/G54 aç → G54 X ölçüp kaydet → Y kenarına yaklaş → yarıçapı hesaba kat → G54 Y ölçüp kaydet. C. Z parça sıfırı: boyu ölçülmüş referans takımı çağır → doğru G43 H etkinleştir → parça üstü/mastara temas et → G54 Z seç → doğrudan temasta Z0, mastarda mastar kalınlığını gir → MEASURE/INPUT ile kaydet → güvenli Z ye kaldır. D. Son kontrol: program G54 mü → T–H eşleşmeleri → X0 Y0 e güvenli Z de git → Z50 gibi güvenli yükseklikte kontrol → SINGLE BLOCK aç → Feed/Rapid Override düşür → programı boşta/güvenli mesafede dene.

23. Özet

Bu rehberde makine sıfırı / takım sıfırı / parça sıfırı farkını; takım boylarının H alanına, çap/yarıçapın D alanına yazıldığını; G43 ile boy telafisinin etkinleştirilip G49 ile iptal edildiğini; G54–G59 iş parçası koordinatlarını; kenar bulucuyla X–Y, parça üstünden Z sıfırı almayı; mastar kalınlığını hesaba katmayı ve takım/parça sıfırlarını güvenli kontrol etmeyi öğrendik.